قار سۋى قاپىدا قالدىرماسىن دەسەك...

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, اۋدانداعى جەكە تۇرعىن ۇيلەر مەن باسقا دا قۇرىلىس نىساندارى ءدىن امان. سۋ تەك اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرگە جايىلىپتى. 80 ادام مەن ەكسكاۆاتور, بۋلدوزەر, كاماز سىندى 16 تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ, سۋ بۇزىپ كەتكەن جەرلەرگە توپىراق ءۇيىلىپ جاتىر. 

كوكتەمگى سۋ تاسقىنى ەلىمىزدەگى ءبىراز ايماقتار ءۇشىن سىن ساعات سانالاتىنى جاسىرىن ەمەس. تابيعاتتىڭ دۇلەي مىنەزىن اۋىزدىقتاۋ قيىن ەكەنى, كەي جاعدايدا وعان قارسى تۇرۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس ەكەندىگى تۇسىنىكتى. الايدا «ساقتانساڭ – ساقتايدى» دەگەن قاعيدانى ۇستانباۋعا تاعى بولمايدى. قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋدىڭ, سامارقاۋلىق تانىتۋدىڭ اقىرى قالاي اياقتالاتىنىن بۇعان دەيىنگى اپاتتار, قايعىلى وقيعالار تالاي مارتە دالەلدەگەن. وتكەن جىلدىڭ وزىندە ەسىرگەن ەلەك وزەنى اقتوبەنى ابىگەرگە سالىپ, جۇزدەگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ سۋ باسىپ قالعانى, مىڭعا تارتا ادام قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەنى ءمالىم. ايتا بەرسەك, مۇنداي مىسالداردى تىزە بەرۋگە بولادى. 

جالپى, اقپان ورتالانباي جاتىپ قالىپتاسقان سىرداريا اۋدانىندا بولعان جاعداي توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا الدىن الا جاسالعان ەسكەرتۋ دەپ قابىلداعان دۇرىس سىڭايلى. تاسقىننان تونەتىن قاۋىپتىڭ وتىنەن قاشىقتاۋ جاتىر دەگەن استانانىڭ وزىندە دايىندىق جۇمىس­تارى قازىردەن باستاپ قىزۋدا. ەلوردا اكىم­دىگىنىڭ اپپاراتتىق جيىنى تاسقىن سۋعا ازىرلىك جۇمىستارىنىڭ كەشەندى جوسپارىن تانىستىرۋدان باستالعانى وسىنى كورسەتەدى. وسى جيىندا ايتىلعانداي, توتەنشە جاعدايلار تۋىنداۋى مۇم­كىن دەگەن «كوكتال» تۇرعىن الابىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى ناۋرىزدىڭ ورتاسىنا دەيىن جوندەۋدەن وتكىزىلەتىن بولدى. «قازگيدرومەتپەن» بىرلەسە وتىرىپ جاۋىن-شاشىننىڭ مولشەرىنە, سۋ­دىڭ كوتەرىلۋ مۇمكىندىگىنە بولجام جاسا­لىپ, مويىلدى وزەنى مەن ەسىلدىڭ جو­عارى جاعىندا ارتىق سۋدى بۇرۋ جولدارى قاراستىرىلعان. قىس باستالعالى قار­قىن­دى ءجۇرىپ جاتقان قار شىعارۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلىپ, اسىرەسە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار نىساندار­دىڭ ماڭا­يىن ەرتەرەك تازالاۋعا باسا ءمان بەرى­لەتىن بولدى. قالا اكىمى قاراما­عىن­داعى باسقارما باسشىلارىنا تاسقىن سۋعا قاتىستى بۇرىن بولعان قاتەلىكتەردى قايتالاماۋ تۋرالى ەسكەرتتى. 

