ماڭعىستاۋ... ماڭعىستاۋ دەسە, مەنىڭ كوز الدىما الدىمەن اساۋ تولقىندى تەڭىزى, تاسىعان مۇنايى, باياعى اساسىن ىزدەگەن بەكەتى, ءبۇگىنگى ابىز تۇلعا ءابىشى ەلەستەيدى. سول ءابىشتىڭ ءبىر ءسوزى بار-تۇعىن: “قيالدا عانا بولاتىنداي قيان ولكەگە كوكتە سامعاماساڭ, جەر بەتىمەن جىلجىپ, عۇمىرى جەتە المايتىندايسىز. يلليۋميناتوردان قاعىندى ءتيىپ ارام قاتقان ارىق تۇيەنىڭ قاتىپ قالعان قارا سۇر كوڭىندەي سولعىن جەر بەدەرىن كورگەندە, عارىشتىڭ الدەبىر ءالى بەلگىسىز پلانەتاسىنا كەلىپ قالعان ەكەنبىز دەپ ويلايسىز. بىراق, بەدىرەيىپ جاتقان وسى ءبىر بەدەۋ كەڭىستىكتىڭ تۇبىنە بويلاي تۇسكەن سايىن كوزىڭىزگە جىلت ويانىپ, كوڭىلىڭىز ءارى-ءسارى كۇيگە تولادى” نەمەسە “... ۇلى تۇراننىڭ تەرىسكەيى مەن كۇنگەيىنىڭ, باتىسى مەن شىعىسىنىڭ, ەجەلگى, كەشەگى, ەرتەڭگى كەسكىندەرى تۇگەل قىلاڭ بەرەدى...”-دەگەن. مەن ماڭعىستاۋعا تابان تىرەسەم بولدى, وسى سوزدەر الدىمەن ويىما ورالادى. جۋىردا عانا سول قازاقتىڭ ءابىشىنىڭ ەل بوپ تويلاعان مەرەيلى جاسى, جەتپىس جىلدىعىندا ءۇش ءجۇز الپىس ەكى اۋليەلى, قىدىر قونعان كيەلى مەكەن ماڭعىستاۋعا ءدام بۇيىرىپ تاعى جولىم ءتۇستى.
ءبىزدى وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى ءابدىمۇتالىپ ءابجاپپاروۆ قارسى الدى.
الدىڭعى ويدىڭ جەتەگىندە كەلە جاتقان بۇل كەزەكتى ساپارىمدا ءور ولكەنىڭ بۇرىنعىدان دا بولەك, بۇرىنعىدان دا اجارلى كەيپىن كورىپ, كوڭىلىم قۋانىپ قالدى. ۇشاقتان تۇسكەن بويدا بايقاعانىم – جاڭا اۋەجاي عيماراتى... جول بويىنا جارقىراعان باعانالى شامدارى, تاقتايداي تەگىس ءاسفالتىمەن جۇيتكىپ كەلە جاتىپ, باياعى “قۇلازىعان كەڭ مەكەن دالانىڭ” قايتا تۇلەگەنىنە كۋا بولدىم. ارۋ قالا اقتاۋعا كىرمەستەن بۇرىن سونادايدان “مەن مۇندالاپ” تۇرعان اسەم عيماراتقا كوزىم ءتۇستى. بۇل دا شاھار... ءبىلىم شاھارى... جاڭادان بوي كوتەرگەن ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعى ەكەن.
“قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ون جىلدىعىنا, ماڭعىستاۋلىقتاردىڭ “جەر-تەڭىز-اسپان” اۋقىمدى ىقپالداسقان ينۆەستيتسيالىق عاجاپ جوبالارىمەن جەتۋى ءوڭىر بولاشاعىنىڭ پەرسپەكتيۆاسىن ايقىن تانىتادى.
مىسالعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلاردى “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىن” قۇرۋ جوباسىن قولداۋعا شاقىرۋى دا ولكەنىڭ وركەندەۋى جولىنداعى تاماشا باسپالداقتار ەكەنىن اتاپ ايتار ەدىم.
