كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى بايلانىس 1992 جىلدىڭ 16 قىركۇيەگىندە ديپلوماتيالىق قاتىناستار ارقىلى جولعا قويىلدى. قازىرگى تاڭدا ەكى ەل اراسىندا ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىك قالىپتاسقان ارىپتەس رەسپۋبليكالار بولىپ تابىلادى. ەلدەردىڭ كەدەن وداعىنا مۇشەلىگى, ەۋرازەق, تمد جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا بىرىگىپ ءىس-قيمىل تانىتۋى كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن كەدەن وداعى اتالعان ەلدەر اراسىنداعى كەلىسىمدەردىڭ نەگىزىندە ومىرگە كەلگەنى بەلگىلى. بەلارۋس اتالعان كەدەندىك كەلىسىمدەر ارقىلى ءوز تاۋارلارىنىڭ رەسەي رىنوگىنا ەش كەدەرگىسىز وتۋىنە ءۇلكەن مۇمكىندىك الىپ, بىرقاتار ارتىقشىلىقتارعا دا يە بولدى. وسى ورايدا بەلارۋس پەن رەسەي اراسىندا اەس سالۋ, جەر سەرىگىن ۇشىرۋ جانە باسقارۋ سياقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. الايدا رەسەيلىك تاراپ مۇنداي جوبالاردى كورشىلەرىنىڭ اۋماعىندا جۇزەگە اسىرۋعا اسىعار ەمەس. «يزۆەستيا» باسىلىمىنىڭ 17 قازانداعى سانىندا جارىق كورگەن «ءبىزدىڭ ينتەگراتسيامىزدىڭ تاعدىرى تۋرالى» اتتى ماقالاسىندا ا.لۋكاشەنكو شەنەۋنىكتەردىڭ سەلقوس ءىس-قيمىلىنا قىنجىلىس تانىتاتىندىعىن اشىق ايتقان. بىراق بۇل جەردە ماسەلە باسقادا ەكەنى كۇمانسىز.
ەگەر رەسمي ستاتيستيكاعا جۇگىنەتىن بولساق, بەلارۋس ەكونوميكاسىندا كەيبىر قيىنشىلىقتار بايقالۋدا. ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءتومەندەپ كەتكەن. 2011 جىلدىڭ سوڭعى جەتى ايىندا ىشكى جالپى ءونىم وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بولماشى عانا وسكەن. ينفلياتسيانىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ ساقتالۋى, ۆاليۋتا جەتىسپەۋشىلىگى, ءوسىم كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى جانە بيلىك تاراپىنان ناقتى شەشىمدەردىڭ بولماۋى ەكونوميكادا تۇرلاۋسىز احۋال قالىپتاستىرىپ وتىرعان سىڭايلى. قايتا قارجىلاندىرۋدىڭ جىلدىق ستاۆكاسى 35 پايىز بولسا, ساراپشىلار نەسيە بەرۋ قىمباتقا سوعاتىنىن مالىمدەۋدە. تەك بيىلدىڭ وزىندە قايتا قارجىلاندىرۋ 10 رەت وزگەرىپتى. ونىڭ تاعى ءوسۋى مۇمكىن ەكەندىگىن وسى ەل ۇلتتىق بانكىنىڭ ءتورايىمى نادەجدا ەرماكوۆانىڭ ءوزى مالىمدەگەن. ونىڭ ورىنباسارى سەرگەي دۋبكوۆ جاقىندا بەرگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا كەيبىر بانكتەردىڭ ءبىر-بىرىنە قوسىلاتىنى نەمەسە بىرىگەتىنى تۋرالى مالىمدەپ تە ۇلگەردى. ول بۇل جەردە بارلىق تاۋەكەلدەردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىن دە ەسكەرتە كەتكەن. ويتكەنى, بۇعان دەيىن دە وسىنداي قادامداردان بىرقاتار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بانكروتقا ۇشىراعانى بەلگىلى.
