نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
بۇل باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ.
كەلەر ۇرپاقتىڭ ءجۇزىن جارقىن ەتەتىن بۇل ماقساتقا ءبىز اسقان تاباندىلىقپەن ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ قانا قول جەتكىزە الامىز.
(قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان).
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ زيالى قاۋىمىنا ۇندەۋ جولدادى
3 اقپاندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىداعى رەزيدەنتسياسىندا ەلىمىزدىڭ شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرىمەن كەزدەستى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جاريالاعاننان كەيىنگى جۇرتشىلىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن العاشقى شاراسى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, كەزدەسۋ ءۇشىن وسى ۋاقىتتىڭ تاڭداپ الىنۋى كەزدەيسوق ەمەس, ويتكەنى جولداۋدا بەلگىلەنگەن شەشۋشى مىندەتتەر بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدى تالاپ ەتەدى. ال مۇندا زيالى قاۋىمنىڭ ءرولى ايرىقشا ماڭىزدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىزدىڭ بارشا زيالى قاۋىمىنا ۇندەۋ ارناپ, ءسوز سويلەدى.
ونەر مەن ادەبيەت – حالىقتىڭ جانى
“قۇرمەتتى مادەنيەت قايراتكەرلەرى! ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاريحىندا وڭاي كەزەڭدەر بولعان ەمەس. ءبارىن جاڭادان باستاۋعا تۋرا كەلدى. وسى جىلدار ىشىندە كوپ ءىس تىندىردىق. بۇگىندە مەملەكەت الدىندا, حالىق الدىندا قىرۋار مىندەتتەر تۇر. بۇل – ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى. الەم ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ءتىپتى, ءوزىمىز قول جەتكىزگەن ۇستانىمداردى ۇستاپ تۇرعىمىز كەلسە دە, ۇنەمى العا قاراي قوزعالۋىمىز قاجەت. ءبىز الدىمىزعا الەمدەگى ەڭ دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتىن قويدىق.
سوندىقتان وسىنداي ساياسي ماقساتتاردى شەشۋ كەزىندە قوعامدىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتان وزگە ەشقانداي جول جوق. بۇل ءبىزدىڭ تاريح الدىنداعى, حالىق الدىنداعى, قازاقستاننىڭ بولاشاعى الدىنداعى ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىمىز.
قازاقستان ءوز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. حالىققا جولداۋىمدا مەن 10 جىلدىق پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان دامۋدىڭ باسىم باعىتتارىن جاريا ەتتىم. ونىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان, تاياۋ جىلداردىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن جاڭا مىندەتتەر رەتىندە اتالدى.
جاڭا مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدى ءوز دامۋىندا العا قاراي قارىشتى قادامدارعا باستايدى. بۇل بارىنەن بۇرىن, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋدا كورىنىس تابادى. الدىمىزدا ۇلكەن دە جاۋاپتى جۇمىستار تۇر.
تەك بىرگە, بارشا حالقىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, ءبىز العا قادام باسامىز. كەلەشەكتە پروگرەسكە جەتۋىمىز قوعامنىڭ ءبىرلىگىنە بايلانىستى بولماق. ال بۇل ءبىرلىكتى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قاجەت ەتەدى.
بىزدەن باسقا ەشكىم ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى, ءبىزدىڭ ىشكى الەمىمىز بەن كەلىسىمدى, ءبىزدىڭ تۇراقتىلىعىمىز بەن ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزدى قورعاپ قالا المايتىنىنا كەلىسىڭىزدەر. ءبىز, قازاقستان حالقى, ءوز بولاشاعىمىز جانە بۇگىنىمىز ءۇشىن ءوزىمىز جاۋاپتىمىز.
ءبىزدىڭ جوسپارىمىز تۇسىنىكتى, الدىمىزعا ءمىندەتتەر قويىلدى. ونىڭ ءبارى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. مۇنداي ناقتى جانە ويلاستىرىلعان قۇجات بىزدە بولعان ەمەس. ءبىز ءبارىن دە قاراپ شىعۋعا تىرىستىق. كۇللى الەم داعدارىستى ەڭسەرۋمەن كۇرەستى جالعاستىرىپ جاتقان ۋاقىتتا, ءبىز سىزدەرمەن بىرگە كەلەشەكتەگى وركەندەگەن قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋدامىز. ءبىز ءوز ءومىرىمىزدى, ءوز بالالارىمىزدىڭ, قازىرگى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ كەلەشەك ۇرپاعىنىڭ تاعدىرىن وزگەرتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايدى جاساۋعا ءتيىسپىز. مەن ءسىزدەرگە, سىزدەردىڭ تالانتتارىڭىز بەن مۇمكىندىكتەرىڭىزگە, قازاقستاننىڭ ەڭبەكسۇيگىش حالقىنا سەنەمىن. وزىمىزگە جۇكتەلگەن بارلىق ءمىندەتتەردى ورىندايمىز. وسى ىستە بارشامىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن”.
ەلىمىزدىڭ تاريحىندا, تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى ەتۋگە ۇمتىلعان قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە دە مەملەكەت مادەني سالانىڭ اقساماۋىنا, ونەر مەن ادەبيەتتى قولداۋعا كوپ كۇش سالعانىن ناقتى شارالاردان بىلەمىز. بارلىق سالانىڭ مۇقتاجدىقتارىنىڭ قاتارىندا شىعارماشىلىق ورتانىڭ مۇددەسى ەشبىر وگەيسىپ كورگەن ەمەس. ونىڭ ايعاعى تاعى دا وسى كەزدەسۋ. مادەنيەتتىڭ التىن دىڭگەگى بولعان الماتىعا وسى ماقساتپەن ارنايى كەلگەن ەلباسى ادەبيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىنە 2009 جىلعى پرەزيدەنتتىك جانە مەملەكەتتىك ستيپەنديالارىن دا سالتاناتتى تۇردە تاپسىردى.
