پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىنا جەتەكشىلىك ەتكەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ايتارلىقتاي زيان كەلتىرىلمەسە, جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورمانى مۇقيات زەردەلەۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى. ويتكەنى دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى قولدانىستاعى كودەكستە «بولماشى قۇقىق بۇزۋشىلىق» پەن «وعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ» ارا-جىگى اجىراتىلماعان ەكەن. ال حالىق قالاۋلىلارىنىڭ پىكىرىنشە, جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مۇنداي باپتىڭ بولۋى قوعام ءۇشىن اسا قاجەت.
ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ تانىستىرعان اتالعان زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار تاراپىنان قۇجاتقا قاتىستى سىن, ەسكەرتپەلەر از بولمادى. اڭگىمە اۋانى دەپۋتات انار جايىلعانوۆانىڭ قاۋىپتىلىگى مەن زياندىلىعى تومەن نەمەسە اسا ماڭىزدى ەمەس جاعدايداعى قۇقىق بۇزۋشىلىققا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋدى ءسوز ەتۋىنەن باستالدى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ارنايى باپ 2015 جىلعا دەيىن قولدانىلعان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستە بولعانىن جانە ونى قايتا قولدانىسقا ەنگىزىلۋىن سۇراعان ارىپتەسىنىڭ ءسوزىن ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين دە قۇپتاي ءتۇستى. ءتىپتى, ناقتى مىسال رەتىندە ول جەكە كاسىپكەرگە 100 تەڭگە كولەمىندەگى ليتسەنزيالىق الىم تولەمەگەنى ءۇشىن 318 مىڭ تەڭگەگە ايىپپۇل سالىنعانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن بىرگە ن.نىعماتۋلين ەل ىشىندە مۇنداي جاعدايلار ءبىرلى-جارىم عانا ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
«سوندىقتان, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر جۇمىس توبىمەن بىرگە وسى ماسەلەنى مۇقيات قاراپ, ەگەر اۋقىمدى زيان كەلتىرىلمەسە, جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قاراعانعا دەيىن پىسىقتاۋ قاجەت», دەدى ن.نىعماتۋلين.
الايدا, ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتى ازىرلەۋ بارىسىندا سالالىق ۆەدومستۆو ماماندارى بۇل ماسەلەدە ءوزارا ورتاق كەلىسىمگە كەلە الماعان كورىنەدى.
«بۇل وتە ورىندى ماسەلە بولاتىن. سوندىقتان دا ول ءالى دە باسى اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. ياعني, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا ءبىز بولماشى بۇزاقىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ قاجەتتىگىن ەسكەرگەنىمىزبەن, بۇل ويىمىز وزگە مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ تاپپادى. سالالىق ۆەدومستۆولاردىڭ ارقايسىسى كاسىبي قىزمەتىندەگى ءاربىر تەتىكتى ماڭىزدى دەپ ساناعاندىقتان, «بولماشى قۇقىق بۇزۋشىلىق» پەن «وعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ» ارا-جىگىن ايقىنداپ, ناقتى ءبىر شەشىمگە كەلە المادىق. ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن بۇل ءتۇيىندى تارقاتىپ, نۇكتەسىن قويامىز», دەدى م.بەكەتاەۆ.
سونىمەن قاتار ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسى اكىمشىلىك ايىپپۇلداردىڭ مولشەرىن تومەندەتۋگە, ەسكەرتۋ شارالارىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتىپ, جازالاردىڭ ءتۇرىن پايدالى ارناعا بۇرۋعا باعىتتالعان. سول سياقتى ەنگىزىلۋى ءتيىس تۇزەتۋلەرگە سايكەس, مۇندا اكىمشىلىك ايىپپۇل كولەمى ورتا ەسەپپەن 30 پايىزعا تومەندەتىلىپ, اكىمشىلىك جازا ءتۇرىن ەسكەرتۋ رەتىندە كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگى دە ۇسىنىلادى.
وسىلاي دەپ ءۇن قاتقان ءمينيستردىڭ سوزىنە حالىق قالاۋلىلارى كۇمانمەن قاراعان بولۋى كەرەك, دەپۋتاتتار بۇگىنگى تاڭدا «جەڭىلدەتىلگەن ايىپپۇل جۇيەسىنە» قاتىستى جاعدايدىڭ جاي-جاپسارىن ءسوز ەتتى. دەپۋتات قانات مۋسين قولدانىستاعى كودەكستە ەرەجە بۇزعان ادامعا جەتى كۇننىڭ ىشىندە ايىپپۇلدى 50 پايىز جەڭىلدىكپەن تولەۋ قۇقىعى قامتىلعانىن ەسكە سالدى.