جالپى, كوكتەم سايىن ەلىمىزدىڭ بىر­نەشە وبلىسىندا قايتالاناتىن ءبىر كورىنىس بار. ول – ارناسىنان اسقان وزەن, سۋ استىندا قالعان ەلدى مەكەندەر, تىكۇشاققا ءمىنىپ سۋ باسقان جەرگە بار­عان, حالىقتىڭ اراسىندا جۇرگەن شەنەۋ­نىكتەر... «تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى» دەگەن تىركەستىڭ «تىزەسىن شىعارىپ» اقتالا بەرۋدىڭ دە ءجونى جوق. توسىن مىنەز دەيتىن ەمەس, كوكتەمدە وزەن-كولدەردىڭ ىرىققا كونبەي كەتەتىنى, توعانداردىڭ تولاتىنى بۇرىننان بەلگىلى. «قازگيدرومەت» تە اۋا رايى كۇرت جىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن, قاردىڭ قالىڭ نەمەسە جۇقا تۇسكەنىن  كۇنى بۇرىن ەسكەرتىپ جاتادى. 

تاسقىن سۋدان ءجيى زارداپ شەگەتىن وب­لىستاردىڭ قاتارىندا اقمولا, قاراعان­دى, شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاق­ستان, اقتوبە, قىزىلوردا وبلىس­تارى, با­سقا دا ايماقتار بار. وتكەننەن ساباق الىپ, تاسقىنعا توسقىن قويىلا ما؟ بۇگىنگى سانىمىزدا وسى ماسەلەنى زەردەلەپ, وڭىر­لەردىڭ دايىندىعى تۋرالى «ەگە­مەننىڭ» تىلشىلەرى جىبەرگەن ماتەريالداردى ۇسىنىپ وتىرمىز.

ارنۇر اسقار,  «ەگەمەن قازاقستان»

***

اقتوبەدەن – تەمىر قۇسايىن:

وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە اقتوبە ايماعىندا تاسقىن سۋ باسادى دەگەن قاۋىپ كۇتىلمەگەن بولاتىن. ءتىپتى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار الدىن الا وسىنداي جورامالدار مەن مالىمدەمەلەر جاسادى دا. الايدا اياق استىنان اقتوبە قالاسىنىڭ ماڭىنداعى اۋىلدىق وكرۋگتەر مەن ەلدى مەكەندەر ء«تىلسىز جاۋدىڭ» قورشاۋىندا قالدى. ارقىراپ اعاتىن وزەندەرى مەن ايدىن شالقار كولدەرى جوق وڭىردە ويدا جوق جەردە پايدا بولعان تاسقىن سۋ وراسان زور زيان كەلتىردى. كەيىن بەلگىلى بولعانداي تابيعي اپات قالا ىرگەسىندەگى سۋ قويمالارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن الدىن الا ەسكەرمەگەندىكتەن ورىن العان. وتكەن جىلدىڭ وسىنداي توسىن وقيعاسىنان ءتيىستى ساباق الا بىلگەن قالالىق جانە وبلىستىق اتقارۋشى ورگاندار بيىل تاسقىن سۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەرتەرەك قام-قارەكەت جاساي باستادى.

اتاپ ايتقاندا, وسى ماقساتتا ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, ونىڭ قۇرامى بەكىتىلدى. كوميسسيا مۇشەلەرى ءوز جۇمىستارىن «كازگيدرومەت» ورتالىعى ماماندارىمەن تىعىز بايلانىس نەگىزىندە اتقارۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل جونىندە گازەت تىلشىسىنە اقتوبە قالالىق ازاماتتىق قورعانىس جانە توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكبولات نۇرعاليەۆ ايتىپ بەردى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا قارسى اتقارىلاتىن ءىس-شاراعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 180 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى شارالار جوسپارىنا سايكەس اقپان ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ كانالداردى قار مەن مۇزدان تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. بۇل ىسكە ارنايى بريگادالار مەن باسقارۋشى كومپانيالار جۇمىلدىرىلماق. سۋ تاسقىنىنا قارسى 5 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريال جانە 2 مىڭ دانا قۇم تولتىرىلعان قاپشىق دايىنداۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار ۋاقىتشا قۇرىلىستار ورناتۋعا قاجەتتى باسقا دا قۇرىلىس ماتەريالدارى ازىرلەنۋ ۇستىندە.

كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا قارسى باستى جۇمىس­تاردىڭ ءبىرى قالا اۋماعىن قاردان تازارتۋ بولىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنان باس­تاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 97 مىڭ تەكشە مەتر قار قالالىق قوقىس پوليگونى جانە اقجار-2 ەلدى مەكەنى اۋدانىن­دا ورنالاسقان ارنايى قار پوليگوندارىنا شىعارىلدى. سونداي-اق وتكەن جىلى بيۋدجەتتەن ەلۋ ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, سازدى وزەنىنىڭ ارناسىن كەڭەيتۋ مەن تەرەڭدەتۋ جانە تازارتۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. بۇدان بولەك سۋ تاسقىنىنا قارسى 100-دەن استام اسسەنيزاتور ماشيناسى, 20 اۆتوتسيستەرنا, 3 قوزعالمالى ناسوستىق ستانسا جانە باسقا دا تەحنيكالار جۇمىلدىرىلدى. 

بۇگىنگى كۇنى اقتوبە قالالىق جانە اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءتيىستى ءىس-شارالار جوسپارى بەلگىلەنىپ, سوعان سايكەس قاجەتتى جۇمىستار قولعا الىنعان.

* * * 

اقمولادان – اسقار تۇراپباي ۇلى:

– بىلتىر كوكتەمدە قارعىن سۋدىڭ تاسۋى سالدارىنان اقمولا وبلىسىنىڭ كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرىن سۋ باسىپ قالعان ەدى. ونسىز دا دوتاتسيالى سانالاتىن ءوڭىر ەكونوميكاسى ءۇشىن بۇل اۋىر سوققى بولىپ تيگەن. جاعدايدىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن بيىل جەرگىلىكتى بيلىك ناقتى شارالار قابىلداپ جاتىر. كوكتەم جاقىنداعان سايىن توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى شيراق قيمىلعا كوشتى. 

7 اقپاننان باستاپ وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ءىىب جپق قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كوكشەتاۋ قالاسى مەن ونىڭ اينالاسىندا ورنالاسقان كراسنىي يار, قىزىل جۇلدىز جانە ستانتسيوننىي اۋىلدارىنداعى سۋ باسۋى مۇمكىن جەرلەردى ارالاپ كوردى. تۇرعىندارعا اۋلالارىن قاردان قالاي تازالاۋعا بولاتىنى جانە سۋ باسقان جاعدايدا نە ىستەۋلەرى كەرەكتىگى كورسەتىلگەن جادىنامالار تابىستالدى. اسىرەسە اتباسار اۋدانى كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا ۇرىناتىن ءوڭىردىڭ ءبىرى سانالادى. سۋ باسۋى مۇمكىن دەگەن وننان استام ەلدى مەكەن بار. سوندىقتان دا قازىردەن ارنالار ارشىلىپ, ارتىق سۋ بىردەن شىعارىپ وتىرۋعا جاعداي جاسالۋدا. جالپى, بۇل اتباسار عانا ەمەس, بارلىق اۋداندارعا دا قاتىستى كوكتەمگى قارعىن سۋدىڭ الدىن الۋ ءىس-شارالارى. بىلتىرعى جاعدايدان كەيىن ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىنا الىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. الداعى كوكتەم سول تاپسىرمالاردىڭ قانشالىقتى ساپالى اتقارىلعاندىعىن كورسەتپەك.

* * * 

قاراعاندىدان – قايرات ءابىلدا:

قاراعاندى وبلىسىنىڭ ع.مۇستافين اتىنداعى كەنتىندە كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق بارىسىن تالقىلاعان كوشپەلى جيىن ءوتتى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اناتولي شكارۋپا قارعىن سۋدان كەلۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەر مەن زارداپتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولعا الىنىپ جاتقاندىعى تۋرالى ايتىپ بەردى.

بيىل وبلىستا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شارالارىنا بيۋدجەتتەن 2 ملرد 250 ملن تەڭگە قاراس­تىرىلىپتى. بۇل قاراجات سۋ تاسۋ قاۋپى بار وزەن­دەردى تازارتۋعا, ولاردىڭ ارنالارىن تۇزەۋگە جانە باسقا دا قاجەتتى جۇمىستاردى اتقارۋعا جۇمسالماق.