ءبىر جاعىنان الىپ قاراعاندا, تالانت يەلەرىنە قانات ءبىتىرىپ, ۇزدىكتەرىمىز ۇنەمى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا ەكەندىگىن ناقتى سەزىندىرەتىن كەزدەسۋ ەلباسى مەن رۋحاني ەليتانىڭ سۇحبات الاڭى دا. كوكەيكەستى ويلار مەن ۇسىنىستاردىڭ كومبەسى سياقتى ءداستۇرلى جۇزدەسۋگە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى قاتىستى.
قاي كەزدە دە شىعارماشىلىق تۇلعالارعا ۇلكەن قۇرمەتپەن, ىستىق ىلتيپاتپەن قاراپ كەلگەن پرەزيدەنتىمىز: – بۇگىن قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا وزدەرىڭىزبەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋدىڭ رەتى كەلدى, – دەپ باستادى ءسوزىن. – قازاقتا: “ورامال تون بولمايدى, جول بولادى”, دەگەن ءسوز بار. ءوزىمنىڭ جەكە قورىمنان ادەبيەت پەن ونەر ادامدارىنا ارناپ وسى پرەزيدەنتتىك ستيپەنديانى تاعايىنداعانىما بيىل 15 جىل تولدى. وسىندا وتىرعانداردىڭ كوپشىلىگى بۇل ستيپەنديانى سول العاشقى جىلدان بەرى الىپ كەلەدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ العاشقى تۇسىنداعى قيىنشىلىقتار ەستەرىڭىزدە بولار. كۇيرەگەن شارۋاشىلىق پەن قارجى تاپشىلىعى جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن بولدى. بىراق ادەبيەت پەن ونەر ۇرپاق ءتاربيەلەيتىن, ۇلتتى جاسايتىن رۋحاني كۇش ەكەنىن ءبىز ەشقاشان ۇمىتقانىمىز جوق.
– ونەر مەن ادەبيەت – حالىقتىڭ جانى, — دەدى بۇدان سوڭ ەلباسى. – ءتول مادەنيەتپەن تاربيەلەنگەن ادام قاشاندا رۋحى بيىك, تۋعان جەرىن, حالقىن سۇيەتىن بولادى. ءبارىمىز دە بالا جاسىمىزدان ابايدى, ماحامبەتتى, جامبىلدى, اۋەزوۆتى وقىپ, حالىقتىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىن تىڭداپ ەرجەتتىك, دۇنيەتانىمىمىز, ۇلتتىق سانامىز قالىپتاستى. سوندىقتان “زامان قيىن ەكەن” دەپ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا بولمايتىن ەدى. سول سەبەپتى دە مەن الگىندەي شەشىم قابىلداعانمىن. وعان قوسا 2000 جىلى مەملەكەتتىك ستيپەنديا تاعايىندادىق.
مەملەكەتتىك ستيپەنديانىڭ ايىرماشىلىعى – ول جاستارعا ارنالعان, جىل سايىن جاڭا ەسىمدەرمەن جاڭارىپ وتىرادى. بىزدە تالانتتى, تالاپتى جاستار بارشىلىق. ولارعا رەتىمەن جاردەمدەسىپ وتىرۋ مىندەت. راس, ونەر مەن ادەبيەتتە جاس, كارى دەگەن ولشەم جوق. تالانتتى, تالانتسىز دەگەن عانا ولشەم بار. سوندىقتان ايتار تىلەك پەن قويىلار تالاپ بارشاعا ءبىردەي دەپ ويلايمىن, – دەگەن ەلباسى بۇرىن نارىقتىق ەكونوميكا جوق كەزدە جازىپ جۇرگەن ادەبيەتشىلەرگە, اقىندارعا قايتا قۇرۋ جىلدارىندا قالاماقى بەرىلۋ, كىتاپتارىن تاراتۋ توقتاپ قالعانىن, سوندىقتان كەيىنگى تالانتتى جاستاردى قولداۋ ءۇشىن وسىنداي قادام كەرەك بولعانىن جەتكىزدى.
– تاۋەلسىزدىگىمىز ءوزىنىڭ 19-شى جىلىنا اياق باسىپ كەلە جاتىر. ءار جىل بىزگە وڭاي بولعان جوق. جاڭا زامان ۇلگىسىندەگى جاڭا مەملەكەتىمىزدى جاساقتاي وتىرىپ, ءبىراز جۇمىستار اتقاردىق. تابىسىمىز دا, قيىنشىلىعىمىز دا از بولعان جوق.
الەمگە تانىلىپ جاتىرمىز. باس-اياعى ون جىلدىڭ ىشىندە تالاي جۇرتتى تاڭعالدىرىپ, اسەم استانامىزدى سالدىق. وزدەرىڭىز ءبارىن كورىپ, ءبىلىپ جۇرسىزدەر. ەكونوميكامىز قارقىندى دامىپ, الەۋمەتتىك جاعدايىمىز جاقسارىپ كەلەدى. قازىر الەمدىك الپاۋىت ەلدەردىڭ وزدەرى بىزبەن ەسەپتەسەتىن بولدى. وسىنىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكامىزدى دۇرىس جولعا قويعانىمىزدىڭ ارقاسى.
ءبىر كەزدە شەتەلدىكتەر قايدا ەكەنىن كارتادان كورسەتىپ بەرە المايتىن قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ ءمارتەبەلى ميسسياسىن اتقارۋدا. ءۇش قۇرلىقتا ورنالاسقان 56 ەلدىڭ باسىن قۇرايتىن بۇل ۇيىمعا باسشى بولۋ – دۇنيەجۇزىلىك پروبلەمالاردى شەشۋدى مويىنعا الۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋ ءۇشىن بۇدان ارتىق قانداي مۇمكىندىك كەرەك! – دەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جالپى تۇركى تەكتەس ەلدەردىڭ ىشىندە, تمد جانە بۇكىل مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنان تۇڭعىش رەت قازاقستان وسىنداي دارەجەگە جەتىپ وتىرعاندىعىن اتادى.
– ءبىز مەملەكەت رەتىندە ءوسىپ, ءوركەندەۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلدىك. ەلىمىز ىرگەسى بەرىك, ىقپالدى مەملەكەتكە اينالدى. ەندىگى ماسەلە بارىمىزدى باعالاپ, زامان تالابىنىڭ بيىگىنەن كورىنۋ ءبارىمىزدىڭ مۇددەمىز بولۋ كەرەك دەپ سانايمىن.
مەنىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جىلعى جولداۋىم نەگىزىنەن وسى ماسەلەلەرگە ارنالدى. قارقىندى دامۋ ءۇشىن جاڭاشىلدىققا نەگىزدەلگەن ۇلتتىق ستراتەگيا قاجەت.
ءبىز الدىمىزعا ماقسات ەتىپ قويعان “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ العاشقى ون جىلدىعىن ءتامامداپ, ويداعىداي قورىتىندىلادىق. ەندى ەكىنشى ونجىلدىققا اياق باسىپ, وعان ستراتەگيالىق جوسپار جاساپ جاتىرمىز, – دەگەن ەلباسى بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن ساياسي جۇيەگە تۇسكەنىمىزدى اتادى.
حالقىمىزدىڭ ءومىرىن وزگەرتتىك, حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن مۇددەسىن وزگەرتتىك. كوپتەگەن شارۋالار جاسادىق. جيناعان تاجىريبەمىزدىڭ جاقسىسى دا جامانى بار. ەگەر ۇنەمى قازاقستاننىڭ قويناۋىنداعى بايلىققا تاۋەلدى بولاتىن بولساق, ءوزىمىز كورگەندەي مۇناي مەن گازدىڭ, مەتالل مەن التىن-كۇمىستىڭ باعاسى قۇلدىراپ تومەن تۇسكەن كەزدە نە بولاتىنىن بىلەسىزدەر. “التىن-كۇمىس – تاس ەكەن, ارپا-بيداي – اس ەكەن”, دەگەن زامان كەلىپ قالۋى ءمۇمكىن — دەگەن ەلباسى جاڭا عاسىر كورەگەندىلىكتى, بارلىق قادامىمىزدى ەكشەپ, ەلەكتەن وتكىزۋدى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى. وسىدان كەيىن ەلباسىنىڭ ويى تومەندەگىدەي ءورىلدى:
– بيىك مادەنيەت – ۇلتتىڭ كورسەتكىشى. ءبىز بارىمىزدى بۇتىندەپ, جوعىمىزدى تۇگەندەۋ ماقساتىمەن “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىن قابىلدادىق. بۇل ءبىزدىڭ مادەني ومىرىمىزدەگى تاريحي وقيعا بولدى. ەلىمىزدىڭ تاريحى تۋرالى كونە جادىگەرلەر مەن كىتاپتاردى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن الدىرىپ, رۋحاني قازىنامىزعا اينالدىرىپ جاتىرمىز. ءبىز تاريحتى تاۋەلسىزدىك تۇرعىسىنان قايتا قاراۋ ءۇردىسىن باستادىق. كوپتەگەن تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر قالپىنا كەلتىرىلدى.
ادەبيەت پەن ونەردىڭ, الەمدىك اقىل-وي قازىناسىنىڭ اسىل جاۋھارلارىن قازاق ءتىلىنە اۋدارۋ ارقىلى رۋحاني الەمىمىزدى بايىتۋدامىز. مۇنىڭ ءبارى وزىنەن ءوزى بولا قالمايتىنى بەلگىلى. بۇل جۇمىستار قىرۋار قارجىنى, كۇش-جىگەردى, ۇيلەستىرۋ مەن ىزدەنىستى قاجەت ەتتى, – دەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسىناۋ ۇلى باستاما شىعارماشىلىق قاۋىمعا قوسىمشا تابىس پەن جۇمىس تا تاۋىپ بەرىپ وتىرعاندىعىن ايتتى.
ء“بىر قازاق پەرزەنتىندەي انا ءتىلىمدى مەن دە سۇيەمىن...”
ەلباسى قاي كەزدە دە كوكەيكەستىلىگىن جوعالتپاعان ءتىل ماسەلەسىنە قايتا ويىسا وتىرىپ: – حالىقتىڭ مادەنيەتى ونىڭ تىلىمەن جاسالاتىنى بەلگىلى. ءتىل تەك قاتىناس قۇرالى ەمەس, ۇلتتىڭ بار سيپاتىن انىقتايتىن ونىڭ نەگىزگى كىلتى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ءتىلىمىزدى دامىتۋ بولدى. وسىعان بايلانىستى “تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2001-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى” قابىلدانىپ, جۇمىس ىستەپ كەلگەنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر.
مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا “مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ” پرەزيدەنتتىك قورى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە.
مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىنا بولىنگەن قاراجات جىل سايىن ارتۋدا. 2005 جىلى وسى ماقساتقا 133 ميلليون تەڭگە بولىنسە, 2009 جىلى بولىنگەن قارجى 5 ميللياردقا جەتتى.
قازىر بۇل باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى – 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان جوباسى دايىندالۋ ۇستىندە.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ارتىقشىلىعىنا ەشكىم تالاسا المايدى. تۇبىندە بارشا قازاقستاندىقتار مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيتىن بولادى. وزگە وركەنيەتتى ەلدەردە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ستاتۋسى قانداي بولسا, ءبىزدە دە سونداي بولادى, – دەدى. تىلگە بايلانىستى تۇيتكىلدى جايتتەر بولسا ول ۋاقىت وتە كەلە شەشىلەتىنىن, الايدا, قانداي جاعداي بولسا دا بارىنە سابىرلى ساياسات كەرەك ەكەندىگىن ەمەۋرىنمەن بىلدىرگەن ەلباسىنىڭ ويىمەن زيالى قاۋىم دا كەلىسىپ وتىردى.
جاھاندانۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتقاندا تەك ءوزىمىزدىڭ انا تىلىمىزبەن جەكە دارا شابا المايتىنىمىزدى, جاستارىمىز ءۇش ءتىلدى دە مەڭگەرگەن, زامان اعىمىنا ىلەسكەن, سىرت ەلمەن تەرەزەسى تەڭ تۇرعىدا تىلدەسىپ, ءوز ءمۇددەسىن قورعاي الاتىنداي بولۋى كەرەكتىگىن شەشىلىپ وتىرىپ جەتكىزگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ دە ءبىر قازاق پەرزەنتىندەي انا ءتىلىن سۇيەتىندىگىن, الايدا, مەملەكەت باسشىسى رەتىندە وزگەلەرمەن دە ەسەپتەسۋگە تۋرا كەلەتىندىگىن جابا-بۇركەمەلەگەن جوق.
