– الىبەك قالي ۇلى, ءسىز سوڭعى بىرەر جىل كولەمىندە جازۋشىلار وداعىنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەسىز. وڭىردەگى اقىن-جازۋشىلاردىڭ نەنى جازىپ, نەنى جازا الماي جۇرگەنى دە وزىڭىزگە ءمالىم. اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسىن ايماقتاعى قالام يەلەرىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىنەن باستاعانىمىز ورىندى سەكىلدى...
-دۇرىس-اق. الايدا, اڭگىمەمىزدى وڭىردەگى شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن جانكەشتىلەردىڭ كۇلدى-كومەش تىرلىگىنەن ەمەس, جالپى قازاقستانداعى جازۋشىلار وداعى دەيتىن اتى بار دا, زاتى وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن كەلمەستىڭ قايىعىنا وتىرىپ, تۇماندى كوكجيەككە ءسىڭىپ كەتكەن قاسىرەتتى كەزەڭنەن باستاعانىمىز ءجون شىعار. ءبىزدىڭ سوناۋ بالا كەزىمىزدە, بەرتىنىرەكتەگى جەلكوكىرەك جاستىق شاعىمىزدا جازۋشىلار وداعى, جازۋشى دەگەن اتاۋدىڭ ءوزى ابىروي مەن داڭقتىڭ, بەت-بەدەل مەن ار-وجداننىڭ كەرەمەت ۇلگىسىندەي كورىنەتىن. قالىڭ جۇرت جازۋشىعا اسا ءبىر كيە قۇرمەتپەن, اۋليە ىزەتپەن قارايتىن. الماتىداعى جازۋشىلار وداعى عيماراتى كەپەشتىگىندەگى قىزىل جالاۋ الاتاۋ شىڭدارىمەن باسەكەگە ءتۇسىپ, ويحوي, نەسىن ايتاسىڭ, كۇنگە ۇيالعاننان ك ۇلىمسىرەپ, ايعا قاراپ اشىقتان-اشىق تۇكىرىپ تۇرعان شاقتار كەشە عانا ەمەس پە ەدى. جازۋشىلاردىڭ دا ءىشىپ-جەمى الدىندا, ىشپەگەنى تاعى ءبىر جىقپىلدا, قالاماقى دەگەن وزەن بوپ سارقىراپ, وداقتى قويىپ, كەز كەلگەن قىزىل تۋلى شەتەلدىڭ كۋرورتى مەن دەمالىس ورىندارىنا جولدامالاردى كەرتىپ الىپ, كەلىنشەكتەرىن ەرتىپ الىپ سايران سالعاندارى وتىرىك پە؟ ايتا المايسىز. ايتا المايتىنىڭىز – وسىلاردىڭ بارلىعى دا قيال-عاجايىپ ەرتەگىسى ەمەس, كادۋىلگى ومىردە بولعان جايتتار ەدى. سونان كەيىن بە... سونان كەيىن باق قايتتى, بازار تارقادى. كۇيىس كەتتى, كەپيەت اتتى. ۋاقىت وزدى, زامان توزدى. كەشەگى كۇنى تابالدىرىعىنان اۋليەلەر اتتاعان, تورىندە ۇلتىمىزدىڭ ابىزدارى تورەلىك سوققان كيەلى شاڭىراقتىڭ كيەسى قايدا بۇگىن؟!... كەيبىرەۋلەر وداقتىڭ كۇيىسى كەتۋ سەبەبىن ۇكىمەتكە جاپقىسى كەلەدى: ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە وداقتى قورعامادى, جەلدىڭ وتىنە, داۋدىڭ بەتىنە تاستادى, ۇلتتىق يدەولوگياسى ەكىنشى قاتارعا ىسىرىلعان مەملەكەتكە قالامگەر-يدەولوگتاردىڭ قاجەتى بولمادى, ت.ب. مۇمكىن, دەگەنمەن باستى سەبەپ بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ كەتۋىندە جاتقاندىعىن پەندەلەردەن جاسىرعانمەن, اللادان جاسىرا المايتىن شىعارمىز. ارينە, ءوز-وزدەرى قىرىق پىشاق بوپ, جىك-جىككە ءبولىنىپ وت باسى, وشاق قاسىنىڭ كۇلدى-كومەش وسەك-اياڭىن ۇلكەن شارۋاعا بالاپ, قاندالا-تىرلىككە كوشكەن ۇجىمنىڭ اياق الىسىن كورگەن بيلىك قيىس قاراماعاندا قايتەدى؟! جوسپارلى جۇمىس جايىنا قالدى, وڭىرلەردىگى بولىمشەلەر تاعدىر تالقىسىنا تاستالدى. بەرەكە-بىرلىك كەتكەن كەزدە ارامزالار مەن ايارلاردىڭ اسىعى الشىسىنان تۇسەتىنى بەلگىلى: قارعا – قىرانعا, ساۋىسقان – سۇڭقارعا اينالدى, ءتۇن بالاسىندا جالپىلداپ ۇشار جارعاناتتاردىڭ توپانى مولايدى, قارا تانيتىن ون قازاقتىڭ توعىزى كىتاپ جازدى, بۇرىندارى كوركەمدىك كەڭەستىڭ رۇقساتىنسىز كىتاپ باسۋعا قۇقى جوق باسپالار جىرعادى دا قالدى, ءاي, نە قىلاسىڭ, ناعىز سەن ءىش, مەن ءىش مايشەلپەك زامان كەلدى...
تىرلىك وسى. جازۋشىلار وداعىنا ۇلى توڭكەرىس قاجەت. ايتپەسە, ارى قاراي مۇمكىن ەمەس. ال ءتور التاي نە زاماننان تالانتتىلاردان قاراجاياۋ ەمەس ەكەندىگىن التى الاش بىلەدى.