«وسىعان وراي, ەندى تۇزەتۋلەر اياسىندا بەينەكامەرالار مەن جىلدامدىق ولشەيتىن قۇرالدارىمەن تىركەۋ ارقىلى انىقتالعان جول ەرەجەسىن بۇزۋ فاكتىلەرىنە دە وسىنداي قۇقىق بەرىلمەك. بۇل ەل ازاماتتارى ءۇشىن كەرەك نورما جانە وسى تۇزەتۋدى قولدايمىن. الايدا, بۇل نورما ءتيىستى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك بار. سەبەبى, بۇگىندە كولىك يەلەرىنىڭ شاعىمدارىنا سۇيەنسەك, جىلدامدىق ولشەگىشپەن تىركەلگەن ەرەجە بۇزۋشىلىق تۋرالى ۇيعارىم ولارعا دەر كەزىندە بەرىلمەيدى. ال ايىپپۇلدار جايىندا ولار تەك حقكو-لاردا نەمەسە سوت ورىنداۋشىلارىنان عانا حاباردار بولادى. وسىعان بايلانىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەسكەرتۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قانداي قادامداردى قاراستىرىپ وتىر؟», دەپ سۇرادى دەپۋتات.
ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك بيسەنقۇلوۆ مۇنداي جاعدايلار كوبىنەسە كولىك يەسىنىڭ ءوزى تىركەلگەن مەكەنجايدا تۇرماۋىمەن بايلانىستى ورىن الىپ جاتقاندىعىن العا تارتتى. ياعني, جۇرگىزۋشىگە ەسكەرتۋ جىبەرىلگەنىمەن, حابارلاما يەسىن تاپپايدى.
«دەسەك تە, ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرۋ ءتارتىبى مىندەتتەلگەننەن كەيىن بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ جەڭىلدەي باستادى. ياعني, كولىك يەسى تۇراتىن ناقتى مەكەنجايدى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى», دەدى ب.بيسەنقۇلوۆ.
ال وتىرىس اياسىندا ءسوز العان دەپۋتات ومارحان وكسىكباەۆ بولسا, جازالاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى قولداناتىن شارالاردىڭ مەرزىمىنە ءوز الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى.
«اكىمشىلىك جازانى 24 ساعاتقا دەيىن سوزامىز دەپ وتىرعانىمىز دا ويلاندىرماي قويمايدى. سەبەبى, ول دا قوسىمشا قارجىنى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى قۇقىق بۇزۋشىنى 3 ساعاتتان 24 ساعاتقا دەيىن ۇستايتىن بولساق, ونى ۇستايتىن ورىن كەرەك. ىشكى ىستەر ورگاندارى ونداي ورىندارمەن قامتاماسىز ەتە الا ما؟ ەرتەڭگى كۇنى ء«بىز تۇرمە سالامىز» دەپ تاعى دا اقشا سۇراپ جۇرمەي مە؟ وسىنى دا ەسەپتەگەن ءجون بولار», دەدى دەپۋتات.
وسىلايشا, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس جوباسى قىزۋ تالقىلانعان وتىرىستى قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ازاماتتار تاراپىنان ارىز-شاعىمدار ءجيى تۇسەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
«ايىپپۇل مولشەرىن تومەندەتۋ مەن وسى ماسەلەگە قاتىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشى ادىلەت مينيسترلىگى بولعانىمەن, اكىمشىلىك ءىستى جۇرگىزەتىن ورگان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى. ال تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن پىسىقتاۋدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى قانداي؟ زاڭدى ىزگىلەندىرۋ – جاقسى ءىس, بىراق ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن مەيىرىمدى بولۋ دۇرىس ەمەس», دەدى ن.نىعماتۋلين.
ايتا كەتەيىك, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وسى كۇنگى وتىرىس اياسىندا ەل ۇكىمەتى مەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى اراسىنداعى شتاب-پاتەر تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى مەن تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى جونىندەگى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»