– بۇل نازىك ماسەلە. ءبىر حالىق ءبىر حالىقتان ارتىق ەمەس. قۇدايدىڭ الدىندا دا, پايعامباردىڭ الدىندا دا ادام بالاسى بىردەي. وسى نيەتپەن جۇرسەك – تىلەگىمىزدى بەرەدى. سوندىقتان ەل-جۇرتتىڭ اراسىندا سىزدەردىڭ ساليقالى سوزدەرىڭىز كەرەك. جالپى ەل-جۇرت بولىپ, زيالى قاۋىم بولىپ قازاقتىڭ تىلىنە جانى اشىپ جاتسا, مەن ولاردى قولدايمىن... بىزگە تىنىشتىق كەرەك, سابىرلىلىق كەرەك. بىرلىك كەرەك. سوندا عانا مۇددەمىزگە جەتەمىز, – دەگەن ەلباسى وركەنيەتتى تىلدەردەگىدەي قازاق ءتىلى تولىعىمەن سالتانات قۇراتىن كەزەڭ دە كەلەتىندىگىن تولقىپ تۇرىپ جەتكىزدى.
– راس, كەيبىر ماسەلەلەر ءبىز ويلاعاننان الدەقايدا كۇردەلى بولىپ شىعۋدا. بىراق قاي ۋاقىتتا دا ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن بىرلىگى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس. ەندەشە, ءبىز ۇستاناتىن ساياسات سابىرلى بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ جاستاردىڭ ءۇش ءتىلدى مەڭگەرۋى جونىندە مەن بۇدان بۇرىن دا تۇسىنىكتەمە بەرگەنمىن. جاس ۇرپاق مەكتەپ بىتىرگەندە ءۇش ءتىلدى – انا تىلمەن بىرگە دۇنيە جۇزىنە تاراعان اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىن ءبىلىپ جاتسا, باسەكەگە قابىلەتتى دەگەن سول ەمەس پە؟
“بەكتەر كەتسە, ەل قالار,
بەتەگە كەتسە, جەر قالار,
بەرەكەڭ كەتسە, نەڭ قالار”
– وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 18 جىلىندا تالاي بەلەستى ارتقا تاستاپ, بۇگىنگىدەي بيىگىمىزگە كوتەرىلدىك, الدا ءالى قيىنشىلىقتار دا كوپ. سونىڭ ءبارىن يگەرۋىمىز كەرەك, – دەگەن ەلباسى زيالى قاۋىمعا قاراتىپ بىلاي دەدى: قادىرلى اعايىن! سىزدەر ەلدىڭ رۋحانياتىنا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن, قوعامنىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىسىزدار. زيالى قاۋىم قاشاننان حالىقتىڭ كوز الدىندا. ونەرىمىز وركەندەۋ ۇستىندە. انشىلەرىمىز ەۋروپانىڭ ايگىلى ساحنالارىندا ونەر كورسەتۋدە.
ادەبيەتتە دە, عىلىمدا دا اسا دارىندى تۇلعالار بارشىلىق.
ءبىز ساياسات, ەكونوميكا سالالارى بويىنشا حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدىك. ەندى رۋحاني قازىنامىزدى الەمگە تانىتۋىمىز كەرەك. بۇل – الدا تۇرعان ەڭ ءۇلكەن, ەلەۋلى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن ونەردى, ادەبيەتتى بيىك دارەجەگە كوتەرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىز كوپ جانرلى, ءارى ساپالى بولۋعا ءتيىس.
سىزدەر بۇگىنگى قوعامىمىزدا بولىپ جاتقان مادەني, ساياسي, الەۋمەتتىك پروتسەستەردەن دە تىس قالا المايسىزدار دەپ ويلايمىن.
ەلباسى ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان يگى ۇردىستەر مەن وزگەرىستەردىڭ ءبارى جازۋشىلاردىڭ قالامىنا, كينوگەرلەردىڭ كارتينالارىنا, اقىنداردىڭ ولەڭ ارقاۋىنا اينالعاندىعىن قالايدى.
— قۇدايعا شۇكىر, قازىر قازاقتىڭ ەركىن ءسويلەيتىن, ايتاتىنىن ايتاتىن, جاسىرىنبايتىن, قورىقپايتىن كەزىنە كەلدىك. وسىنى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. بۇل قۇندىلىقتى ەشكىم ۇمىتپايدى. ەشكىم ەشكىمدى تۇنشىقتىرا المايدى. باسپاسوزگە تىيىم سالىنىپ جاتقان زاڭ جوق بىزدە. وسىدان ارتىق بىزگە نە كەرەك؟ – دەگەن ەلباسى ءبارىن قورىتا كەلگەندە قازاقتىڭ بىرلىگىنىڭ ارقاسى ەكەندىگىن اتادى. وسىدان سوڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءسوزىن ءارى قاراي ساباقتاپ — ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋدا, بەلگىلى ءبىر ماقساتقا حالىقتى جۇمىلدىرۋ ىسىندە زيالى قاۋىمنىڭ ورنى ەرەكشە.
مەملەكەتتىڭ مىندەتى – قولدان كەلگەنشە ادەبيەت پەن ونەردى جاساپ جۇرگەن ادامدارعا كومەك كورسەتۋ. مۇنداي كومەك بۇدان بىلايعى كەزەڭدە دە جىلما جىل جالعاسا بەرەتىن بولادى. بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز وسىنداي شارانىڭ ءبىر كورىنىسى.