ادەبيەتكە تىم كەش كەلدىم– ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا رۋحانياتقا, ونەرگە, ەلگە, جەرگە قاتىستى تالاي دۇنيەلەردى ايتقانى بەلگىلى. اسىرەسە ەكى دۇنيەگە ەرەكشە توقتالدى. «ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي دا جاڭعىرۋ بولمايدى, العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرىتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك», - دەدى. وسى رەتتە قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى, تامىرشىسى سانالاتىن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە, اقىن-جازۋشىلارعا دا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگى سالماقتى. سىزدىڭشە, «رۋحاني جاڭعىرۋعا» ولار قالايشا ۇلەس قوسۋى كەرەك؟ «رۋحاني جاڭعىرۋدى» ايتىس, ءمۇشايرا وتكىزۋمەن, ەسكەرتكىشتەر اشۋمەن شەكتەپ تاستاعان جوقپىز با؟
– ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى تۇسىنگەن, تەرەڭىنە بويلاعان ادامعا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيتىن دۇنيە. ارينە, ءسال ەرتەرەك قولعا العان كۇندە بارماق شايناۋىمىز بەن اتتەڭدەرىمىزدىڭ توپانى دا از, بىرەر ۋايىمىمىز دا كەمدەۋ بولار ما ەدى, قايتەر ەدى. مەيلى, «ەشتەن دە كەش جاقسى». ۇلتتىق مادەنيەت دەگەندە جات جۇرتتىقتارعا كورسەتەر, ۇرپاعىمىزعا اماناتتار سالت-ءداستۇرىمىز بەن ادەت-عۇرپىمىز, ونەرىمىز بەن ادەبيەتىمىز, ۇلتىمىزدىڭ تابيعي ىزگىلىگى مەن يماندىلىق بولمىسى ەڭ الدىمەن تىلگە ورالارى شىندىق. ارينە, سان عاسىرلىق بوداندىق, تاۋەلسىزدىكپەن ەرە كەلگەن الەۋمەتتىك جۇدەۋشىلىك, اش-ارىق, كوتەرەم كەزەڭ, جان-جاعىمىزدان الباستىداي بۇرگەن جاھاندانۋ ءبىراز قۇندىلىقتارىمىزدى جىم-جىلاس جۇتىپ قويدى. ماحامبەتشىلەسەك, «تاماعىندا قىلقانى دا قالعان جوق». بوداندىق ەڭ الدىمەن رۋحىمىزعا ءتىسىن وڭدىرماي باتىرىپتى: قۇلدىق تانىم مەن قۇلدىق تۇسىنىك قانىمىزعا سىڭگەنى سونشالىق, جاڭا عاسىردا تۋعان ۇرپاقتارىمىزدىڭ وزدەرى داستارحان باسىندا توڭىرەگىنە ۇرەيمەن جالتاقتاپ وتىراتىنىن قايتەرسىڭ. «بوداننان قۇل تۋادى, قۇلدان جەتەسىز ۇل تۋادى» دەگەن راس شىعار. ءتىلىمىز بەن ءدىلىمىز, ءداستۇرىمىز بەن عۇرپىمىز كوكپار-سەركەشكە, قازاقتىڭ ءتول ونەرى نە باتىس, نە شىعىس ەمەس, ايتەۋىر ءبىر ءدۇبارا دۇنيەگە اينالدى. ادەبيەتىمىزدىڭ تىرلىگىن باسىندا ايتىپ كەتكەنمىن. مىنە, وسىنداي كەرەعارلىقتى كورىپ-ءبىلىپ وتىرعان ەلباسى ءوز ۇلتىنا اشىنباعاندا, اشىلماعاندا قايتەدى؟! قايتالاپ ايتامىن: قازاققا! ماقالانىڭ تەك قازاقشا جازىلۋى دا سونى مەڭزەيدى. ال «رۋحاني جاڭعىرۋدى» قالاي قابىلداپ, قالاي ءتۇسىنىپ, قالاي جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز, بۇل ءوزى ءبىر جاعىنان قىزىق, ءبىر جاعىنان شىجىق اڭگىمە. ءبىراز تاتىمدى دۇنيەلەر قولعا الىنىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى راس تا شىعار. تەك جينالىستارمەن عانا «جاڭعىرىپ», ىلە-شالا ماڭگىرىپ, دويدالاعا قاڭعىرىپ جاتقاندار قانشاما. ادەبيەت توڭىرەگىنەن مەن ءالى سونى وزگەرىستەردى بايقاي الماي ءجۇرمىن. ال جاڭاعى ءوزىڭ ايتقان ايتىس, ءمۇشايرا وتكىزۋدەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» ەش زيان كورمەيدى. ايتىس اقىندارى اساۋلاۋ, وركەۋدەلەۋ, «بۇزىقتاۋ» كەلەدى, سوندىقتان وقىس تا باتىل ويلار, يدەيالار سولاردان شىعادى. جۇرتىمىزدىڭ: «تەنتەكتىڭ ءبىر اياعى سەگىز, ءبىر اياعى توعىز» دەپ, ايقۇلاقتارعا ادۆوكات بوپ جاتاتىنى سوندىقتان. قازاق ءۇشىن ايتىس - يدەولوگيا مىنبەرى, قالعىپ كەتكەن ەل رۋحىن قامشىلايتىن ون ەكى تاسپا ءبۇزاۋتىس!
– جازۋشىسىز, اقىنسىز, ءجۋرناليسسىز. دراما جانرىنىڭ جالىنا دا جارماسىپ كوردىڭىز. الايدا شەراعاڭ ايتپاقشى, ءسىزدىڭ ء«بىر كەم دۇنيەڭىز», وكىنىشىڭىز دەسەك تە بولاتىن شىعار, ناعىز بۇرقىراتىپ جازاتىن, شابىتتىڭ شاڭىن قاعاتىن شاعىڭىزدى اۋىلدا, مەكتەپتە قالدىرىپ, ءبىراز ۋاقىتىڭىزدى جوعالتىپ العان سەكىلدىسىز.
