سويلەي بىلمەسە, قالاي ساباق بەرمەك؟

2016-2017 جىلدارداعى دەرەكتەر­گە قاراعاندا, ءۇشتىلدى كادرلاردى دا­يىن­داۋعا جول كارتاسى بويىن­شا رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 11 ملرد­ تەڭگە بولىنگەن. ال 2018-2020 جىلدار­دىڭ بيۋدجەتىندە وسى ىسكە 19,5 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلىپ وتىر. بۇدان باسقا ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا, ينتەللەكتۋالدى-يننوۆاتسيالىق كلاستەردىڭ دامۋىنا دا قوسىمشا قارا­جات­تار بولىنەدى.

فيزيكا, حيميا, بيولوگيا پاندە­رىنىڭ مۇعالىمدەرىنە مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋ ءىسى ەكى جىلدان بەرى قولعا الىنعان. الىس اۋىل مۇعالىمدەرىن جاتاتىن ورىن, تاماقپەن قامتاماسىز ەتىپ, ورتالىقتاردا وقىتۋدا. مۇندايعا كەلگەن مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەك­اقىلارى دا ساقتالادى, سونىمەن بىرگە ولاردىڭ ورنىنا ساباق بەرىپ جاتقاندارعا دا اقى تولەنەدى. سايىپ كەلگەندە بۇل ءاربىر وقۋ ساعاتىنا ەكى ەسە اقى تولەۋ دەگەن ءسوز. 

ال ەندى سونىڭ ناتيجەسى قانداي دەگەنگە كەلەتىن بولساق, مۇعالىمدەردى ءۇش ايدا ءوز پاندەرى بويىنشا اعىلشىن تىلىندە ساباق بەرۋگە دايىنداۋ مۇمكىن ەمەستىگى كورىنىپ وتىر. شىنىندا ءوزى­­نىڭ ويىن اعىلشىن تىلىندە ەركىن جەت­كىزە الماسا, سول تىلدە ەركىن ويلاي الماسا, ءتىپتى تۇرمىستىق دەڭگەيدە دە بىل­مەسە, ونداي مۇعالىمنىڭ وقىتۋ تيىم­دىلىگى ەشقاشان جوعارى بولمايدى. فيزيكا, حيميا, بيولوگيا سەكىلدى پاندەردى كوپتەگەن وقۋشىلار ءوزىنىڭ انا تىلىندە دە تۇسىنە المايدى. 10-سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلاردىڭ 10-15 پايىزى عانا باسقا پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقۋعا قابىلەتتى ەكەن, قالعاندارى ونى ءالى يگەرە الماپتى. ال بۇل پاندەردىڭ بولاشاق تۇلعانى دايىنداۋداعى ماڭىزى زور ەكەنى ءسوزسىز, ولار وقۋشىنىڭ تا­بي­عات پروتسەستەرىن ۇعۋىمەن قاتار كوز­قاراستارىنىڭ تولىعىپ, اقىل-ويى­نىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. ال ءبىز ءتىلدى بىلمەيتىن مۇعالىمدەردىڭ شالا تۇسىندىرۋىمەن جاستاردىڭ وسىنداي بىلىمدەردەن شەت قالۋىنا جول بەرگەلى وتىرعان جوقپىز با؟ 

سوندىقتان مەن پرەزيدەنتتىڭ يدەيالارىن ءبىز دۇرىس ىسكە اسىرىپ وتىرمىز دەپ ايتا المايمىن. بۇل وزىق, پراگماتيكالىق كوزقاراس ەمەس. مەنىڭشە بۇل باعدارلاما پرەزيدەنتتىڭ دە ويىنان شىقپايدى. ارينە بىزگە جاقىن ارادا «تاماشا ستاتيستيكانى» كورسەتۋلەرى مۇمكىن. بىراق ودان ءبىز ءوزىمىزدى ءوزىمىز الداعاننان باسقا ەشتەڭە ۇتپايمىز. ءبىز باسقانى ەمەس, ءوزىمىزدىڭ ۇرپاعىمىزدى ءبىلىمسىز قالدىرىپ وتىرعانىمىزدى ۇعۋىمىز كەرەك. جۋىردا استانا ليتسەيلەرىنىڭ بىرىندە اعىلشىن تىلىنە ءوتۋدىڭ وزىق تاجىريبەسى رەتىندە بىزگە ءبىر سىنىپتىڭ دايىندىق دەڭگەيى تانىس­تىرىلدى. مۇعالىم شالا بىلەتىن اعىلشىن تىلىمەن قاعازعا قاراپ وتىرىپ, ساباقتى تۇسىندىرگەن بولدى. قاتىسىپ وتىرعان 30 بالانىڭ ىشىنەن الدىن الا دايىنداعان بەس بالا عانا ساباققا جاۋاپ بەرە الدى. مۇنداي كوزبوياۋشىلىقتارمەن ءبىز الىسقا بارا المايمىز. 

ءبىزدىڭ ۋاكىلەتتى ورگانىمىز­ مۇندايدا باعدارلامانى يگەرە المادى دەپ جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنەن وزگەلەرگە يتەرە سالۋعا دا­يىن تۇرادى. سوسىن جاڭا قاراجات تالاپ ەتەتىن جاڭا باعدارلامانى دايىن قىلا قويادى. ال ەشقاشان وزدەرىنىڭ قاتەلىكتەرىن مويىنداۋدى بىلمەيدى. ارينە اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ ماڭىزدى, بىراق ونى ۇيرەتۋدىڭ جولى بۇل ەمەس ەكەنى ايقىن. ءبىز وسى ماسەلەلەردى ايتىپ, ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىق. وندا مەكتەپتەردە اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدى وتىندىك. 

يرينا سميرنوۆا, ءماجىلىس دەپۋتاتى