قورىتىپ ايتقاندا, وسىناۋ قىرۋار شارۋانىڭ ءبارى ءوزىمىزدىڭ ىشكى بىرلىگىمىزگە كەلىپ تىرەلەدى. بىرلىك بار جەردە تىرلىك بارى اقيقات. قازاقتا: “بەكتەر كەتسە, ەل قالار, بەتەگە كەتسە, جەر قالار, بەرەكەڭ كەتسە, نەڭ قالار”, – دەگەن ءسوز بار. وسىنى ءبىز بىلەمىز, جاستارىمىزعا دا ۇيرەتۋىمىز كەرەك.
سوندىقتان تاتۋلىق, كەلىسىم, ەلگە, جەرگە دەگەن ىقىلاس, سول ارقىلى كەلەتىن ىنتىماق بارشامىزعا كەرەك دەپ كۇندە-كۇندە ايتامىن. “نەگە سونى ايتا بەرەدى؟” دەيتىندەر دە بار. بىراق, مەن وسىنى قايتالاي بەرۋ ءۇشىن ايتپايمىن عوي. جەكە باسىمنىڭ قامى ءۇشىن ايتپايمىن عوي. ءبىز ەندەشە سول ورتاق مۇددە, ورتاق ماقساتتىڭ تۇبىندە تابىسالىق! – دەگەن ەلباسى زيالى قاۋىمدى ەركىن اڭگىمەگە شاقىردى.
توباشىل ۇرپاقتىڭ پىكىرى ءبىر جەردە توعىسسا...
وسى ارادا پرەزيدەنتتىك ستيپەنديا ەلباسىنىڭ شەشىمىمەن جاسى ۇلعايعان ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا 1994 جىلى 12 جەلتوقساندا بەلگىلەنىپ, جىل سايىن 50 شىعارماشىل زيالى قاۋىم وكىلىنە بەرىلىپ كەلەتىنىن ايتا كەتەلىك. ولاردىڭ قاتارىندا قادىر مىرزاليەۆ, يۆان ششەگوليحين, قالمۇقان يساباەۆ, قاليحان ىسقاقوۆ, حاديشا بوكەەۆا, قاسىم جاكىباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, بەكەن جىلىسباەۆ, فاريدا ءشارىپوۆا, اناتولي مولودوۆ, روزا جامانوۆا, ءاسانالى ءاشىموۆ, گۋلۆيرا رازيەۆا, وراز ابىشەۆ, امەن حايداروۆ, سابىر مامبەەۆ سىندى كوپتەگەن كورنەكتى جازۋشىلار مەن ونەر قايراتكەرلەرى بار.
جوعارىدا ايتقانداي, پرەزيدەنتتىك ستيپەنديا ەلباسىنىڭ مادەنيەت, ءبىلىم جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى قولداۋعا ارنالعان جەكە قورىنان بولىنەدى. ال مادەنيەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ستيپەنديالار دا قازاقستاننىڭ مادەنيەتىن جاساۋعا, ساقتاۋعا جانە دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ جۇرگەن دارىندى شىعارماشىل جاستاردى مەملەكەتتىك تۇرعىدا قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن 50 ادامعا بەرىلەدى.
مەملەكەتتىك ستيپەنديالار الۋعا قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, حالىق ءارتىسى, حالىق سۋرەتشىسى, ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۇرمەتتى اتاقتارى بار نەمەسە ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتتارى بولىپ تابىلاتىن, جاڭا تۋىندىلار جاساۋ جانە قازاق ءمادەنيەتىنە ۇلەس قوسۋ ءۇشىن شىعارماشىلىق الەۋەتى زور ازاماتتار تاڭدالىپ الىنادى.
بيىلعى جىلدىڭ پرەزيدەنتتىك جانە مەملەكەتتىك ستيپەندياتتارى قاتارىنا سەمەيلىك بەلگىلى اقىن تىنىشتىقبەك ءابدىكاكىموۆ, شىمكەنتتتىك پروزايك مارحابات بايعۇت, ماڭعىستاۋلىق اقىن سۆەتقالي نۇرجان, اكتەر دۋلىعا اقمولدا, سۋرەتشى قازاقباي اجىبەك ۇلى, ديريجەر داۋرەن عىلىموۆ, كومپوزيتور ەرجان سەرىكباي سىندى باسقا دا تالانتتى توپ قوسىلدى.
الدىمەن زيالى قاۋىم اتىنان كينو ساڭلاعى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ ءسوز العان:
– ءسىز جاقىندا ءبىزدىڭ كينوستۋديادا بولدىڭىز. كەيىنگى ءبىر جارىم جىل ىشىندە ۇلتتىق كينوستۋديا بۇرىن-سوڭدى بولماعان تابىستارعا جەتتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇرىن بولماعان, قازىر دە كوپتەگەن ەلدەردە جوق جاڭا تەحنيكالاردى ساتىپ الدى. ءسويتىپ, ءبىز بۇگىندە بۇرىنعىداي فرانتسيا, انگليا, ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگكە جالىنىشتى بولمايتىن جاعدايعا جەتتىك.
ول وزگەرىستەردى ءسىز ءوز كوزىڭىزبەن كوردىڭىز, تانىستىڭىز. ءتۇسىرىلىپ جاتقان فيلمدەردىڭ ۇزىندىلەرىن تاماشالادىڭىز. ريزا بولىپ كەتتىڭىز. سول جەردە ايتقان ءبىر ءسوزىڭىز كينوگەرلەر اراسىندا افوريزمگە اينالىپ كەتتى. “مەن گولفكە بارىپ شۇعىلدانعاندا, بارلىعى سوعان كەلدى. ۇلكەن تەننيسكە بارىپ ەدىم, جۇرتشىلىق سوعان قاراي جىلجىدى. ەندى كينوعا كەلدىم, وسىدان بىلاي ەل-جۇرت كينو جاققا قاراي بەت بۇراتىن شىعار”, دەپ ەدىڭىز. ءبىزدىڭ كينوگەرلەر ماعان: “نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا وسى ءۇشىن العىسىمىزدى جەتكىزىڭىز”, دەپ اماناتتادى.
“ەلباسى كەلىپ-كەتكەننەن كەيىن كوڭىل-كۇيىمىز جوعارى. ەندى جۇمىس ىستەۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز”, دەپ, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جەمىسى رەتىندە سول جاڭا تەحنيكالارمەن تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ تۇساۋىن كەستىك. بۇل فيلمگە مەن دە قاتىستىم.