ء“بىز قازىر كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىن قۇرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ول اقتاۋدان سولتۇستىككە قاراي قازاقستاننىڭ نەگىزگى مۇناي-گاز كەنىشتەرىنە تاياۋ جەردە ورنالاسادى. بۇل حاب ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ تەحنولوگياسىمەن قاتار ونەركاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي كەشەن جاساقتاۋعا باعىتتالادى. “سامۇرىق-قازىنا” قورى بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋمەن شۇعىلدانۋدا. كەڭەس مۇشەلەرى وسىناۋ اسا ماڭىزدى جوباعا قاجەتتى قولداۋ كورسەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىن”, – دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزى ەل-جۇرتتى جىگەرلەندىرىپ, ءۇلكەن سەنىم ارتادى. ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت – “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابى” ەنەرگەتيكالىق سالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا قاجەتتى قىزمەت پەن تەحنولوگيالار كلاستەرىن قۇراتىن بولادى.
“بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ينفراقۇرىلىمداردىڭ دامۋىنا قوماقتى ءمولشەردە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك پايدا بولىپ, اقتاۋدا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, ىسكەرلىك قارقىندىلىق جانداندىرىلادى. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعا دەيىنگى اۋماقتىق دامۋ ستراتەگياسىنا سايكەس كەلەدى”, – دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمى ق.كوشەرباەۆ. كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىن يگەرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, ەنەرگەتيكالىق حاب كاسپي ماڭىنداعى كەڭىستىكتە مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ تولىققاندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالمىش جوبا جاقىندا عانا پرەزيدەنتتىڭ حالىققا كەزەكتى جولداۋىندا ۇسىنىلعان وڭىرلىك دامۋ ساياساتىن بەلسەندى جۇرگىزۋگە وسى كاسپي ءوڭىرى ءۇشىن ماڭىزدى باعىتى بولادى. “وڭىرلىك دامۋ رەفورمالارىنسىز ءبىز جەدەل ءارتاراپتاندىرۋعا قول جەتكىزە المايمىز. سوندىقتان بىزگە ەكونوميكالىق ءوسۋ ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋدى باستاۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ باتىسىندا مۇناي-گاز سەكتورىن, حيميا ونەركاسىبىن, جابدىقتار ءوندىرىسى جانە كولىكتىك قۋاتتاردى دامىتۋ كەرەك... جاڭا وڭىرلىك ساياسات – 2020 ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ اسا ماڭىزدى بولىگى”, دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى ءوز جولداۋىندا. ەكونوميكالىق ءوسۋ ورتالىعىن كەشەندى تۇردە قۇرىپ جاتقان ماڭعىستاۋلىقتارعا پرەزيدەنتتىڭ بۇل تاپسىرماسى جاڭا ەكپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
ءوڭىردىڭ اكىمىمەن اڭگىمە بارىسىندا “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىنىڭ” ءبىلىمي-عىلىمي ورتالىعى بولىپ كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ انىقتالىپ وتىرعانى تىلگە تيەك بولدى.
مۇنىڭ ءوزى ۇزاق اڭگىمە. ءسوزىمىزدىڭ ءالقيسساسىن ءبىلىم ورداسىنىڭ جاڭا عيماراتىنان باستاپ ەدىك قوي, سول ەڭسەسى بيىك وردا دا اتالمىش جوبانىڭ ءبىر بولشەگى ەكەن.
“بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا” دەگەندەي, وتىز ءتورت جىلدىق تاريحى بار بۇل قاراشاڭىراقتى كەيىنگى جىلدارى قارقىندى دامىتۋ ءىسى ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى ءابدىمۇتالىپ ءابجاپپاروۆتىڭ ماڭدايىنا جازىلعاندىعىن ايرىقشا اتاعانىمىز ابزال. ءاۋ باستا وسى ماڭعىستاۋدىڭ ءىرى جوبالارىن تالقىلاۋ قولعا الىنعان كەزدە كوپتەن ويىندا جۇرگەن ماقساتىن ابەكەڭ ورتاعا سالىپتى. ناتيجەسىندە, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ش.ەسەنوۆ اتىنداعى اقتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ايماقتا تۇڭعىش رەت كاسپي اتاۋى مەملەكەتتىك وقۋ ورنىنا بەرىلدى. بۇل ءتىپتى كاسپي ايماعىنداعى كورشى مەملەكەتتەردە دە كەزدەسپەيدى. ماقسات بەلگىلى – بولاشاق مامانداردى الەمدىك دەڭگەيدەگى ستاندارتتارعا سايكەس دايارلاۋ. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن, ارينە, ەڭ الدىمەن وقۋ ورداسىنىڭ اتىنا زاتى ساي بولۋى كەرەك. ورايلى ءساتتى قولايلى پايدالانىپ, ويدا جۇرگەن جوبانىڭ ءىس جوسپارىن جاساقتاپ, وبلىس باسشىلىعىنىڭ نازارىنا دەر كەزىندە ۇسىنعان. ءسويتىپ, “قۇلاننىڭ قاشۋىنا مىلتىقتىڭ باسۋى” سايكەس كەپ, ابەكەڭنىڭ ۇسىنىسى الداعى اتقارىلار قىرۋار جۇمىستىڭ قاتارىنا قابىلدانادى. بۇل كەزەك كۇتتىرمەيتىن, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە بولعاندىقتان ء“اپ” دەگەندە باستالعان شارۋا دا وسى بولدى. العاشىندا كوپكە قيالداي بوپ كورىنگەن كوك ساراي كۇن وتكەن سايىن كوككە قۇلاش ۇرىپ, بيىكتەي بەردى. ءبىر توپ زيالىلاردى باستاپ ارالاتىپ, قۋانىشىن “سۇيىنشىلەپ” جەتكىزگەن ابەكەڭە سوندا بايعازى ءۇشىن قانداي سياپات, قانداي قۇرمەت كورسەتسە دە ارتىق بولماستاي ەدى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلىمىزدەگى بارلىق وقۋ ورىندارى مەن ونىڭ ۇستازدار قاۋىمىنا, شاكىرتتەرىنە ارناعان دارىسىندە ءبىراز ماسەلەنىڭ باسىن قايىردى. سونىڭ باستىسى – “ساپالى ءبىلىم مەن عىلىمسىز قازىرگى زامانعى الەمدە قازاقستاننىڭ كەلەشەگى جوق... قازاقستانعا ينتەللەكتۋالدىق سەكىرىس قاجەت”, – دەپ, مەملەكەت كەزدەسكەن ءتۇرلى قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, جاڭا ءبىلىم نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن قارجى اياماۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. ال ونىڭ ماڭعىستاۋلىق ۇلگىسى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ-ءدىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى دەر ەدىم.
بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوزى 1976 جىلى اشىلعان. قۇرامىنداعى ءار ينستيتۋتتارى مەن كوللەدجى, ءتىپتى باس عيماراتىنىڭ ءوزى قالانىڭ ءار شاعىن اۋدانىندا, وندا دا بۇرىنعى مەكتەپتەر, جاتاقحانا مەن بالاباقشاعا ارنالعان عيماراتتاردا ورنالاسقان ەدى. ءبىر ورتالىققا شوعىرلانعان جاڭا وقۋ ورنىنىڭ سالىنۋى, وعان كوشۋ – باسشى تۇرماق ۇستازداردىڭ, ءتىپتى شاكىرتتەردىڭ ارمانى بولمادى دەيسىز بە؟ سول ارمانعا بۇگىن, داعدارىس كەزىنىڭ وزىندە قول جەتكىزۋ – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءوز كۇشىنە ەنىپ, داعدارىسقا دەس بەرمەي دامۋ جولىن باستان كەشۋىندە دەپ سەنىمدى ايتۋىمىزعا سەبەپ. جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ قانشاما ىسكە, قانشاما وڭدى وقيعاعا ۇيىتقى بولۋى تاريحتا از ەمەس. سونداي ايتۋلى ىستەردىڭ ىقپالدى ءبىر يەسى وسى ءبىزدىڭ ءابدىمۇتالىپ ءىنىمىز دەر ەدىم.
ۋنيۆەرسيتەت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى ءارى قاراي دا تۇرعىزىلا بەرمەك. بۇل بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىپ جۇرگەن جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن جاسالعان وڭدى قامقورلىق.