– مىنا قۋ تىرلىكتەگى كەم دۇنيەنى ەسەپكە الىپ, شوتىن قاعىستىراتىن بولساق, ءبىردى قويىپ قولىمىزداعى ون ساۋساعىمىز تەنتىرەپ, تەزەك تەرىپ كەتەرى راس. وكىنىشتەرىمىز بەن وكسىكتەرىمىزدى, بارماق شايناپ قان تۇكىرگەن شاقتارىمىزدى ەسكە الىپ, سانامىزدى «قاعىپ-سىلكۋدىڭ» ءوزى جۇيكەمىزگە ءبىراز جۇك ارتىپ كەتەتىنى تاعى دا شىندىق. مەنىڭ تابيعاتىم بىلاي: مەندەگى ساعىنىش سەزىمى ەرەكشە. بالالىعىم مەن جەلبىر جاستىعىمدى ۇزىلە, ۇزدىگە ساعىنامىن. الايدا, وكسىكتى شاقتارىمدى جاڭعىرتۋدى ۇناتپايمىن. توپانى تىم مول بولعاندىعىنان شىعار. ايتەۋىر سۇراعان ەكەنسىڭ, ەڭ باستىلارىنا توقتالا كەتەيىن. شىعارماشىلىق باستى مۇراتىم ەدى, الايدا ادەبيەتكە تىم كەش كەلدىم. اكەمە بالالىعىممەن قوشتاسپاي جاتىپ توپىراق سالدىم. سول كىسىنىڭ قامقورلىعىنان قاعىلۋ - مەنىڭ قالعان عۇمىرىما, تاعدىرىما ۇستەمدىگىن جۇرگىزدى. ۇل بالاعا اكە ءسابي كەزىندە ەمەس, جىگىت بولعان شاعىندا اۋاداي قاجەت كورىنەدى. سونى ۇقتىردى ءومىر. جوعارعى وقۋ ورنىن بىتىرە سالا, ەسىگى مەن ءۇشىن ايقارا اشىق تۇرعان شىعارماشىلىق ورتاعا سانالى تۇردە كىرە المادىم. اۋىلعا قايتتىم. جانۇيامىزداعى اكەسىز قالعان ون ءبىر بالاعا, جەسىرلىكتىڭ جۇلقا-جۇلقا, قاپ-قارا ءشالىسىن جامىلىپ ىقىلىق اتقان اناما قاناتىمەن سۋ تاسيتىن قارلىعاش سىندى كومەكتەسۋىم كەرەك ەدى. پارىزىم بولاتىن. بەس-ون جىلدان سوڭ ادەبي ورتاعا ورالارمىن دەگەن ءۇمىت-ارمانىم بەدەۋ قالدى: ءتور التايدىڭ قويناۋ-قولاتىنداعى كوتەرەم اۋىلداردى شيىرلاپ شيرەك عاسىر ءجۇرىپ قالعانىم – جەكە باسىمنىڭ ەمەس, شىعارماشىلىعىمنىڭ تراگەدياسى. مەنىڭ وت شايناپ, جالىن بۇرىككەن, ناعىز جازاتىن شاقتارىمدى ىزدەگەن جان, ولاردى كاتونقاراعايدىڭ جىقپىل-جىقپىلىنداعى جۇدەۋ مەكتەپتەردىڭ تابالدىرىعىنان تەرىپ الاتىنى اقيقات...
– قازىر نە جازىپ جاتىرسىز؟
– ماقتانا الاتىنداي دۇنيە جوق. ۇساق-تۇيەك. ونىڭ ۇستىنە «بەرگەنىمنەن بەرەرىم كوپ» دەپ سىنىقسيتىن, كولگىرسيتىندەي جاستا دا ەمەسپىن. مەن نەگىزىنەن پروزاشى بولسام دا, كوركەم ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرلارىنا قارماق سالىپ كورگەن جانمىن. جارىلقاپ تاستادىم دەۋدەن اۋلاقپىن, ارينە. جاس كەزدە پوەزيا قىزىق سەكىلدى كورىنگەن. ارينە, ءبىزدىڭ جاس كەزىمىزدەگى قازاق پوەزياسى جالىنا قول تيگىزبەي, اۋىزدىعىمەن الىسىپ, كوك پەن جەردىڭ اراسىن شاڭداتىپ تۇردى. ول - مۇقاعالي, قادىر, جۇمەكەن, تولەگەن سىندى ازۋ تىستەرى قاراعايداي شايىرلار بەينەسىندە كورىنىس تاپقان. توردە «مەن قازاقپىن...» دەپ جۇبان كوكەمىز كوش جالاۋىن شالقىتىپ وتىردى. جالپى, وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى كوركەم ادەبيەتتىڭ ناعىز وزەگى وت پەن جالىن, دەمى ءورتتى, جۇماعي جىلدارى ەكەن-اۋ. پروزامىزدىڭ دا تولىسقان, وسكەن كەزى, باسقا ۇلتتاردىڭ ادەبيەتىمەن بويى دا, ويى دا تايتالاسقا تۇسە باستاعان شاعى – سول كەزەڭ. ايتتى نە, قويدى نە, ءبارى قازىر ساعىنىش...