قازاقستان كينوگەرلەرىنە جاساپ جاتقان قامقورلىعىڭىزعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, – دەدى.
كەلەسى ءسوز كەزەگىن كسرو حالىق ءارتىسى بيبىگۇل تولەگەنوۆا العان.
– مەنىڭ 80 جىلدىعىما ارنايى قۇتتىقتاۋ ءسوزىڭىزدى جىبەردىڭىز. مەرەيتويىمدى ۇلكەن دارەجەدە اتاپ وتۋگە كومەك بەردىڭىز. الدىمەن سول ءۇشىن وزىڭىزگە راحمەتىمدى ايتسام دەيمىن.
قازىر ەلىمىزدە بالاباقشالار كوبەيىپ جاتىر. شۇكىرشىلىك. ءبىر كەزدەرى مادەنيەت وشاقتارىنىڭ جابىلىپ, قيراپ جاتقانىنا دا كۋا بولعان ەدىك. سول كەزدە جۇرەگىمىز قاتتى اۋىرعان. ەندى, مىنە, مادەنيەت وشاقتارىنىڭ جاڭعىرىپ, قايتا اشىلىپ, جاڭادان سالىنىپ جاتقانىنا دا كۋامىز. وعان دا شۇكىرشىلىك دەيمىز. جاقسىلىققا قۋانىپ جاتامىز. سول ءۇشىن دە ەلباسىمىزعا ريزامىز. ياعني, ءسىز ەكونوميكا مەن ساياساتقا عانا ەمەس, مادەنيەتىمىزگە دە كوڭىل ءبولىپ كەلەسىز. زاماننىڭ قيىنشىلىقتارىنا قاراماي, مادەنيەتىمىزدى ۇمىتپاي, قولداۋ كورسەتىپ جاتقانىڭىزعا راحمەت!
كەشە عانا استانا اقمولا كەزىندە ءانشەيىن ۇلكەن ءبىر اۋىل ەدى. قازىرگى اسەم عيماراتتار تۇرعان ورىندا مال, سيىر قورالار بولدى. قازىر قاراڭىزشى, لاس-ۆەگاس سياقتى جايناپ تۇر ەمەس پە! – دەگەن بۇلبۇل داۋىستى بيبىگۇل اپامىز قازىرگى استانا جەر جۇزىنە ءمالىم ەكەندىگىن, بىزگە كەلگەن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ بارلىعى استانا كەرەمەت دەپ ماقتاپ, تاڭعالىپ جاتاتىنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, سونىڭ بارىنە جۇرەگىمىز جارىلا قۋانامىز. مەن ءوزىم 80-گە كەلسەم دە ءالى دە وسى قۋانىشتار مەن قىزىقتىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگىم كەلەدى. الدە دە ەلىمە قىزمەت ەتىپ, حالقىمدى ونەرىممەن قۋانتا بەرۋگە دايىنمىن – دەدى.
ءسوز كەزەگى تيگەندە قازاقستانىڭ حالىق جازۋشىسى, ءبۇتىن ءبىر بۋىننىڭ سۇيىكتى سۋرەتكەرىنە اينالعان ءازىلحان نۇرشايىقوۆ:
– مەن بۇل جولى سويلەمەيتىن شىعارمىن دەپ ويلاپ ەدىم. ويتكەنى, مەن ءسويلەسەم ءسىزدىڭ ەل ءۇشىن ەتىپ كەلە جاتقان ەرەن ەڭبەك, قاجىرلى قىزمەتىڭىزدى جاقتاپ ءسويلەيمىن. حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا بايلانىستى ءار باستاماڭىزدى قوستاپ, قۋاتتايمىن. “جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت — نۇرى تاسىسىن”, دەگەن اتالى ءسوز بار ەمەس پە! بىراق, مەنىڭ ونداي ءسوزىمدى كەيبىر اتاق-ابىرويلى قۇرمەتتى ىنىلەرىم ۇناتپايدى ەكەن. العاشىندا سول ىنىلەرىمە رەنجىپ, بۇل جولى ۇندەمەي وتىرايىن دەسەم دە, كوپتەن بەرى كورىسپەگەن سىزبەن ديدارلاساتىن بولعاندىقتان ءبىر اۋىز ءسوز سويلەمەي كەتۋدى ءجون كورمەدىم. ايتايىن دەگەنىم, باسقالار سياقتى مەن دە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءماڭگىلىك بولۋىن ءمىناجات ەتەمىن. ماعان دا قازاقستان حالقىنىڭ مامىراجاي, تىنىش ءومىر سۇرگەنى كەرەك. تىنىشتىقتان ءتاتتى راحات, ودان قىمبات قازىنا جوق. كەشەگى قاندى سوعىستا بولعان سولدات رەتىندە مەن مۇنى جاقسى تۇسىنەمىن.
مەن ءسىزدىڭ حالىققا ارناعان كەشەگى جولداۋىڭىزدى تولىعىمەن قۋاتتايمىن. ەلىمىزدىڭ الداعى ون جىلدا ەكونوميكالىق ورلەۋىنىڭ سارا جولىن سالىپ بەردىڭىز. وركەنىڭىز ءوسسىن! – دەدى. ودان ءارى ەلباسىن قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىمىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ وتكەن جازۋشى:
– ەۋروپانىڭ تورىنە شىعۋ قازاق حالقىنىڭ ەشقاشان تۇسىنە دە كىرمەگەن عاجايىپ قۇبىلىس. تەك ءسىزدىڭ ارقاڭىزدا عانا قولىمىز جەتتى! ەڭ سوڭىندا ايتارىم, ارداقتى نۇرەكە, مەن ءوزىڭىز قالىپتاستىرعان جاڭا قازاق مەملەكەتىن, بويداعى كۇش-قۋاتىڭىز سارقىلعانشا ءسىز باسقارساڭىز ەكەن دەپ تىلەيمىن. كونراد ادەناۋەر 91 جاسىنا دەيىن ەل باسقاردى. ۋينستون چەرچيلل دە ۇزاق وتىردى. مەن قازاق نازارباەۆتىڭ ەل باسقارۋ اقىل-پاراساتى نەمىس ادەناۋەر مەن اعىلشىن چەرچيللدەن ءبىر مىسقال دا كەم دەپ ەسەپتەمەيمىن. “ونى حالىق شەشەدى عوي”, دەرسىز ءسىز. مەنىڭشە, قازىرگى قازاقستان حالقىنىڭ كوپشىلىگى وسى ويدا. بۇل تىلەگىم بىرەۋگە ۇنار, بىرەۋگە ۇناماس. بىراق, مەن, رەسپۋبليكا ازاماتى رەتىندە, ءوز ويىمدى ايتىپ وتىرمىن, – دەدى.