ۇمىتپاسام, وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسىمىز ءوز جولداۋىندا ء“بىلىم بەرۋ رەفورماسى – قازاقستاننىڭ باسەكەگە ناقتىلى قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اسا ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى. بىزگە ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق جاڭارۋ قاجەتتىلىكتەرىنە ساي كەلەتىن وسى زامانعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قاجەت”, – دەپ تاپسىردى. بۇل ءسوزدى ءىلىپ اكەتكەن كەز كەلگەن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ باسشىلارى ونى بارىنشا ناسيحاتتادى. بىراق ونىڭ ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسۋى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. ال تالاپ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تاۋ كوتەرەر تولاعايلارىنا عانا تيەسىلى.
“بۇلاقتىڭ كوزىن اشسا ءبىر كىسى كەپ, باسىنان سۋ ىشپەي مە مىڭ كىسى كەپ؟” ۋنيۆەرسيتەت حالىقارالىق دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋدى كوزدەپ وتىرعاندىقتان, الدا ارتىلار مىندەت تە, جاۋاپكەرشىلىك تە زور. پرەزيدەنتىمىزدىڭ “قازاقستاندا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وسى زامانعى عىلىمي ورتالىقتار مەن “تەحنولوگيالىق پاركتەر” قۇرۋ جانە دامىتۋ, تەحنولوگيالاردى يگەرۋ ۇردىسىنە قولداۋ كورسەتۋ مەن كادرلاردىڭ بىلىگىن باعدارلاۋدىڭ يكەمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك”, – دەگەن ويىمەن ۇندەس ەڭ ماڭىزدى باستاماسىن بىزگە ابەكەڭنىڭ ءوزى اڭگىمەلەپ بەردى:
“وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ساپالىق وزگەرىستەر ءبىزدىڭ وقۋ وردامىزدا دا بولۋ كەرەك. كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى جاڭا فورماتسيانىڭ ينجەنەر-تەحنيكالىق ماماندارىن, ونىڭ ىشىندە بۇگىنگى تاڭداعى اسا قاجەتتى ءىت-تەحنولوگيا, نانوتەحنولوگيا, اتوم ەنەرگەتيكاسى جانە ايماقتا جاسالاتىن مۇناي-حيميا, لوگيستيكا, تۋريزم, ەنەرگەتيكا, تەڭىز تەحنولوگياسى سەكىلدى وزىق تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەردىڭ اسا ءزارۋ ماماندارىن دايارلايتىن بولادى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كەزدەن باستاپ قازاقستان ءوزىنىڭ اسكەري-تەڭىز جانە ساۋدا فلوتىن, تەڭىز جاعالاۋى ينفراقۇرىلىمى مەن بىلىكتى ماماندارىن قالىپتاستىرىپ جانە جەتىلدىرىپ, ءوز الدىنا تەڭىزدىك دەرجاۆا رەتىندە دامىپ كەلەدى. “قاشاعان” كەن ورنىن يگەرۋ جوباسى كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنداعى تەڭىز فلوتىنىڭ قىزمەتىن نەگىزگى تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, تەڭىز ماماندىقتارى بويىنشا كادرلاردى دايىنداۋدىڭ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. تەڭىز ماماندارىن دايىنداۋ ماسەلەسى وسى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە شەشىلۋى ءتيىس.
“كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىنا” ت.ب. ايماقتا قابىلدانعان ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قاجەت ماماندار دايىنداۋ باعىتىندا كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى الدىندا ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر. شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇرگىزگەن بىرنەشە كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە “كاسپي ەنەرگەتيكالىق حابىنىڭ” ءبىلىمي-عىلىمي ورتالىعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى نەگىزىندە قالىپتاسىپ, قىزمەت ەتۋىنە قول جەتكىزىلدى. بۇل ءىستى اتقارۋ ءۇشىن قازاقستاندىق جاستاردان امەريكانىڭ تەحاس, كولورادو, گوللانديانىڭ دەلفي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وسى ينستيتۋتتىڭ بولاشاق 120 ۇستازىن دايىنداۋ ماقساتى قويىلدى. ۇستازدىققا ۇمىتكەرلەر رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن كونكۋرستىق نەگىزدە ىرىكتەپ الىنادى. 2010 وقۋ جىلىندا العاشقى وتىز مامان ىرىكتەلىپ وقۋعا جىبەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. وقۋ مەرزىمى ەكى جىل, بۇل ماماندار كەلىسىم-شارت نەگىزىندە ۋنيۆەرسيتەتتە التى جىل قىزمەت ەتۋگە مىندەتتى. وسى جىلدار ىشىندە ولاردىڭ ءبىر جىلدىق جالا-قىسىنىڭ تومەنگى مولشەرى 75000 $ (اقش دوللارىن) قۇرايدى. وسىلايشا الەمدىك ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتپەكپىز”.