قازاقتىڭ كوز جاسىنان كول جاساۋعا بولاتىن شىعار...– ادەبيەت جايىنداعى ءبىر تولعامىڭىزدا قازىرگى سىنىمىز ءوزىنىڭ نەگىزگى مىندەتىن ۇمىتىپ, ىشتارلىق پەن مەرەزدىك دەرتىنە شالدىققانىن, الدەكىمدەردىڭ قاس قاباعىنا قاراپ قىزمەت جاساۋعا باعىت العانىن, تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن ون قازاقتىڭ توعىزى اقىن بوپ كەتكەنىن, پوەزيامىزدىڭ دا قادىرى قاشىپ تۇرعانىنا وكىنىش ءبىلدىرىپسىز. «تىڭداپ وتىرىپ, كورىپ وتىرىپ, وزىڭنەن ءوزىڭ شاشىڭدى ج ۇلىپ وكىرىپ وتىرىپ جىلاعىڭ, قاسقىر بوپ ۇلىپ مىناۋ سۇراقسىز دۇنيەدەن بەزىپ كەتكىڭ كەلەدى» دەپسىز. نەگە سونشا ءتۇڭىلدىڭىز؟
– سىنىمىزدىڭ كەتەۋى باياعىدا كەتكەن. مەن باعانا ءسوز ەتكەن بوداندىق, قۇلدىق ساناداعى سىنشىدان ءتاۋىر دۇنيە دامەتۋ – ابسۋرد. بۇل ەس-اقىلى دۇرىس سىنشىلار ادەبيەتىمىزدە جوق, قازاق ادەبيەتىنىڭ سىن قازانى قاڭسىپ جاتىر دەگەن ءسوز ەمەس. سىن ايتا الاتىن, شىن ايتا الاتىندار, اسىرەسە, جاستار اراسىندا بارشىلىق. ءوسىپ كەلەدى. دەسەك تە الگى شىندىقتىڭ جارىق كورۋى قيامەت. قازىر ءبىر جاس سىنشى كوكەلەرىنىڭ بىرەۋىنە, ونىڭ ءبىر تاتىمسىز شىعارماسىنا شىن سىن ايتىپ كورسىنشى, ەرتەڭىندە-اق اكەسىنە تانىتادى. ونى ەشكىم قورعامايدى. جازۋشىلار وداعىنان قايىر شامالى: جىك-جىككە ءبولىنىپ العان, ءوز «قىزىقتارى» وزدەرىندە. سوندىقتان, ەرتەڭگى تاڭنان ءۇمىتى بار ەستى سىنشى «ارتىن قىسىپ, باي بولۋ» جولىن تاڭدايدى. قازىرگى تاڭداعى قازاقتىڭ كوركەم ادەبي سىنى تەك كورە الماۋشىلىق پەن ىشتارلىقتىڭ, اناۋ جامان, مەن جاقسى دەيتىندەي ءوزىن-ءوزى دارىپتەۋدىڭ مىنبەرى سىندى. سول ءۇشىن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا تۇبەگەيلى رەفورما قاجەت. سوندا بارىپ ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز دە, سىنىمىز دا وڭالادى. سوندا بارىپ بىزدەر الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ىلىنەمىز. رۋح جاڭعىرماي الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دەڭگەيىمىز جالعاندا كوتەرىلمەيدى. رۋحاني جاڭعىرۋدى, قاعىنىپ-سىلكىنۋدى جازۋشىلار وداعىنان باستاۋ كەرەك. نەگە دەسەڭىز, ۇلت رۋحىنىڭ بيىك بولۋى دا, كوتەرەم كۇي كەشۋى دە قالام ۇستاپ وتىرعان تالانتتى ۇل-قىزدارىنىڭ قولىندا. بولاشاققا ۇلت جايلى, مەملەكەت جايلى, ونىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەگى كوڭىل كۇيى, اش-توقتىعى جايلى مۇراعات-حاتتامانى دا قالدىراتىن – قالامگەرلەر. سوندىقتان دا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن «رۋحاني جاڭعىرۋعا» دەپ بولىنەتىن قارجىنىڭ باسىم بولىگى وبلىس, اۋدان اكىمدىكتەرىندە ءوتىپ جاتقان بەي-بەرەكەت, باسى بار دا اياعى جوق قالعىپ-مۇلگىگەن جيىندارعا ەمەس, جازۋشىلار وداعىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
– شىعىستاعى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى وبلىستىق «ديدار» گازەتىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەندە «قازاق بالالارى دارەتحانادا وقىپ جاتىر» دەپ الاڭداپ ماقالا جازىپ, ول ماقالا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزىپ, كەيىن بۇل ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپقانىن بىلەمىز. ول كەزدە (2009 جىلى – ا.ق) وسكەمەندە بار بولعانى ءۇش بالاباقشا مەن ءتورت مەكتەپ قازاق تىلىندە ءدارىس بەرىپتى. قازىر قۇدايعا شۇكىر وسكەمەندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسى ءبىرجولا بولماسا دا ءبىرشاما شەشىلگەن سەكىلدى. الايدا وبلىس ورتالىعىندا, وڭىردە ونوماستيكا ماسەلەسىنىڭ ءتۇيىنى تارقاماي وتىرعانى بەلگىلى. وسكەمەندە كيروۆتىڭ, زىرياندا لەنين ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءالى كۇنگە قاسقايىپ تۇرعانى ءسىزدى الاڭداتپاي ما؟