قازىرگى تاڭدا قارعىن سۋ قاۋپى مەيلىنشە تونگەن ەلدى مەكەندەر ماڭىندا 25 شاقىرىم توپىراق جالى تۇرعىزىلعان. جول كارتاسى اياسىندا قاراستىرىل­عان بۇل جۇمىستار بۇقار جىراۋ, قارقارالى, نۇرا اۋداندارىنداعى 6 اۋىل مەن كەنتتە ىسكە استى. بۇدان بولەك, قوسىمشا بوگەتتەر 7 ەلدى مەكەندە جول كارتاسىنان تىس سالىندى. 

جيىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سينوپ­تيكتەردىڭ الدىن الا بولجامدارىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. «ازىرگە «قازگيدرومەتتىڭ» مالىمەتتەرى بويىنشا بولجامدار كوڭىل كونشىتەدى. دەگەنمەن قاۋىپتى جاعدايلارعا ساقاداي ساي بولۋىمىز كەرەك. ءدال قازىرگى كەزدەگى ەڭ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارىن تازارتۋ», دەدى ا.شكارۋپا.

قاراعاندى وبلىسىندا 262 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس باقىلاۋعا الىنعان. ولاردىڭ بارلىعى قاۋىپتىلىك دەڭگەيى بويىنشا سارالانعان. ا.شكارۋپا اتىشۋلى كوكپەكتى سۋ بوگەتى تۋرالى دا ەسكە سالدى. نىسان ءسال زاقىمدانعان ەكەن. بىراق ودان كەلەر قاۋىپ جوق دەپ وتىر ماماندار. قازىرگى ۋاقىتتا سۋ قوي­ماسى تولىعىمەن ترانزيتتىك رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. سونداي-اق سۋ قورى بار گيدروتەحنيكالىق قۇرى­لىستار دا ەرەكشە نازاردا بولادى. الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق باعدارلاما بويىنشا قاراعاندى وبلىسىندا قوسىمشا 4 سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى جوبالانعان. كوكتەمگى سۋ تاسقىنىن بوگەۋگە ءتيىس بۇل نىسانداردىڭ ەكەۋى قار­قارالى اۋدانىندا جانە ەكەۋى وساكاروۆ پەن بۇقار جىراۋ اۋداندارىندا سالىنباقشى. 

* * * 

قىزىلوردادان – ەرجان بايتىلەس:

قاڭتاردىڭ سوڭىنداعى قىتىمىر اياز بەن دولى بوراننان سوڭ كۇن رايى كۇرت جىلىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ارقا-باسى كەڭىپ قالعانىمەن, بۇل جاعداي دارياداعى مۇزدى ەرىتىپ, قىستىڭ كوزى قىراۋدا سىر وزەنىنىڭ تاسۋ قاۋپىن تۋعىزدى. مۇز ەرىپ, ول وزەننىڭ الدىن بوگەپ, سىرداريانىڭ ارناسى كەمەرىنە تولدى. داريا بويىنىڭ كەيبىر ايماقتارىندا توتەنشە جاعداي جاريالانىپ, دۇرلىگىسىپ قالدىق. 

دەگەنمەن دەر كەزىندە قولعا الىنعان جۇيەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا قاۋىپتىڭ بەتى قايتتى. «وبلىس اۋماعىندا سۋ تاسقىنى قاۋپى جوق, تاسقىنعا قارسى كۇرەس جاعدايى قاتاڭ باقىلانۋدا», دەيدى وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايىندىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرىك سەرماعامبەتوۆ.

باسقارمانىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2018 جىلدىڭ 7 اقپانىنا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىنا سەكۋندىنا 345 تەكشە مەتر سۋ كەلىپ, قىزىلوردا سۋ تورابىنان تومەن قاراي سەكۋندىنا 320 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلىپ وتىرعان. سولتۇستىك اۋدانداردا سىرداريا وزەنى بەتىندە تولىقتاي مۇز قاتسا, وڭتۇستىك اۋدانداردا مۇز قاتۋ پروتسەسى ءالى ءجۇرىپ جاتىر. مۇزدىڭ قالىڭدىعى 20-60 سانتيمەتر اينالاسىندا.