ءيا, ءبىلىمدى بولۋ مەن ونى جان-جاقتى جەتىلدىرۋ – وزىڭدە باردى يگەرىپ, وزگە ەلدىڭ دە ءىلىمىن ۇيرەنۋ بولماق.
بۇل – ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسى. ول ءوز سوزىندە “اقتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ وزگەرتىلدى, جەتەكشى امەريكالىق جانە ەۋروپالىق عىلىمي ورتالىقتارمەن ەليتتى ءبىلىم بەرۋ كەشەنىن قۇرۋعا قاتىسۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ۋنيۆەرسيتەتتىك كەشەننىڭ قۇرىلىسىنا 2,9 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. ۋنيۆەرسيتەت بۇكىل كاسپي ايماعىنىڭ حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ بازاسىنا اينالۋ كەرەك”, دەگەن بولاتىن. بۇل ىستەردى باستاماس بۇرىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل جوبانى تىكەلەي قاراپ, قولداۋ جاساعان. ەل باسشىسىنىڭ باتاسىمەن باستالعان جۇمىستىڭ بۇل العاشقى مىسالدارى عانا. ونىڭ ناتيجەسىن بولاشاق كورسەتەدى. ويتكەنى, ەل ەرتەڭى جاستار ءۇشىن, ءبىلىم مەن عىلىم ءۇشىن جۇمسالعان دۇنيە دالاعا كەتپەيدى, كەرىسىنشە, ەسەلەپ قايتارى ءسوزسىز.
قويناۋى قازبا بايلىق پەن قۇپيا تىلسىم سىرلارعا تولى ولكەنى تاني ءتۇسۋ ءۇشىن تانىمنىڭ, زەرتتەي ءتۇسۋ ءۇشىن زەردەنىڭ, يگەرۋ ءۇشىن يگىلىكتى ءىستىڭ باستاماسى – الەۋمەتكە قىزمەت ەتەر ءبىلىم بولماق.
ءا.ءابجاپپاروۆ باسشىلىققا كەلگەلى بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشكى-سىرتقى مازمۇنى جاڭارتىلىپ, ايتا قالارلىقتاي ساپالىق وزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسىرىلعانىن بايقادىق. سوندىقتان, مۇنى بىلىكتى باسشىنىڭ ايقىن قولتاڭباسى دەپ ايتا الامىن.
وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي بىزدەگى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ وقۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, ونى اۋەلى اركىمنىڭ جەتە تۇسىنە ءبىلۋى, سودان كەيىن بارىپ ورتاق وقىتۋ جۇيەسىن جاساقتاۋ, ءبىلىم سالاسىندا جۇرگەن ماماندارعا, باسشىلارعا وڭاي تيگەن جوق. الدىمەن كەڭەس ءداۋىرىندە توزىعى جەتكەن پروتەكتسيا مەن كوررۋپتسيا كوزى بولعان جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋ ءتارتىبىن جونگە كەلتىرۋ ءۇشىن ءاربىر تالاپكەرگە بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن, پروتەكتسيانىڭ بارلىق تۇرىنە توسقاۋىل قوياتىن, تالاپكەرلەردى كونكۋرستى تۇردە ىرىكتەيتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋدىڭ جاڭا مودەلى قاجەت بولدى.
مىنە, وسىنداي قىزمەتتە بىلگىرلىك پەن بىلىمدىلىكتىڭ, باسشىلىق قاسيەتىنىڭ ناق سىنالار تۇسىندا, قاجىرلى ەڭبەك كورسەتە بىلگەن بىلىكتى عالىم, باسشى ءا.ءابجاپپاروۆتىڭ ۇلەسى از بولعان جوق.