– جالپى, قازاقستانداعى قالالار كەزىندە قازاقتار ءۇشىن سالىنباعان عوي. وسكەمەن دە سولاي. وندا سول كەزدەگى تۇسىنىك بويىنشا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ بولۋى اسا ورەسكەلدىك, ۇياتسىزدىق, مادەنيەتسىزدىك بولىپ سانالعان. سول كەزەڭنەن قالعان سىز, سالقىندىق, سۋىق قاباقتىڭ ءزارى ءالى سىنباي تۇر. قالا قازاقتارعا قاباعىن اشقان جوق. وسكەمەننىڭ كوشەسى دە, مەكەمەلەرى دە, ءبارى-ءبارى ءالى كۇنگە ورىسشا سويلەيدى. قازاق: ء«ۇش كۇننەن كەيىن كورگە دە ۇيرەنەسىڭ» دەمەي مە. قالىپتاسادى ەكەنسىڭ, قالىپتاستىرادى ەكەن. وڭىردە قازاق رۋحانياتىن وياتۋ ءۇشىن بىلەكتى سىبانىپ, بالاقتى ءتۇرىنىپ قانشاما جىل الىستىق. جاڭاعى ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان «ديدار» گازەتىندە جۇرگەن شاقتاردا ۇلتشىلدىعىمىز ءۇشىن توقپاق تا جەدىك, شەكەمىز دە ءىستى, جۇرەگىمىزگە وتا دا جاساتتىق. ساپارباەۆ اكىم بولىپ العاش كەلە قالعان كەزدە اكەمىز تىرىلگەندەي قۋاندىق. ول ازاماتپەن بىرگە وسكەمەنگە قازاقى رۋح كەلدى, الاش كەلدى. قازاق مەكتەپتەرىنىڭ بەيشارا, كوتەرەم كۇيىن كورگەن اكىم شىندىقتى شىرىلداتىپ جازىڭدار دەدى. شىرىلداتىپ ەمەس, باقىرتىپ - شاقىرتىپ جازدىق. ءبىر اپتانىڭ ىشىندە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىمەن قوشتاستى. سوندا «قۇداي-اۋ, قازاققا دا ءيىدىڭ بە؟!» دەپ كوزىمە جاس العام. ىلە-شالا بىزدەردى: «قالاداعى سلاۆيان تەكتەس حالىقتاردى قۋعىنداپ جاتىر» دەپ, پۋتينگە دەيىن جازۋدى ۇيىمداستىردى وسكەمەننىڭ كىرمەلەرى... وسكەمەندە كيروۆتىڭ, زىرياندا لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى تۇرعانى دا راس. وسكەمەن كوشەلەرىنىڭ 90 پايىزى ورىسشا, كوپشىلىگى كەشەگى كۇنى قازاقتى قويشا باۋىزداعان, الاش ارداقتىلارىن اتقان, اسقان, شاپقان قاندىقول بولشەۆيكتەردىڭ اتىندا ەكەندىگىن دە ەل بىلەدى. وتكەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ وبلىس باسشىلىعىنا, ونىڭ ونوماستيكالىق كوميسسياسىنا اۋىزشا دا, جازباشا دا: «اكەتايلار, كوكەتايلار! الاشتىڭ استاناسى وسى ءبىزدىڭ شىعىستا, سەمەيدە ەدى. مىناۋ 100 جىلدىعى قارساڭىندا ولارعا التىنمەن اپتاپ, كۇمىسپەن كۇپتەپ ەسكەرتكىش ورناتپاي-اق قويىڭدار. تەك سولاردىڭ قانىن ىشكەن جاۋىزداردان كوشە اتاۋلارىن تازالاپ بەرىڭدەرشى!» دەپ قۇدايدىڭ زارىن قىلدىم. بىرىنە-ءبىرى سىلتەستى: وبلىس قالاعا, قالا تىلدەردى دامىتۋ دەگەن اربانىڭ بەسىنشى دوڭعالاعى سىندى باسقارماعا, ال ولار ءوز كەزەكتەرىندە: «كوشە اتاۋلارىن وزگەرتۋگە موراتوري جاريالانعان وبلىستا» دەسىپ, اۋىزدارىن شىرىگەن شوپپەن ءسۇرتىستى. ەگەراكي اتاۋلاردى ورىسشا قويۋ كەرەك بولا قالسا, الگى موراتوري لىپ ەتىپ اشىلا قالادى دا, قازاقشاعا كەلگەندە قاقپاسىن تارس بەكىتىپ الا قويادى. بۇگىنگى وسكەمەندە ءبىر عانا پروبلەما بار, ول – قازاق پروبلەماسى. قازاق دەگەن, قازاقشا اتاۋ كەرەك دەگەن ءسوز – ءوڭىر بويىنشا اسا قاۋىپتى دە قاتەرلى ءسوز. جاۋ شاپتى دەگەنمەن بىردەي. ونى ايتىپ جۇرگەن ادام سۇيكىمسىز. وسىلاردىڭ بارلىعى جينالىپ كەلگەندە جۇيكەڭىزدى شۇيكەدەي تۇتەدى. شارشاتادى. تيتىقتاتادى. وردجونيكيدزە, دزەرجينسكي, كيروۆ, كالينين... كىم دەپ سۇراعان نەمەرە-شوبەرەلەرىنە نە دەپ جاۋاپ بەرەرىن بىلمەي, وسكەمەن قازاقتارى پۇشايمان! تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى كەم-كەتىگىمىزدى, جىرتىق-تەسىگىمىزدى, بەي-بەرەكەت تىرلىگىمىزدى وتارشىلارعا جاۋىپ سۇتتەن اق, سۋدان تازا بولا قالۋشى ەدىك, ەندى كىمگە جابارىمىزدى, ەسەسىن كىمنەن الارىمىزدى بىلمەي الاقتاپ وتىرعانىمىز مىناۋ...
– «اكەمنىڭ زامانداستارى ارتىستەر ەدى, ءومىر بويى ماسسوۆكادا وينادى: پارتيا – رەجيسسەردىڭ ەرنىنىڭ ەمەۋرىنىمەن, كوزىنىڭ قيىعىمەن جۇگىردى, وي, سانا ەركىندىگى دەگەن بولعان جوق» دەپ جازىپسىز. ءسىزدىڭ, ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز شە؟ ولار دا ءارتىس پە؟
– مىناۋ مونداناقتاي جەردىڭ بەتىندەگى بارلىق پەندەلەر «تىرلىك» اتتى سپەكتاكلدە ويناپ ءجۇر. كوپشىلىگى ماسسوۆكادا, بىرەن-ساراندارى باستى رولدەردە. ءبارىمىز دە ءارتىسپىز. دەسەك تە كوپتەگەن قويىلىمداردىڭ ستسەناريى دە, رەجيسسۋراسى دا باستى رولدەگى ءارتىستىڭ قولىندا بولۋى – قاۋىپ. ەڭ باستى قاعيدا سوندا, بيلىكتىڭ جاڭعىرىعىنا اينالىپ كەتپەۋ كەرەك. وي, سانا ەركىندىگىنە ۇمتىلۋ شارت. وتكەن عاسىرلار قازاققا تىم سۋىق قاراعانى راس. ەڭ قاندىقولى 20 عاسىر بولدى: ءاربىر جەتى-سەگىز جىل سايىن قازاقتى ويسىراتا قىرىپ سالىپ وتىردى. جوق, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ باقىتتى بولۋعا تولىق قاقىسى بار. قاشانعى جىلاپ, ەڭىرەيدى؟ قازاقتىڭ كوز جاسىنان الاپات ۇلكەن كول جاساۋعا بولاتىن شىعار...