اعا بۋىننان كەيىن ءسوز العان جاس اقىن تاناكوز تولقىنقىزى:
– بۇگىن مەن ءوزىمدى ەكى ەسە باقىتتى سەزىنىپ وتىرمىن. ويتكەنى, مەن “بولاشاق” ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى رەتىندە 1999 جىلى فرانتسيانىڭ ستراسبۋرگ قالاسىندا حالىقارالىق قۇقىق سالاسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلدىم. 1993 جىلى ەڭ ءبىر قيىن, ەكونوميكانىڭ تۇرالاپ تۇرعان كەزىندە وسىنداي باتىل قادام جاساپ, جاستاردى شەتەلدەردە وقىتقانىڭىز ءۇشىن سول جاستاردىڭ اتىنان سىزگە ۇلكەن راحمەت!
ەندى, مىنە, “ادەبيەت” نوميناتسياسى بويىنشا مەملەكەتتىك ستيپەنديا يەگەرى بولىپ وتىرمىن.
العاشقىسى – تالانتتى جاستار, بولاشاقتىقتار قاتارىندا ەۋروپادا جانە سىرت مەملەكەتتەردە تەرەڭ ءبىلىم الىپ كەلۋگە جول اشسا, ەكىنشىسى – شىعارماشىل جاستاردى مورالدىق جانە ماتەريالدىق تۇرعىدا قولداۋ بولىپ تابىلادى.
مەن فرانتسيادا تەك قانا حالىقارالىق قاتىناستار, حالىقارالىق قۇقىق سالاسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلگەن جوقپىن. فرانتسۋز مادەنيەتىمەن تەرەڭ تانىستىم. وسى ۋاقىتقا دەيىن فرانتسۋز پوەزياسى تەك قانا ورىس ءتىلى ارقىلى اۋدارىلىپ كەلسە, قازىر تىكەلەي تارجىمالاۋعا مۇمكىندىك بار. مەنىڭ سوڭعى شىققان كىتابىمنىڭ تەڭ جارتىسى وسى فرانتسۋز پوەزياسىنان تىكەلەي تارجىمالانعان, – دەپ ءوزىنىڭ ليريكالىق ولەڭىن وقىدى.
قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى يۆان ششەگوليحين:
– مەنىڭ جازۋشى رەتىندە ايتارىم كوپ. ورىس تىلىندە “وتەتس” پەن “وتەچەستۆو” دەگەن سوزدەردىڭ توركىنى ءبىر, ءتۇبىرى ورتاق. مەن ءسىزدى ورىسشا ايتقاندا, “وتەتس ناتسي” دەپ سانايمىن. بۇل ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مەن سىزدەن ءبىراز جاس ۇلكەنمىن, ۇلكەن بولسام دا مەن ءسىزدى اكە سانايمىن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىندا مەنىڭ كىتاپتارىمنىڭ جولى قيىن بولدى, ءتىپتى تىيىم دا سالىندى. رەتىن تاۋىپ, ماسكەۋدەن, كيەۆتەن, لەنينگرادتان شىعارتىپ تۇردىم. ءتىپتى ىرگەمىزدەگى فرۋنزەدەن دە, سول كەزدە جۋرنالدا وتىرعان جاپ-جاس شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ كومەگىمەن باستىرتقانىم بار. سودان كەيىن 89-شى جىل كەلدى. سىزبەن سول جىلعى كەزدەسۋ مەنىڭ ەسىمدە ماڭگى قالدى. مەنى العاش رەت ۇلكەن ۇيگە ەسكەرتۋ ءۇشىن ەمەس, “تاربيەلەۋ” ءۇشىن ەمەس, اقىلداسۋ ءۇشىن شاقىردى. ءدال وسى كۇننەن باستاپ مەنىڭ ومىرىمە وزگەرىس ەندى, شىعارماشىلىعىمنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى.
“جازۋشىلار – ادام جانىنىڭ ينجەنەرى”, دەگەن ءسوز باياعىدان ايتىلىپ ءجۇر. سوندىقتان ءسىزدىڭ بۇگىنگى شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمعا ارناعان ۇندەۋىڭىز بىزدەرگە شابىت قانا بەرىپ قويمايدى, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر مەن مىندەتتەر جۇكتەيدى دەپ بىلەمىن, – دەپ شەشىلىپ سويلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭىنا كۋا بولىپ, توباشىل جاسقا جەتىپ, ەۋروپا تورىنە ءتوراعالىق ەتكەنىمىزدى دە كورىپ وتىرعان اقساقالدار – اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ, ساحنا ساڭلاقتارىنىڭ ويى بىردەي شىعىپ, شىنايى العىستارىن ءبىلدىرىپ جاتسا, ول زاڭدىلىق بولار. نەبىر الماعايىپ كەزەڭدى باستان وتكەرگەن بۋىن بۇگىنگى تابىستارىمىزدىڭ قادىرىن ابدەن بىلەدى.