– «2018 جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا سىرداريا اۋدانى, قالجان احۋن اۋىلىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس اۋما­عىندا ورنالاسقان «اسەت» ۋچاسكەسىنىڭ قورعانىس بوگەتى ىسپەتتەس «الا سيىر» كانالى بۇزىلىپ, وسىنىڭ  سالدارىنان اۋىل شارۋاشىلىعى قاجەتتىلىگىنە جاتاتىن جەر­لەرگە سۋ جايىلدى. سۋ جايىلۋعا مۇز استىنان قالىڭ­دىعى 2-2,5 مەتر بولاتىن شۇعانىڭ جۇرۋىنەن كەپ­تەلىستەر قالىپتاسىپ, وزەن دەڭگەيىنىڭ كۇرت جوعا­رىلاۋى سەبەپ بولعان. قازىرگى تاڭدا قورعانىس بوگەت­تەرىن نىعايتۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇ­مىستارعا 2 مەردىگەر مەكەمەدەن 16 بىرلىك تەحنيكا مەن 60 ادام جۇمىلدىرىلدى. اتالعان جاعدايعا بايلانىستى سىرداريا اۋدانى اكىمدىگى تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالادى», دەدى س.سەرماعامبەتوۆ.

ال قىزىلوردا قالاسى مەن ايماقتاعى وزگە دە ەلدى مەكەندەردە سۋ باسۋ قاۋپى جوق. جالپى وبلىس بويىنشا جاعداي قاتاڭ باقىلاۋدا تۇر.

* * * 

پەتروپاۆلدان – ءومىر ەسقالي:

– ءوڭىر جۇرتشىلىعى بىلتىرعى سۋ تاسقىنىنىڭ زارداپتارىن ءالى ۇمىتا قويعان جوق. شامادان كوپ جاۋعان قاردىڭ كۇرت ەرۋى سالدارىنان جۇزدەگەن باس­پانا جارامسىز بولىپ قالىپ, بىرنەشە اۋداندا توتەنشە جاعداي جاريالانعان بولاتىن. بۇرىندارى وبلىس ورتالىعى ىرگەسىندە ورنالاسقان تەپليچنوە ەلدى مەكەنىنىڭ شەتكى كوشەلەرىنەن عانا قىزىل سۋ ءجۇرىپ وتسە, وتكەن جىلى 230 ءۇيدىڭ 72-ءىن شايىپ كەتكەن. بيىل وسى جاعداي تاعى قايتالانسا, جاعدايىمىز قيىنداپ كەتە مە دەگەن قاۋىپ اۋىل تۇرعىندارىن قاتتى الاڭداتىپ وتىر. جايشىلىقتا جىلامسىراپ اعاتىن شارىق جانە جەمباراق وزەندەرى دە الابوتەن مىنەز تانىتىپ, ارناسىنا سىيماي اققان سۋ ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنا قاراستى رۋزاەۆ اۋىلىن ابىگەرگە سالعان. كوكشەتاۋ باعىتىنداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى تاس جول وپىرىلىپ, مال شىعىنى تىركەلگەن. ساقتىق شارالارى الدىن الا ويلاستىرىلىپ, كەشەندى تۇردە جۇرگىزىلسە, كەز كەلگەن قاۋىپتى ەڭسەرۋگە بولاتىنىن قۇتقارۋشىلار ءوز تاجىريبەلەرىنەن جاقسى بىلەدى. سول سەبەپتى ساقاداي ساي دايىندىق جۇمىستارىنا بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتكەن. 