قارجىلىق قيىندىقتاردى باسىنان وتكەرىپ وتىرعان مينسكىنىڭ قازىرگى كەزدە شەتەل ينۆەستيتسياسىنا ءزارۋ ەكەنى بايقالىپ قالدى. بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترى ميحايل مياسنيكوۆيچ قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆپەن بولعان كەزدەسۋىندە قازاقستان تارابىنا «موبيلنىەتەلەسيستەمى» كومپانياسىنىڭ مەملەكەتتىك ۇلەسىن ساتىپ الۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن شىعۋى وسىنى اڭعارتسا كەرەك. اتالعان ماسەلە بويىنشا اۋكتسيون 2011 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنان باستاپ وتكىزىلمەكشى. «بەلتەلەكومنىڭ» اتالعان كومپانياداعى 51 پايىزدىق ۇلەسىن ساتىپ الۋعا 1 ميلليارد اقش دوللارى سۇرالىپ وتىر. وسى ورايدا رەسەيلىك تاراپ بۇل ۇسىنىستان باس تارتقاندىعىن دا ەسكەرتە كەتكەن ءجون. «سىزدەردىڭ بۇعان قانشالىقتى قىزىعۋشىلىق تانىتۋلارىڭىزعا قاراي يەلىك ەتۋگە قاتىستى رەفورمالاۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرىپ كورۋگە بولار ەدى», دەدى بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسىنا. بەلارۋس تارابى, سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر دەلەگاتسياسىنا ءىرى ەكسكاۆاتورلاردى, سىيىمدىلىعى 450 توننانى قۇرايتىن جۇك كولىكتەرىن بىرلەسە شىعارۋدى ۇسىندى. قالاي دەسەك تە, قازىرگى تاڭدا بەلارۋس شەتەلدىك ينۆەستيتسياعا ءزارۋ.
ايتا كەتۋ كەرەك, بەلارۋس پەن قازاقستان ءبىر-ءبىرى ءۇشىن سەنىمدى ارىپتەس جانە اينىماس دوس رەتىندەگى ىنتىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى. بۇل ەلدە كەڭەستىك داۋىردەن كەلە جاتقان تەحنيكا شىعارۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. ەكونوميكالىق جاعىنان دامۋعا بەت العان قازاقستان ءۇشىن قازىرگى تاڭدا مۇنداي تەحنيكالاردى ساتىپ الۋدان گورى, وزىمىزدە قۇراستىرۋ, ءتىپتى مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, شىعارۋ وتە ءتيىمدى بولماق. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ بەلارۋسكە رەسمي ساپارىندا مينسك تراكتور جاساۋ زاۋىتىنىڭ تراكتورلاردى قۇراستىرۋ تسەحىن ارنايى ارالاپ كورۋى وسىنداي يگى نيەتتەن تۋعاندىعى جاسىرىن ەمەس. سپيكەر ءوز سوزىندە دە بەلارۋس تارابىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ ازدىعىن, ءالى دە بۇل باعىتتا زاڭنامالىق جاعىنان جەتىلدىرەتىن تۇستار بار ەكەنىن مەڭزەدى. قازىرگى تاڭدا ەكى ەل اراسىندا 2009-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق كەلىسىمى جاسالىپ, سول بويىنشا باعدارلاما دا ءازىرلەنگەن. بۇدان باسقا 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى دا بار.
وسى رەتتە «جول كارتاسى» بويىنشا 27 جوبا قاراستىرىلسا, قازىرگى تاڭدا قازاقستان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا سايكەس قۇنى 98,6 ميلليون دوللارلىق بەلارۋستىك تەحنيكالاردى قۇراستىرۋعا ارنالعان 5 بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا ەكەندىگىن دە قاپەرگە سالعان ءجون. «جول كارتاسىنا» سايكەس بەلاز تەحنيكاسىن قۇراستىرۋ مەن جوندەۋ جونىندەگى كاسىپورىن سالۋ, ەسىل-740 استىق جيناۋ كومباينىن شىعارۋ, ديزەل قوزعالتقىشتارى مەن «بەلارۋس-3022» مودەلدى تراكتورلارىن قۇراستىرۋ جانە «ماز» ءاۆتوشاسسيى بازاسىندا ارنايى تەحنيكا شىعارۋ جونىندەگى قازاقستان-بەلارۋس بىرلەسكەن كاسىپورىندارىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ۇستىنە قازاقستاندىق تاراپ بەلارۋستىك كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق-پەن بىرلەسىپ, بەلارۋستىك كاسىپورىنداردى جەكشەلەندىرۋگە قازاقستاننىڭ قاتىسۋى ماسەلەلەرىن قاراۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ, سونداي-اق بۇل ماسەلەنى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن زەرتتەۋ ءۇشىن مينسك قالاسىنا دەلەگاتسيا جىبەرۋ جايى دا كۇن تارتىبىنە قويىلعان.