ءارتىس دەمەكشى... وتكەن عاسىردا, اتاپ ايتساق 1948 جىلدارى امەريكاندىق ساياساتكەر اللەن داللەس: «كوممۋنيستەر جايلاعان جۇرتتى الاتايداي ءبۇلدىرۋ – مۇرات. ولاردىڭ باسى ىستەيتىندەرىن, ۇلتى ءۇشىن, جۇرتى ءۇشىن قاراقان باسىن بايگەگە تىگەتىندەرىنىڭ سوزدەرىن دە, وزدەرىن دە مازاققا اينالدىرىپ, ادامي مورالعا جات ارەكەتتەردى, جەڭىل-جەلپى, ويسىز تىرلىكتى ناسيحاتتاۋىمىز قاجەت. سول ناسيحاتپەن شۇعىلداناتىنداردىڭ ابىرويىن ارتتىرىپ, ۇلگى ەتۋىمىز شارت...» دەگەن كورىنەدى. قازىر سول ساياساتكەردىڭ ايتقاندارىن بۇلجىتپاي ورىنداپ جاتقان سىڭايلىمىز. تەلەديدار باعدارلامالارى تولعان ءان مەن جىر, داراقى كۇلكى, داراقىشىلاردىڭ شەرۋى, ويسىز-تولعاقسىز اڭگىمە, سورى قايناپ, سورپاسى توگىلگەن, اياۋسىز ب ۇلىنگەن قازاقتىڭ ءتىلى... سولاردى ۇلگى ەتىپ, سولاردان جۇلدىز, تۇلعا جاساپ جاتىرمىز. ەرتەرەكتە بالالاردان كىم بولاسىڭ دەگەندە: «جازۋشى, ۇستاز, ينجەنەر, دارىگەر, عالىم بولامىن» دەيتىن ءبىراۋىزدان. قازىر سۇراپ كورىڭىزشى. قاباتوۆ بولامىن, نۇرلان قويانباەۆ, قايرات نۇرتاس بولامىن دەسەدى. نەگە؟ بىرىنشىدەن: جوعارىدا تىزبەلەنگەن ماماندىقتاردىڭ قادىرىن يت تارتقان تۋلاقتاي ەتتىك. ەكىنشىدەن, ەرتەڭدى-كەش كورەتىندەرى جاڭاعى كوكەلەرى. ەرتەڭدى-كەش تاماشالايتىندارى – شەتەلدىڭ ارزانقول, تۇككە تاتىعىسىز فيلمدەرى. ورىس ءتىلدى مۋلتيكتەر. ەرتەڭدى-كەش ناسيحاتتالاتىن – جەڭىل ءومىر, تولعاقسىز قىلجاق, بالاق قالجىڭ, ىشقىر ءاجۋا... ءجاسوسپىرىم الگىلەردى الاشتىڭ تۇلعاسى, ونەردىڭ قول جەتپەس شىڭدارى رەتىندە قابىلداۋعا ءماجبۇر. قازاق قايدا بارادى, ەرتەڭگى ەرتەگى كۇندەردى كىم جاسايدى, ول ءۇشىن ەلىمىز بەن جەرىمىزگە نە قىزمەت جاساۋىمىز قاجەت, ماماندىقتاردىڭ اناسى بىلاي, مىناسى الاي دەپ جىلىكتەۋ, ت.ب. ادىرەم قالعان. بەينە ماڭگى بيلەپ جۇرەتىن ءۇندى ەلى سىندى ءان مەن جىر, قىلجاق پەن داراقىلىقتى مۇرات تۇتقان ىرجاقايلار مەملەكەتىنە اينالىپ كەتكەندەيمىز... بۇل – قاسىرەت!
ورالحان اۋليە ەكەن, شال بولعان جوق– ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ اتامەكەنى بولعان ءتور التايدىڭ تۋماسىسىز. ورالحان بوكەي, ديداحمەت اشىمحانوۆپەن, الىبەك اسقاروۆپەن ءبىر مەكتەپتە وقىدىڭىز. قارا ءسوزدىڭ حاس شەبەرى قاليحان ىسقاقتىڭ اۋىلداس ءىنىسىسىز. اۋەلى قالاعاڭ, ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي ديداعاڭ دۇنيە سالعاندا: ء«تور التاي الاتاۋعا قالاعاڭدى دا, ورالحاندى دا, ديداحمەتتى دە كەۋدەلەرى ارمانعا, جۇرەكتەرى جالىنعا تولى كۇيلەرىندە اتتاندىرعان ەدى, ەندى, مىنە, ەلگە قۇرىش تابىتپەن ورالتىپ جاتىر. بۇدان اسقان قاسىرەت بار ما؟..» دەپ كۇڭىرەنە جوقتاعانىڭىز ەسىمىزدە. ال ديداعاڭ ءسىز جايىندا: «ات باسىن التايعا بۇرعان سايىن استە الىبەك اعاما جولىقپاي كەتكەن كەزىم جوق شىعار. جولىعۋ دەگەن جاي ءسوز, ارنايى ىزدەپ بارامىن, قاي قيىردا جۇرسە دە تاۋىپ الامىن. تۇستەنگەن بوپ كەلەمىن, تۇنەپ قالامىن. قوڭىر اڭگىمەمەن قوڭىر كەشتى باتىرامىز, سارىتاپتى سىرمەن سارى تاڭدى اتىرامىز. سونداي ساتتەردە, مۇقاعالي ايتقان, «سايقال قالانىڭ» سايقىمازاق تىرلىگىنەن ابدەن مەزى بوپ كەلگەن مەن اڭقىلداعان اعا الدىندا ءبىر جاساپ قالۋشى ەدىم» دەپ تەبىرەنە ەستەلىك جازىپتى. اسقار التايدىڭ باۋىرىنان قانات قاعىپ, انا دۇنيەگە تىم-تىم ەرتە كەتكەن اعا-ىنىلەرىڭىزدى ساعىنبايسىز با؟