 وبلىس باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ توراعالىق ەتكەن اكىمدىك وتىرىسىندا ايتىپ كەلمەس جانە زالالى وراسان كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جايى قارالىپ, ءتيىستى ورىندارعا بىرقاتار مىندەتتەر جۇكتەلدى. بىلتىر بۇل باعىتقا 3,4 ميلليارد تەڭگە جۇمسالسا, بيىل دا قاراجات جەتكىلىكتى. جىلدا قارعىن سۋدان كوز اشپايتىن بىلعارى زاۋىتى شاعىن اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ ەندى ەش الاڭداماۋىنا بولادى. مۇندا ۇكىمەتتەن قاراستىرىلعان 3,1 ميلليارد تەڭگەگە ۇزىندىعى 3,1 شاقىرىم, بيىكتىگى 4 مەترگە جەتەعابىل بوگەن تۇرعىزىلىپ, ادامداردىڭ قاۋىپسىز تىرشىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى. 50-دەن استام ءىس-شارا اتقارىلىپ, جولدار مەن كوپىرلەردىڭ بەرىكتىگى تەكسەرىلدى. 57 ەلدى مەكەننىڭ سۋ باسۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ايماقتاردا ورنالاسقانى, ولاردا 100 مىڭعا جۋىق ادام تۇراتىنى ەسكەرىلىپ, ازىرلەنگەن جول كارتاسى شەڭبەرىندە الداعى ءۇش جىلدا 7,8 ميلليارد تەڭگە باعىتتالاتىن بولادى. اۋىل ماڭدارىن جان-جاقتان بوگەتتەرمەن قورشاۋ, جول استىنا قۇبىرلار تارتۋ, سۋاعارلاردى تازالاپ, قالپىنا كەلتىرۋ, ينەرتتى ماتەريالدار مەن تەحنيكالاردىڭ, ادام كۇشىنىڭ جەتىمدىلىگى ماسەلەلەرىن دە نازاردان تىس قالدىرماۋ اتاپ كورسەتىلدى. 

 توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى دەپارتامەنت ماماندارى بيىل قاردىڭ نورمادان از جاۋى سالدارىنان جەردىڭ قاباتى 60 سانتيمەتردەن 120 سانتيمەترگە دەيىن توڭ بولىپ قاتىپ قالعانىن ايتىپ وتىر. كوكتەم ەرتە كەلىپ, كۇن كۇرت جىليتىن بولسا, سۋ تاسقىنىن اۋىزدىقتاۋ وڭايعا سوقپايتىن ءتۇرى بار. 

* * * 

وسكەمەننەن – ازامات قاسىم: 

– قىر استىندا كوكوزەك كوكتەم. كوكتەممەن بىرگە سۋ باسۋ, وزەن تاسۋ سەكىلدى تابيعاتتىڭ ايتىپ كەل­مەي­تىن اپاتتارىنىڭ دا ەرە كەلەتىنى بەلگىلى. بىل­تىرعى قىس شىعىستا قاراشادا توپەلەگەن قالىڭ قار­مەن باستالىپ, ءساۋىر مەن مامىردا گلۋبوكوە مەن بەسقاراعاي اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىن قايىق­قا وتىرعىزعانىمەن ەستە قالعانى بار. بيىل كەرى­سىنشە, ءوڭىر جۇرتشىلىعى قارعا زار بولىپ وتىر. «قازگيدرومەتتىڭ» وبلىستىق فيليالىنىڭ 1 اقپانداعى مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, وڭىردەگى قاردىڭ قالىڭدىعى بار-جوعى 25 سانتيمەتردى قۇراپتى. بۇل – جىلداعى نورمادان 1,5-2 ەسەگە تومەن. وزەندەردەگى سۋ دەڭگەيى دە ازىرگە تومەن. الايدا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى بيىل ايماقتا قار جۇقا بولعانىمەن جەردە 40-تان 150 سانتيمەرگە دەيىن توڭ جاتقانىن, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا ونىڭ 7 ەسە قالىڭ ەكەندىگىن ايتادى. – وبلىستاعى 51 مىڭ تۇر­عىنى بار 85 ەلدى مەكەندى سۋ باسۋ قاۋپى بار. وسى رەتتە دەپارتامەنت تاسقىننىڭ الدىن الۋدىڭ جوس­­پارىن ازىرلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا دەپارتامەنتتە جەكە قۇرامنىڭ 1032 ادامى, 286 تەحنيكا, 56 دانا سۋعا ءتۇسۋ قۇرالدارى, 58 موتوپومپا كومەك كورسەتۋگە ساقا­داي ساي. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار بويىن­دا شۇعىل جاعدايدا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 4 قۇتقارۋ بەكەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋداندار مەن قالالار دا تاسقىنعا تاس ءتۇيىن دايىن. جەكە قۇرامنىڭ 4575 ادامى, 2961 تەحنيكا, 102 سۋعا ءتۇسۋ قۇرىلعىلارى, 85 موتوپومپا كەز كەلگەن ساتتە جاردەم جاساۋعا ءازىر, دەيدى دەپارتامەنتتىڭ ەسكەرتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى الەكسەي شتىكەل.