ول سوناۋ 1999-2001 جىلدارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جوعارى جانە ورتا ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. وسى جىلدارى قازاقستاندا العاش ەنگىزىلگەن تالاپكەرلەردى قابىلداۋدىڭ جاڭا مودەلى – كەشەندى تەستىلەۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا بىلىكتى باسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتسالىستى. ابەكەڭ مەن ارىپتەستەرى نەگىزىن قالاعان سول كەزدەگى باستاما قارقىن الىپ, بۇگىنگى تاڭدا – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) اتتى كوپشىلىككە ۇعىنىقتى ستۋدەنتتەردى قابىلداۋدىڭ فورماسى قالىپتاستى. ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتى تۇرعىسىنان – ۇبت قازىرگى زامان تالابىنا ساي, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرىلعان يگىلىكتى شارا رەتىندە تمد-نىڭ ءبىلىم جۇيەسىندەگى تۇبەگەيلى وزگەرىسكە جول اشقان ءتاسىل. ءا.ءابجاپپاروۆ سىندى تاجىريبەلى باسشىنىڭ مۇنداي قىزمەتتى اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋىنىڭ ءوزى ازاماتتىق قاسيەتىنىڭ ءبىر قىرى. مىنە, وسىنداي جاۋاپتى قىزمەتتى تالاپقا سايكەستەندىرە ورىنداي بىلگەن ابەكەڭ مەن سول كەزدەگى ۇجىمعا ايتار العىستان باسقا بوتەن نيەتىمىز جوق.
ەسىمىزدە, بۇرىن بالالارىن وقۋعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن اعايىن-تۋىستى جاعالاپ, تامىر-تانىستىققا يەك ارتاتىن ەل ءۇشىن ۇبت – جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندەگى رەۆوليۋتسيالىق-رەفورمالىق وزگەرىس بولدى. ۇيىنەن الىسقا ۇزاماي, مەملەكەتتىك سىناقتى تاپسىرىپ, قالاعان ماماندىعىنا جولداما الۋى – بىلە بىلگەنگە, كىم-كىمنىڭ دە كۇنىنىڭ تۋعانى.
سونداي-اق, ءابدىمۇتالىپ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم مينيسترلىگىندە ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, جاس مەملەكەتىمىزدە ءبىلىم-عىلىم بويىنشا اتقارىلعان اسا ماڭىزدى ىستەرگە ءوز ۇلەسىن قوسقان, قازاقستانداعى جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ نورماتيۆتىك-ادىستەمەلىك بازاسىن جاساقتاۋ ىستەرىنە قاتىسىپ, ءار جىلدارى ء“بىلىم تۋرالى”, “جوعارى ءبىلىم تۋرالى” زاڭداردىڭ جاساقتالۋىنا تىكەلەي اتسالىسقان. زاماننىڭ جاڭاشا تالابىنا توسەلگەن, بويىنداعى قاجىر-قايراتىن ەل يگىلىگىنە جاراتپاققا, جاۋاپتى جۇمىستارداعى باسشىلىق قابىلەتىن ودان ءارى شىڭداي تۇسكەن ءا.ءابجاپپاروۆ 2001-2005 جىلدار ارالىعىندا س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. ول كەزدەگى يگى باستامالارىن سول جاقتاعى ءارىپتەستەرىنىڭ ءوزى ءالى دە ريزاشىلىقپەن ايتىپ ءجۇر.
كوپ ىشىندە جۇمىس ىستەۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلەر ءىس بولسا دا, كوپپەن بىرگە, كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىعاتىنداي, پىكىرىڭ مەن باعىتىڭنىڭ دۇرىستىعىنا كوزى جەتەرلىكتەي قىلىپ, ءاربىر باستاماڭ كوپشىلىكتىڭ يگىلىگىنە اينالسا كوزدەگەن ماقساتىڭنىڭ تولىققاندى ورىندالعانى. كوپتەگەن كەلەلى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابا بىلگەن تالانتتى باسشى ءا.ءابجاپپاروۆ اۋليەلى ماڭعىستاۋ توپىراعىنا تابان تىرەپ, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بوپ اتقارعان بارلىق جۇمىستارى كۇللى ەلدىڭ كوز الدىندا. رەكتورلىق قىزمەتىن ابىرويلى اتقارىپ كەلەدى.