– ساعىنىش... ساعىنۋ دەگەن ءسوز مەنىڭ ولارعا دەگەن سەزىمدەرىمدى, قايتارا كورۋگە دەگەن قۇشتارلىقتارىمدى بەينەلەپ بەرۋگە قۇدىرەتى جەتپەي مە دەپ وتىرمىن. ءومىردىڭ تەك وكىنىشتەر مەن ساعىنىشتاردان تۇراتىنى الميساقتان بەلگىلى. جالپى, ءوزىڭدى-ءوزىڭ سابىرعا شاقىرۋ ءۇشىن ومىرگە فيلوسوفيالىق كوزقاراسپەن قاراۋ ورىندى. جاڭا ءوزىڭ تىزبەلەگەن, ءتور التايدىڭ باۋىرىندا دۇنيەگە كەلىپ, بويلارىنا اللاتاعالا دارىتقان ەرەك دارىندارىمەن الاشتىڭ ءبىرتۋارلارىنا اينالعان ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا مەنىڭ رۋحاني جاقىندارىم. باقي كوشىن ورالحان باستادى. تىم ەرتە. ەلۋگە ىلىنەر-ىلىنبەستە. مۇزتاۋدىڭ ەتەگىندە كىندىگى قيىلعان ۇلدىڭ شىبىنداي جانى پىر ەتىپ گيمالايدا ۇشىپ كەتكەنى – كەزدەيسوقتىق پا؟! ورەكەڭ قازاق جۋرناليستيكاسىندا دا, كوركەم ادەبيەتىندە دە توڭكەرىس جاساعان, قۇبىلىسقا اينالعان قالامگەر. وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ وقىرماندارى رومانتيكتەر بولاتىن. «قۇلاننىڭ قاشۋىنا – مىلتىقتىڭ باسۋى», بۇل تالاپ-تىلەك ورەكەڭنىڭ وڭتايىنا ابدەن كەلدى. بۇرقىراتتى. قاليحان كوكەم قازاقتىڭ كوركەم ءارى شۇرايلى ءتىلىنىڭ ەتالونىنا اينالدى. وزىممەن اتتاس ءىنىم اسقاروۆ – بۇگىنگى قازاق پروزاسىنىڭ الدىڭعى قاتارداعى وكىلى, ادەبيەتىمىزدىڭ باۋىرىن سىزدان كوتەرە الماي جاتقان سافاري جانرىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەردى. مەن ءۇشىن ديداحمەتتىڭ ورنى تىم بولەك ەدى: تيتىمدەي كەزدەن ارتىمنان ەرگەن, قاراقوس-ينتەرناتتىڭ قارا نانىن ءبولىپ جەگەن باۋىرىم ەدى. وتكىر ەدى, وي-تانىمى تىم ۇشقىر ەدى. ورالحان, قاليحاندار ءبىر اپتا ويلانىپ, شەشىمىن تابا الماي وتىراتىن سۇراقتىڭ جاۋابىن دۇيكەش قولما-قول كۇمىس تاباقپەن الدىمىزعا تارتاتىن. امال قانشا...
مەن ساعان ءبىر شىجىق ايتايىن با؟! قازىر ءبىزدىڭ ادەبيەتتە كەۋدەلەرىنە نان پىسكەن, حالقىنىڭ باستان سىيپاعانىن كوتەرە الماي بولدىم, تولدىم, ماعان نە ايتسام دا ورىندى دەيتىندەي كوركەۋدە, ەركەتوتاي قالامگەر-سىنشىلار پايدا بولا باستادى. ولاردى ەركەلەتىپ جىبەرگەن دە, ەندى بيىك تاقتان تۇسىرە الماي كۇشەنىپ جۇرگەن دە ءوزىمىز. اتتارىن اتاپ, تۇستەرىن تۇستەمەي-اق قويايىن. سولاردىڭ بىرەۋى ارۋاق-قالامگەرلەردىڭ شىعارماشىلىعىنا باتپاق لاقتىرۋ تاكتيكاسىن شىعارىپتى. سونىڭ ورالحان انانداي ەكەن, قاليحان مىناداي ەكەن دەگەندەي شاتپىراق-سىنىن باسپاسوزدەن وقيمىن دا: «ەگەراكي مىقتى ەكەن, سولاردىڭ تىرىسىندە نەگە عانا كوزدەرىنە ايتپاعان. ارۋاقپەن الىسۋ ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىندا جوق ءۇردىس ەدى. جازۋشىلارعا ەندىگى جەتپەگەنى وسى ەدى!» دەپ كۇيزەلەمىن-اي! مىنە, بىزدەردەن وسىنداي «كەرەمەتتەر» شىعىپ جاتىر قازىر.
– ورالحان بوكەي جايىنداعى ء«بىز شال بولمايتىن شىعارمىز وسى...» اتتى رەكۆيەمىڭىزدە جازۋشى تۋراسىندا ەستەلىك ايتۋشىلاردىڭ كوبى «التايدىڭ اقيىعى ەدى», «مۇزتاۋدىڭ مۇزبالاعى بولاتىن» دەگەن ەپيتەتتەر مەن مەتافورالاردىڭ توڭىرەگىنەن اسا الماي جۇرگەنىنە قىنجىلىپ, ومىردەگى پەندە ورالحان مەن جازۋشى-كەمەڭگەر بوكەەۆتىڭ مۇلدەم ەكى بولەك ادام بولعاندىعىن جازىپسىز.
