قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» مەن «ينتەللەكتۋالدى ۇلت – 2020», «عىلىم تۋرالى» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان ىرگەلى ءىس-شارالار اتقارىلۋدا. ەلباسىمىز ءوزىنىڭ بيىلعى جىلعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى دا ەلىمىزدى دۇنيە جۇزىندەگى الدىڭعى قاتارلى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوساتىن, قازىرگى الەمدىك وركەنيەت باسەكەسىنە لايىق ينتەللەكتۋالدى تۇلعا, ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ.
ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتى مەن يننوۆاتسيالار جۇيەسىن الەمدىك وزىق دەڭگەيدەگى بيىك بەلەستەرگە كوتەرۋ نەگىزى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىرگەلى رەفورمالار ارقىلى جۇزەگە اسۋدا دەسەك, يۋنەسكو-نىڭ 2011 جىلعى ءبۇكىلالەمدىك «ءبىلىم – بارلىعى ءۇشىن» ەسەپتى بايانداماسىندا قازاقستان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا 129 مەملەكەتتىڭ ىشىندە العاشقى ءتورت كوشباسشى مەملەكەتتەر قاتارىنا ەنىپ وتىر. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بۇل رەيتينگتە ءبىز تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە دە كوش باستاپ وتىرۋىمىز (بەلورۋسسيا – 26, وزبەكستان – 48, ۋكراينا – 53-ءشى ورىنداردا) قۋانارلىق ءجايت.
حالىقارالىق ءىMD باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىسى بويىنشا دا سوڭعى ەكى جىلدا قاتارىنان قازاقستان حالقىنىڭ ەرەسەك ازاماتتار اراسىنداعى ساۋاتتىلىق دەڭگەيى بويىنشا الەمدە كوش باستاپ, ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ كەلەمىز. كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى ناتيجەلى ينديكاتورى بولىپ تابىلاتىن ادام دامۋى يندەكسىنىڭ بۇل كورسەتكىشتەرى – قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىن كۇن ساناپ ءدالەلدەپ وتىر. ەڭ باستىسى, مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدە ءباسەكەگە قابىلەتتى, ءبىلىمدى, بىلىكتى, كرەاتيۆتى يدەيالارعا باي ادامي كاپيتالعا يە ۇلت رەتىندە تانىلۋى.
بۇل – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دانا كوشباسشىلىعىمەن اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ جەمىسى, بۇگىندە الەم مويىنداپ, «الەمدىك دەڭگەيدەگى كوشباسشى مەملەكەت قايراتكەرى» رەتىندە تانىلىپ وتىرعان ەلباسىمىزدىڭ جانە ەلباسىمەن بىرگە كەلە جاتقان بارشا قازاقستان حالقىنىڭ جەڭىسى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ەلىمىز ەگەمەندىك العان العاشقى كۇندەردە-اق: «بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىكتى جەڭىپ الۋ جەتكىلىكسىز, ونى تاباندى تۇردە قورعاپ, نىعايتىپ, ۇرپاقتارعا قالدىرۋ قاجەت», دەپ كورسەتكەن ەدى. بۇگىندە مەملەكەت بولاشاعىن تاربيەلەۋمەن اينالىساتىن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ, بارشا ۇستازدار مەن عالىمدار الدىندا كەلەلى مىندەتتەر تۇر جانە بۇل سالادا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن بىرقاتار يگى ىستەر اتقارىلۋدا.
ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ورتالىقتاندىرىلعان ۆەرتيكالدى مەملەكەتتىك باقىلاۋ ورناتۋ, مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ, مودەرنيزاتسيالاۋ باعىتىندا ارنايى ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ فورۋمدارىن وتكىزۋ (ۇستىمىزدەگى جىلى مامىر ايىندا وتكەن ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ العاشقى سەزى), ۇستازدار بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ, حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا جاڭا فورماتسياداعى كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى پەداگوگتار دايىنداۋ ءۇشىن 2011 جىلدان باستاپ كۆوتالى ورىندار ءبولىنۋى, وقۋلىقتار ساپاسىنا ءۇش ساتىلى تالقىلاۋ وتكىزۋ – تەك ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ءبىلىم ساپاسى مەن قوعامداعى ۇستاز مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان قىرۋار ءىس-شارالاردىڭ بىرەگەيى عانا ەل تاريحىنداعى رەفورماتورلىق جاڭا قادامدار.
ال جوعارى ءبىلىمدى كاسىبي ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەلسەك, بارشا پروفەسسور-وقىتۋشى عالىمدار قۇرامى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان ىسكە قوسىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن» – «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات پەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارى تۋرالى» ۇكىمىن ىسكە اسىرۋعا ارنالعان نەگىزگى قۇجاتىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسە كەلەلى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدا.