ۇلت كەلەشەگى ءۇشىن, باياندى بولاشاق ءۇشىن, كوش باستاعان كوسەمدەرىمىز بەن جەر داۋىنان باستاپ, جەسىر داۋىنا دەيىن قارا قىلدى قاق جارىپ شەشكەن شەشەندەرىمىزدىڭ, حالىق ءۇشىن “باسىنا كۇن تۋسا, ەتىگىمەن سۋ كەشكەن” ەرلەرىمىزدىڭ ەلگە ەتكەن, جەرگە جۇمساعان اقىل-ويلى ونەگە سوزدەرى مەن ءىس-قيمىلدارى – بۇگىنگى بەيبىت كۇنگە جەتكىزگەن التىن كوپىر. قازاقتىڭ جازيرا دالاسىنىڭ تاۋ-تاسىنا ويىپ سالىنعان رۋ-تايپالارىنىڭ بەلگىلەرى – قازاق حالقىنىڭ كەشەگى كۇنىن راستايتىن قولتاڭباسى. سارىارقا توسىندە ازداعان ۋاقىت ىشىندە بوي كوتەرگەن قازاقستاننىڭ استاناسى – ەلدىگىمىزدىڭ بەلگىسى. الىپ “بايتەرەگىمىزدەگى” ەلباسى الاقانىنىڭ بەينەلەنۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن ماڭىزعا يە. دەمەك, استانا – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قولتاڭباسى. سونداي-اق ءۇش ءجۇز الپىس ەكى اۋليەلى كيەلى مەكەن ماڭعىستاۋدا ۇلت بولاشاعى ءۇشىن بوي كوتەرگەن بۇل جاڭا ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعى ەلباسىمىزدىڭ اماناتىن ابىرويمەن ورىنداۋشى وبلىس اكىمى ق.كوشەرباەۆتىڭ قولداۋىمەن قالدىرعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ءا.ءابجاپپاروۆتىڭ قولتاڭباسى, ماڭعىستاۋ ەلىنىڭ ماقتانىشى.
قولتاڭبا – ادامزات بالاسىنىڭ ەڭبەككە جارامدى الاقانى مەن بەس ساۋساعى. سوندىقتان, اركىم ءوز بىلگەنىن ىستەپ, جان-جاققا تارتپاي, بەس ساۋساقتاي بىرىگىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلا بىلسە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءالى تالاي اسقارلاردى باعىندىرارى ءسوزسىز. كوش باستاعان كوسەمىمىز بەن كوشكە ەرگەن ەلىمىزدى بولاشاق دەپ اتالاتىن باعىتىمىزدان جاڭىلدىرماعاي ءتاڭىرىم! ىلايىم, سولاي بولعاي!
پاڭ دالانى اسقاق جىر-اندەرىمەن تەبىرەنتكەن, كەيدە كۇمبىرلەپ, كەيدە وت-جالىن شاشىپ دۇبىرلەپ, بۋىرقانا تولقىعان الەمگە ايگىلى كۇيلەرىمەن, تاريحتان تانىس باتىرلىعىمەن اتى شىققان ماڭعىستاۋ جاڭا عاسىردا عىلىم-بىلىممەن دە بەلگىلى بولسا ەكەن دەيمىن!
قۇرمەتتى ابەكە! 60 جاس مەرەيتويىڭىز قۇتتى بولسىن! ەلگە ەتكەن قىزمەتىڭىز بەن ۇرپاققا ۇلگى ۇستازدىعىڭىز, عىلىمعا دەگەن ادالدىعىڭىز بەن ۇجىمعا پاراساتتى باسشىلىعىڭىز, ءبىر ادامنىڭ باسىنان كوپ تابىلا بەرمەيتىن ەرەكشە جاقسى قاسيەتتەرىڭىزدىڭ ءوزى –سىزگە ءتاڭىردىڭ بەرگەن ۇلكەن سىيى, ۇرپاق ءۇشىن ۇلگى-ونەگە, ءتالىمى مول مەكتەپ! سىزگە الداعى ۋاقىتتا دا بار ىسىڭىزگە تابىس, وتباسىڭىزعا اماندىق تىلەيمىن!
كەنجەعالي ساعاديەۆ, اكادەميك.