مەن جۋىردا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ نازارىن ازاماتتىق جانە باسقا دا اۆياتسيا تۇرلەرىندە بۇگىنگى تاڭدا قالىپتاسىپ وتىرعان سىن كوتەرمەس جاعدايلارعا اۋداردىم. سوڭعى كەزدەردەگى ادام شىعىندارى بولعان اۆياتسيالىق اپاتتاردىڭ سەبەبىن سارالاۋ بارىسىندا ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋدە بىزدە ءتيىمسىز جۇيەنىڭ قالىپتاسقاندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر. بارلىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە قاراعاندا, ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن سەرتيفيكاتتاۋ, باقىلاۋ (قاداعالاۋ مەن ينسپەكتسيالاۋ) جانە تەكسەرۋ سياقتى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالار ءبىر ۆەدومستۆونىڭ قولىنا بەرىلۋى دۇرىس ەمەس دەپ سانالعان. ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا قابىلداناتىن شەشىمدەر مەن شارالار بىرجاقتىلىققا ۇرىنىپ, سونىڭ سالدارىنان ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى تومەندەيدى. ال بىزدە ناق وسى شارالار ءبىر ۆەدومستۆونىڭ قولىنا تۇتاسىمەن بەرىلگەن. ازاماتتىق اۆياتسيادا بارلىق سەرتيفيكاتتاۋ, ۇشۋدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ قىزمەتتەرىنىڭ ءبارى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ (يدم) ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنە (ااك) بەرىلگەن. ءسويتىپ ءبىر ۆەدومستۆو (سايىپ كەلگەندە ءبارىن جاسايتىن ءبىر ادامدار) ءارى سەرتيفيكات بەرەدى, ءارى ءوز جۇمىستارىنا ءوزى قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ جۇرگىزەدى. ول ول ما, اتالعان مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ بەلگىلى ءبىر ادامدارىنا باسى ءبۇتىن بەرىلىپ, سول شەنەۋنىكتەردىڭ باسىبايلى مىندەتى ەتىلىپ قويىلعان. ەگەر ولاردىڭ ءبىرى جۇمىستا بولماي قالسا ماسەلە شەشىلمەي, تىعىرىققا تىرەلىپ قالادى. وسىنىڭ ءوزى سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشۋى مۇمكىن ەكەندىگى دە ەسكەرىلمەگەن. ءبىز بۇعان سوڭعى جىلدارداعى ااك-تىڭ ءىس-ارەكەتىندە تۇراقتى تۇردە تۋىنداپ وتىرعان داعدارىستاردى سارالاۋ بارىسىندا كوزىمىز جەتتى. وسىنداي ارەكەتتەر سەرتيفيكات بەرۋ پروتسەدۋراسىنىڭ ساپاسىن تومەندەتىپ, قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ جۇمىستارىن اقساتىپ وتىر. ارينە, ينسپەكتورلىق تەكسەرىستەر بارىسىندا وسىنداي كەمىستىكتەر تابىلعان بولىپ, اۋە كەمەلەرىنىڭ ەكسپلۋاتانتتارىنا ايتىلىپ, ولاردى جويۋ شارالارىن قاراستىرۋ كورسەتىلەدى. ءسويتىپ, شەنەۋنىكتەر وزدەرىنىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتەتىن فورمالدى تۇردەگى اكتىلەر تولتىرادى. سول كەمىستىكتەردى سەرتيفيكات بەرەر الدىندا نەگە انىقتاماعانى – سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى ەكەنى سەزىلەدى.
ۇشۋدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىمەن 2010 جىلى اۆياتسيالىق اپاتتاردىڭ سەبەبىن تەكسەرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك فۋنكتسيا يدم-ءنىڭ باسقا دەپارتامەنتىنە بەرىلگەن. مۇنىڭ تيىمدىلىگى بار ەكەنى ءسوزسىز.
قورىتا ايتقاندا, سەرتيفيكاتسيا بەرۋ فۋنكتسياسى مەن قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ قىزمەتتەرىن ءبىر ۆەدومستۆونىڭ قاراۋىندا قالدىرۋعا بولمايتىنىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر. بۇل پىكىردى قازاقستانداعى اۆياتاسىمالداۋشىلار مەن بەدەلدى اۆياتورلار دا قوستاۋدا. ۇسىنىس رەتىندە ايتار بولساق, باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن اپاتتىڭ سەبەبىن تەكسەرۋ جۇمىستارىمەن بىرىكتىرىپ, ۇكىمەت قۇرامىندا مەماۆياقاداعالاۋ قىزمەتىن قۇرۋ كەرەك دەپ سانايمىز. بۇل ورگان ازاماتتىق جانە باسقا دا اۆياتسيا سالاسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قۇقىلار مەن مىندەتتەرگە يە بولۋعا ءتيىستى. ەگەر بۇرىنعى تاجىريبەنى ەسكە الاتىن بولساق, كسرو كەزىندە وسىنداي مىندەتتى اتقاراتىن «گوساۆيانادزور» دەگەن قۇرىلىم بولىپ, بۇل قىزمەت ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتكەن. ال ەۋروپا ەلدەرىندە قازىر مۇنداي قىزمەتتى ادام فاكتورىنا تاۋەلدى بولماي, اۆتوماتتى تۇردە اتقاراتىن EASA (EuropeanAviationSafetyAgency – ەۋروپانىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى اگەنتتىگى) قىزمەتى اتقارادى. ال امەريكادا مۇنداي قىزمەتتى اقش-تىڭ ۇكىمەتىنە تىكەلەي باعىناتىن NTSB (NationalTransportSafetyBureau – كولىكتەگى قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۇلتتىق بيۋرو) اتتى تاۋەلسىز بيۋرو اتقارادى. بىزگە دە وسىنداي تاۋەلسىز ورگان قۇراتىن ۋاقىت جەتتى. ول ازاماتتارىمىزدى ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىمەن قامتاماسىز ەتەر ەدى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
تالعات مۇساباەۆ,
سەنات دەپۋتاتى,
قازاقستاننىڭ ۇشقىش-عارىشكەرى