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى – قازاقستانداعى 67 جىلدىق دامۋ تاريحى بار ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. نەگىزگى باعىتى – مەكتەپ وشاقتارىنا كاسىبي ماماندار دايىندايتىن ءارى تەك قىز بالالار عانا وقيتىن وقۋ ورنى بولعاندىقتان, وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر پلەياداسىندا وزىندىك ورنى مەن ەرەكشەلىگى بار وقۋ ورداسى. جەتپىس مىڭنان اسا تۇلەگى قازاقستاننىڭ بار ايماعى مەن شەت مەملەكەتتەردە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەتتە كۇنى بۇگىن 43 ماماندىق بويىنشا 9248 ستۋدەنت, 21 ماماندىق بويىنشا 139 ماگيسترانت ءبىلىم الىپ جاتقان بولسا ولارعا 718 پروفەسسور-وقىتۋشىلار ءدارىس وقۋدا.
قازاقستان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بولون دەكلاراتسياسىنا, ليسسابون كونۆەنتسياسىنا كىرۋىنە بايلانىستى ءۇش دەڭگەيلى ماماندار دايىنداۋ جۇيەسى تولىعىنان ەنگىزىلىپ, ولاردى دايىنداۋدا اكادەميالىق ۇتقىرلىق ماسەلەلەرىن شەشۋ شۇعىل قولعا الىندى. جەدەل تۇردە بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ ءبىرىنشى سەمەسترىندە ەلىمىزدىڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن كەلىسىم-شارتتار جاسالىنىپ, ىسكە اسىرىلدى. قازىرگى كەزەڭدە جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن, اباي اتىنداعى قازۇپۋ-مەن, پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن, ءبوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-مەن, اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن ستۋدەنتتەر الماسۋ قولعا الىنسا, سونىمەن قاتار, رەسەي, تۇركيا, مالايزيا مەملەكەتتەرىنىڭ بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ەكى ديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جۇرگىزىلۋدە.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگى كۇن ساناپ كەڭەيۋدە. از عانا ۋاقىت ىشىندە سينتسزيان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن (قىتاي), ميسسيسسيپي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن (اقش), نيگدە ۋنيۆەرسيتەتىمەن (تۇركيا), تومسك پوليتەحنيكالىق ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن (رەسەي) كەلىسىم-شارتتارعا قول قويىلدى. قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن شىڭجاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ ءۇشىن قىتاي ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن دارىپتەۋ جانە قىتاي ءتىلىن ۇيرەتۋ ماقساتىندا «قىتاي ءتىلى ورتالىعى» جۇمىس جاساي باستادى. 2011-2013 جىلدار ارالىعىندا ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ بارىسىندا شىڭجاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى جۇمىس ىستەۋگە كەلدى.
2011-2012 وقۋ جىلىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى بويىنشا ءبىر جىلدىق عىلىمي تالىمناماعا سانكت-پەتەربۋرگ, ماسكەۋ قالالارىنا پسيحولوگيا, فيزيكا, جالپى پەداگوگيكا, مۋزىكالىق ءبىلىم كافەدرالارىنان 4 وقىتۋشى, اۆستراليا مەملەكەتىنىڭ ءGrىffىth ۋنيۆەرسيتەتىنە شەت تىلدەر فاكۋلتەتىنەن 2 وقىتۋشى جىبەرىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن بىرنەشە ىرگەلى جانە قولدانبالى جوبالار بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلەدى. ولار: «پەداگوگيكاداعى ادىستەمەلىك ءىلىم قۇرىلىمىنىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن ۇلتتىڭ ينتەللەكتۋالدى پوتەنتسيالىن دامىتۋدىڭ فاكتورى رەتىندە قاراستىرۋ», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە گەندەرلىك تۇرعىدان قاراۋ», «ورىس ءتىلىن قازاق ادەبي ءتىلى تۋرالى عىلىمدا ارنايى تەرمينولوگيا ترانسلياتورى رەتىندە قاراستىرۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنداعى جانە «12 جىلدىق وقۋعا ءوتۋ كەزەڭىندەگى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىزدەرىن قۇرۋ» تاقىرىبىنداعى جوبالار.