ەكى ەل اراسىندا مۇناي-گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا دامىپ كەلەدى. ماسەلەن 2010 جىلى بەلارۋس اۋماعىنان قازاقستان مۇنايىنىڭ ەكسپورتى 8 ميلليون تونناعا جەتسە, بۇل كولەم ۇستىمىزدەگى جىلى دا ساقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى, قازاقستاندىق قارا التىندى بەلارۋس اۋماعى ارقىلى الىس شەتەلدەرگە جەتكىزۋ ءۇشىن «ترانسنەفت» اك» ااق قۇبىر جەلىسى پايدالانىلادى, سوندىقتان دا رەسەيلىك تاراپپەن كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. ءۇش مەملەكەت اراسىنداعى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى ورتاق رىنوگىن دامىتۋ جانە جۇمىسىن ءجۇرگىزۋ, باسقارۋ, ۇيىمداستىرۋ ءتارتىبى تۋرالى ۇشجاقتى كەلىسىم اياسىندا ەلىمىز ەكى مەملەكەت ۇكىمەتتەرى اراسىندا «بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا مۇناي مەن مۇناي ءونىمدەرىن ساتۋ باعىتىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى» ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا.
قازاقستان بەلارۋس تاراپىنا 2009 جىلى 2,8 ميلليون توننا قاتتى سورتتى بيداي ساتسا, قازىر بۇل سۇرانىستى رەسەي مەن ۋكراينا جاۋىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. قازىرگى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە وزگە دە سالالاردا ىنتىماقتاستىق ارتىپ كەلەدى. بەلارۋستە عىلىم دامۋى مەن ىرگەلى زەرتتەۋلەر سالاسىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەردى ەسكەرە كەلىپ, عىلىم سالاسىندا, اسىرەسە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن» ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا ايتارلىقتاي الەۋەت بار.
ورتاق رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا قازاقستان جانە بەلارۋس حالىقتارىنىڭ قازىرگى ءمادەنيەتىمەن, داستۇرىمەن جانە سالتىمەن, تاريحىمەن تانىسۋ ءجونىندەگى ءىس-شارالار ۇنەمى وتكىزىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتا كەتكەن ورىندى. قازاقستاندا 65 مىڭ بەلورۋس تۇراتىن بولسا, ولاردىڭ 12 ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى جۇمىس ىستەيدى. «بەلارۋس ەتنومادەني بىرلەستىگى» قب توراعاسى بولىپ ءماجىلىس دەپۋتاتى لەونيد پيتالەنكو سايلانعان. وسى ورايدا بەلارۋس جەرىندە 1500 ەتنوستىق قازاق تۇراتىنىن, ولاردىڭ «ەلىم-اي» قوعامدىق بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيتىنىن قاپەرگە سالا كەتەيىك.
قورىتا ايتقاندا, بەلارۋستە تەحنيكا جاساۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەردى پايدالانۋ دۇرىس جولعا قويىلعان. ەلىمىزدە قارجى-نەسيە ساياساتىنىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن, ونىڭ ۇستىنە جيناقتالعان قارجىنىڭ بولۋىن ەسەپكە الساق, بىزدە وسى ەلدىڭ تەحنيكا سالاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ولاي بولسا, بۇل قارىم-قاتىناستار زاڭنامالىق تۇرعىدان دا كەپىلدەندىرىلگەنى ۇتىمدى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.