سول سياقتى كسرو حالىق ءارتىسى ەرمەك سەركەباەۆ تا:
– ءبىز ەلىمىزدە ۇلكەن ىستەر جاسالىنىپ جاتقانىن كورىپ تە, ەستىپ تە, ءبىلىپ وتىرامىز. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ەلوردادا وراسان ۇلكەن كونتسەرت زالدارى سالىنۋدا. مۇنداي وزگەرىستەرگە ءبىز ءاردايىم قۋانىپ جاتامىز. بۇل ماسەلەدە ءسىز بىزگە ەتەنە جاقىن, تۋىسقانداي ادامسىز. ءمادەنيەتتى تەرەڭ تۇسىنەسىز, ونەردەگى تالعامىڭىز دا اسا جوعارى. ءسىزدىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ساياساتكەر ەكەنىڭىزدى ءبىز ماقتان تۇتامىز. ءسىز بارلىق كەزدە الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ نازارىنداسىز. قاشاندا ۇلكەن ىستەردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەسىز. ءسىزدىڭ ءپىكىرىڭىزگە باسقا مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى قۇلاق اسادى. قازاقستان بۇگىندە اسىقپاي, بىراق ءوزىنىڭ داڭعىل دا دارا, دۇرىس جولىمەن ءجۇرىپ بارا جاتقان مەملەكەت. وسىنداي ەلدىڭ تىزگىنىندە ءسىز تۇرسىز. مەن سىزبەن ءبىر زاماندا, بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمدى, شىنىن ايتسام, ماقتانىش ەتەمىن, – دەدى.
تولايىم ءبىر بۋىن اۋەزدى داۋىسىن جازباي تانيتىن تالانتتى اكتريسا, كسرو حالىق ءارتىسى فاريدا ءشارىپوۆا:
– ءبىز قازىر تاريحي ءبىر قىزىق كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. مىنا الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان, ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تۇسىرمەي, داۋلەتىن تاسىتىپ, باق-بەدەلىن ارتتىرىپ وتىرعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىز ەكەنىن كوزى اشىق جاننىڭ ءبارى بىلەدى. قازىر ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولىپ وتىر. بۇل بىلە-بىلگەن ادامعا ۇلكەن تاريحي وقيعا, قازاقتىڭ ماڭدايىنا قونعان باق.
اسىرەسە, كەشە قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىڭىزدا ءار سالاعا جاڭا ءمىندەتتەر, جاڭا ماقساتتار قويدىڭىز. سونىڭ بارلىعى ءوزىڭىزدىڭ تۋعان حالقىڭىزعا دەگەن پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىگىڭىزدىڭ دالەلى. سول جولداۋدا كورسەتىلگەن اۋقىمدى شارالاردىڭ ورىندالاتىنىنا ءوز باسىم كامىل سەنەمىن. ءارى سوعان ارقايسىسىمىز ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز دەپ ويلايمىن, – دەدى.
وسىدان كەيىن ارقالى اقىن مارفۋعا ايتحوجينا: “تاۋەلسىز ەلىمە تاعزىم” اتتى ولەڭىن شابىتتانا وقىدى.
...تاۋەلسىز باستاپ ءجۇرىپ ەلىڭدى ورگە,
عالامات يە بولدىڭ سەنىمدەرگە.
نىعايتىپ ەل مەن ەلدىڭ تاتۋلىعىن,
انت ەتكەن, باتىر قازاق شەگىنبەۋگە.
ايتپاۋعا بار ما قاقىم, شىنى كەرەك,
بايتاق ەل تىنىشتىققا تۇنىپ ەرەك.
باس قوستى اقوردادا بۇكىل الەم,
ءدىنى دە سالت-ساناسى, ءتىلى بولەك.
جاستانىپ ۇلى تاۋلار جايساڭ جەرىن,
تۇرعاندا التىن دىڭگەك, ارقاڭ, بەلىڭ.
ەلدىك پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا,
قاشان دا تارتار ورگە كوشىم مەنىڭ.
قازاعىم كوپتى كورگەن كونە حالىق,
تۋ ەتىپ اتا ارمانىن كەلەدى الىپ.
تەڭدەسسىز بىرلىگىمنىڭ ارقاسىندا,
جاسايدى ەۋروپاعا توراعالىق.
بارىمىزدى باعالاۋ – اردىڭ ءىسى
ەلباسىمەن وتكەن ەمەن-جارقىن جۇزدەسۋدە جۇزدەن استام تالانت يەلەرىنىڭ ايتارى دا, اماناتى دا كوپ ەكەندىگىنەن حاباردار نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى:
– قادىرلى اعايىن! ونەر مەن ادەبيەتتى كوركەيتۋ ىسىنە مەملەكەتىمىز ۇنەمى قامقورلىق جاساپ كەلەدى. بۇعان دەيىن دە دەمەپ, كومەك كورسەتتىك, الداعى ۋاقىتتا دا قولدان كەلگەنشە جاعداي جاسايمىز. الايدا, تالانتتى تۋىندىنىڭ باعى تەك قاراجاتتا ەمەس, ۇلكەن ماقسات-مۇراتتا, ۇرپاق ءۇشىن مۇرا بولاتىنداي قادىر-قاسيەتتە ەكەنىن ۇمىتپايىق.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جاقىندا عانا قازاقتىڭ اسا دارىندى جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلىنا ەڭبەك ەرى اتاعىن بەردىك. بۇل تەك ءبىر ادامعا ەمەس, جالپى ادەبيەتكە دەگەن ماراپات دەپ باعالاعان ءجون. ەل ءۇشىن جاساعان ەڭبەك ەسكەرۋسىز قالۋعا ءتيىس ەمەس.
بىرلىگىمىز باياندى بولسا, ءبىز المايتىن قامال جوق. ەلىمىزدەگى جاراسىمدى تاتۋلىق ءوركەنيەتتى, دامىعان ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەستىردى. تۇگەل بولعان سوڭ توبەدەگىلەر كەلىپ, ءتورىن ۇسىندى. تاۋبە دەلىك. بارىمىزدى باعالاۋ – اردىڭ ءىسى. اردىڭ ءىسىن ارداق تۇتقان سىزدەرگە – جازۋشىلارعا, باسقا دا ونەر يەلەرىنە شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن. ەلىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, مارتەبەسىن بيىكتەرگە شىعاراتىن شىعارمالار كوپ بولسىن! – دەپ كەزدەسۋدى قورىتىندىلادى.
ايناش ەسالي.