– ورالحان ەكەۋىمىز ءبىر مەكتەپتە وقىدىق. ءبىراز ۇلكەندىگى بولسا دا ورەكەڭ مەنەن ەكى-اق كلاسس جوعارى وقىدى. تىم قيالشىل بولاتىن. ورالحاندى ورالحان ەتكەن, اسا بيىككە كوتەرگەن – تابيعي دارىنى. نەگە بۇلاي دەپ وتىرمىن؟ سەبەپ مىنادا: كەيبىرەۋلەر كوپ وقيدى, ىزدەنەدى. سول ىزدەنىستىڭ, تالپىنۋدىڭ, قيامەت-ەڭبەكقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە شىعارمالار اكەلەدى. ال كەيبىرەۋلەردى قانىمەن بەرىلگەن دارىنى جارق ەتكىزىپ شىڭعا بىراق شىعارادى. ورەكەڭ وسى ەكىنشى توپتان بولاتىن. ول ءوزىن-ءوزى تاۋىپ العان, اللاسى بەرگەن قاسيەتىن مەيلىنشە جارقىراتا اشقان جازۋشى. جارق ەتتى دە, وقىس اعىپ ءتۇستى. ادەمى دە جۇمباق سۋرەت! ورەكەڭ دە وسىنداي اسىرە جارقىلدى, اسىرە جۇمباقتىقتى مەيلىنشە ۇناتاتىن. جاس كەتكەنى بولماسا, ورالحان بوكەەۆتىڭ ەكى دۇنيەدە دە ارمانى جوق مەنىڭشە. جاس كەتتى دەيمىز, ال, مىجىپ سەكسەنگە كەلسىن دەيىك. ءبارىبىر, ابىروي-تانىمالدىلىعى كەمىمەسە, اسىپ كەتپەيتىن ەدى. سەكسەنننەن كەيىن سەزىمگە شاباتىن, وقىرمانىن ايران-اسىر ەتەتىن شىعارما جازامىن دەۋ – ابەستىك. ماسەلە عۇمىردىڭ اششى ىشەكتەي سوزىلىپ جاتۋىندا ەمەس, ماندىلىگىندە. ۇلتىڭنىڭ اجەتىنە جارايتىنداي دۇنيەلەرىڭدى ايتىپ, تاسقا باسىپ ۇلگەرۋىڭدە. كەيبىرەۋلەر ورالحاندى تىم وركەۋدە, اسىرە كەربەز, تىم استام دەسىپ جاتادى. كىم ءبىلسىن. الايدا, مەن بىلەتىن شىن ومىردەگى شىنايى ورالحان بوكەي اسىرە قاراپايىم ەدى. ءتىپتى, بالا-شاعانىڭ وزىمەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ ساعاتتاپ وتىرا بەرەتىن. كىرپيازدىقتى ورنىمەن پايدالاناتىن. ءارتىس بولاتىن. پاروديانى اكەسىنە تانىتاتىن. قىسقاسى, سەگىز قىرلى ەدى: اگەراكي ورەكەڭ جازۋشى بولماي ءارتىس بولىپ كەتتى بار عوي, ودان اسا تالانتتى ءارتىس شىعۋشى ەدى دەپ, ءباس تىگىسۋگە بارمىن. ونىڭ بالا كەزىندە التايدىڭ كەپەشتىگىنە قاراپ تۇرىپ: ء«اي, وسى ءبىز شال بولمايتىن شىعارمىز, ەي!» دەپ ساڭق ەتە قالاتىنى بار ەدى. اۋليە ەكەن. شال بولعان جوق. ماڭگى جاس بەينەسىندە قالدى. ول - مۇراتىنا جەتكەن قالامگەر!
– التايدى جىرىنا قوسپاعان اقىن, تاقىرىبىنا ارقاۋ ەتپەگەن جازۋشى جوق شىعار, ءسىرا؟! التايدى اركىم وزىنشە قابىلدايدى, وزىنشە كورەدى. «التايدا تۋ باقىت ەكەن. ەگەراكي ورالدا تۋىپ قويماسام, مىندەتتى تۇردە التايعا تاپسىرىس بەرەر ەم» دەپتى سىزگە بەرگەن سۇحباتىندا جارىقتىق قادىر مىرزا ءالي اعامىز. ال ءسىزدىڭ كوڭىلىڭىزدەگى التاي قانداي؟ التاي ءسىز ءۇشىن نەسىمەن قىمبات؟
– قادىر اعامىزدىڭ شىنىندا دا التايعا تۇڭعىش ءارى سوڭعى ساپارى ەكەن-اۋ. اسقاروۆ ىنىسىنە قولقا سالعان عوي. ءبىر اپتا ءتور التايدىڭ ساي-سالاسىن, قويناۋ-قولاتىن ارمانسىز ارالادىق. ارمانسىز سۇحبات قۇردىق. ۇزاق ساپاردا جولباسشىسىنا ەش سالماق تۇسىرمەيتىن, اسا قۇندى دا قىزىقتى اڭگىمەلەرىمەن شاقىرىمداردى شالىمعا كەلتىرمەي شەتىپ وتىراتىن قادەكەڭدەي قولايلى, جايلى ادامدى تابۋ, ءاي, ەندى قيىن شىعار! التايدىڭ كوكتىڭ تۇندىگىن تىرەگەن شامكوس شىڭى مۇزتاۋدىڭ يەگىندەگى ء«تاڭىرسۋى» اتتى (ونى «راحمان قاينارى» دەيدى قازىرگىلەر) شيپاجايدا قونالقى جاسادىق. اعامىزدىڭ قان قىسىمى شاپشىپ, قاتتى قورقىتتى. ءتۇن ورتاسىنا قاراماي ەتەككە ءتۇسىپ كەتەيىك دەدىم. كونبەدى.
– اعا, الاشتىڭ بەتكە ۇستار اقىنى ءتور التايدا الاي-بۇلاي بوپ كەتسە, ەرتەڭگى كۇنى قولدارىنان شاشاقتى نايزالارى تۇسپەيتىن كىشى ءجۇزدىڭ ازاماتتارى: «ارۋاقتىمىزعا نايماندار قاستاندىق جاسادى» دەۋدەن تايىنباس. قايتالىق,- دەپ قۇدايدىڭ زارىن قىلدىم. كوكەم ءوز دەگەنىندە تۇردى. امان-ەسەن تاڭدى اتىردىق. سول جولى عوي الگى ءافوريزمدى ايتاتىنى. عۇمىر جەتسە التاي تۋرالى, ونىڭ جاقسى ادامدارى جايلى كەرەمەت ءبىر شىعارما جازامىن دەپ ەدى. عۇمىرى جەتپەدى. اتتەڭ دەدىك. قانشاما قيماستارىمىزدان ايىرىلدىق...
قازاقستاننىڭ عاجاپ ءبىر پۇشپاعى كاتونقاراعايدا تۋ – ماقتانىشىم! جەر بەتىندەگى قىز-تابيعات – ءتور التايدا! كاتونقاراعاي – التايدىڭ ءتورى! التاي – كوكتىڭ تۇندىگى! التاي – كىلەڭ ءبىر سەن تۇر, مەن اتايىن دەيتىندەي حاس تالانتتاردىڭ, الداسپان ءجۇزدى قايسارلاردىڭ, ولەرمەن جانكەشتىلەردىڭ مەكەنى. وندا سۇيەگىڭ قالۋ شارت ەمەس. تۋ – باقىت!
-تۇششىمدى اڭگىمەڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىز.
سۇحباتتاسقان
ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»
وسكەمەن