2011 جىلدىڭ تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا ۋنيۆەرسيتەت سالالىق مينيسترلىكتىڭ قارجىلاندىرۋىمەن وتەتىن ىرگەلى جانە قولدانبالى جوبالار بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كونكۋرسىنا 11 عىلىمي جوبا, الماتى قالاسى كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ «يننوۆاتسيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كونكۋرسىنا» 3 عىلىمي جوبا, جاستار ساياساتى باسقارماسىنىڭ ءى يننوۆاتسيالىق كونۆەنتىن وتكىزۋىنە وراي ۇيىمداستىرعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كونكۋرسىنا 2 عىلىمي جوبا جىبەردى. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا «الەۋمەتتىك گەندەرلىك عىلىمي-زەرتتەۋ» ينستيتۋتى, «قازاق مەكتەبىنىڭ دامۋ ماسەلەلەرى» زەرتحاناسى جۇمىس جاسايدى. الداعى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ الەۋەتىن سارالاي وتىرىپ, مامانداندىرىلعان وقۋ زەرتحانالارىن (جاڭارىپ تۇراتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ زەرتحاناسى ت.ب.), عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىن (پەداگوگيكالىق جانە پسيحولوگيالىق زەرتتەۋلەر, ءوزىن-ءوزى تانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ, «حيميا» قازاقستان-رەسەي يننوۆاتسيالىق عىلىمي ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى) اشۋ قاراستىرىلۋدا.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا» رەسپۋبليكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ەلەكتروندىق كىتاپحاناعا 2010 جىلى 26% وقۋ ورىندارىنىڭ مۇشە ەكەندىگىن كورسەتە وتىرىپ, بۇل كورسەتكىشتىڭ 2015 جىلى 55%, ال 2020 جىلى 100% بولۋ قاجەتتىلىگى باسا ايتىلعان. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي كىتاپحاناسىن ەلەكتروندى كىتاپحانا رەتىندە جابدىقتاۋ جۇمىسى شۇعىل تۇردە قولعا الىنىپ, قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ءتاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ستراتەگيالىق جوسپارى جاسالۋدا.
سونىمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماسەلەسى دەسەك, مەملەكەتتىك باعدارلامادا بۇل كورسەتكىش 2010 جىلى 6% بولعاندىعى, ال 2015 جىلى 20% بولۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ورتالىعىنىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ارنايى باعدارلاماسى بەكىتىلدى. ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسىن وقىتۋ, ونى وقۋ پروتسەسىندە قولدانۋ ماسەلەسى بويىنشا ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 60 وقىتۋشىسى «E-ءLearnىng – ەلەكتروندىق وقىتۋ جانە ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىنداعى ءرولى مەن ورنى» تاقىرىبىندا 36 ساعاتتىق, قازان ايىندا 30 وقىتۋشى «كەيستەردى دايىنداۋ تەحنولوگياسى» تاقىرىبىندا 36 ساعاتتىق ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلعان ءادىستەمەلىك سەمينار-ترەنينگتەن ءوتتى.
البەتتە, ءبىر ماقالا كولەمىنە بۇكىل ۇجىم اتقارىپ جاتقان كەلەلى ءىس-شارالاردى سىيعىزۋ مۇمكىن ەمەس. ايتسە دە, ءبىر ۇجىمنىڭ جەتىستىكتەرى ارقىلى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەلەۋلى تابىستارىنا كوز جەتكىزۋگە بولاتىنداي.
2011 جىل – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل تولىپ وتىرعانى وزىمىزگە بەلگىلى. مىنە, بيىلعى جىل وسى جيىرما جىل ىشىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى باعامداپ, بولاشاعىمىزعا باعىت سىلتەپ, الەمدىك كەڭىستىكتەگى بيىك بەلەستەرگە جەتەلەگەن تاريحي جىل بولىپ وتىر. دۇنيە جۇزىندە كورىنىس تاپقان سوڭعى وقيعالار تاۋەلسىز جاس مەملەكەتىمىز ۇستانعان باعىتتىڭ دۇرىستىعىن, ەلباسى ساياساتىنىڭ كورەگەندىگىن كۇن ساناپ دالەلدەي تۇسۋدە. سونىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, بۇل سالاعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ وركەنيەتتى ەلدەر دەڭگەيىنە جەتكىزىلۋى. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – باسەكەگە قابىلەتتى, كاسىبي بىلىكتى ءارى جوعارى ءبىلىمدى, رۋحاني جان-دۇنيەسى تازا, وتانىن شەكسىز سۇيەتىن ءارى ماقتان تۇتاتىن, ينتەللەكتۋال تۇلعالاردان تۇراتىن ادام كاپيتالى. قازىرگى ۋاقىت, ەلباسىمىز كورسەتكەندەي, «ادامزات بيىگىن بىلەكپەن ەمەس, بىلىممەن باعىندىرۋ زامانى». جوعارى ءبىلىمدى قوعام عانا بۇگىنگى حالىقارالىق ارەنادا ءىرى جەڭىستەرگە جەتپەك.
دينار نوكەتاەۆا, قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى.