لاتىن ءالىپبيى قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامۋى ءۇشىن قاجەت

ءبىز بۇل ماسەلەگە نەعۇرلىم دايەكتىلىك قاجەتتىگىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, بايىپپەن قاراپ كەلەمىز جانە وعان كىرىسۋگە تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى مۇقيات دايىندالدىق. 2017 جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن عالىم­دار­دىڭ كومەگىمەن, بارشا قوعام وكىلدەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ, قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا گرا­في­كا­داعى بىرىڭعاي ستاندارتتى نۇس­قاسىن قابىلداۋ كەرەك. 2018 جىلدان باستاپ جاڭا ءالىپ­بيدى ۇيرەتەتىن مامانداردى جانە ورتا مەك­تەپتەرگە ارنالعان وقۋ­لىق­تار­دى دايىنداۋعا كىرىسۋى­مىز قا­جەت. الداعى 2 جىلدا ۇيىم­داس­تى­رۋ جانە ادىستەمەلىك جۇمىس­تار جۇر­گىزىلۋگە ءتيىس» دەپ, تاريحىنا دا شولۋ جاساپ, ناقتى كوشۋ مەجەسىن دە كورسەتىپ بەرگەن بولاتىن.

نەگىزىنەن ەلىمىزدە جاڭا قازاق الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى 1990 جىلدان باستالعانىمەن, جاپپاي قو­عامدىق تۇرعىدا بەلەڭ الۋى, ول – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇلۋ جىلعى تاۋەلسىزدىك كۇنىمىزگە وراي (14.12.12) «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەم­لە­كەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» ات­تى جولداۋىنان كەيىن دەسەك ورىن­دى شىعار. شىنى كەرەك, الەم­دىك داعدارىس پەن باقتالاستىق ساياساتتىڭ ءورشىپ تۇرعان كەزىندە جانە جاس تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تالاي قىرۋار ىستەرى تۇرعاندا «جاڭا قازاق جازۋىنا قولىمىز جەتپەي قالا ما, ساياسي تۇرعىدان قولداۋ تاپپايمىز-اۋ» دەپ جۇرگەن قايراتكەرلەرىمىزدىڭ ەلباسى مىندەتتەگەن تاپسىرما­سىنان كەيىن, بىلەك سىبانا كىرىسىپ, كە­لەشەك قازاق ەلى ءۇشىن وتە ما­ڭىزدى ءىس ەكەندىگىن سان مارتە باس­پا بەتتەرىنە جازىپ تا, ارنايى تەلەارنالاردان ايتىپ تا, ءتۇسىندىرىپ تە كەلەدى.

لاتىن جازۋىنا كوشۋ كەرەك دەگەننەن بەرى بارلىق جوبالارمەن تانىسىپ, ءارتۇرلى عىلىمي, قوعامدىق جيىلىستاردا اتسالىسىپ, لاتىنعا كوشۋىمىزدىڭ قا­جەتتىلىگى مەن ماڭىزدىلىعىن ءبىر ادامداي ايتىپ, باستى سەبەپتەرىن ءتۇسىندىرىپ كەلەمىن. جيناقتاپ بەرگەندە مىناداي:

- ەلىمىزدىڭ الەمدەگى دامۋ سا­تى­­سىنداعى بەدەلدى ورنى (30 دامىعان ەل);

- كەڭەس داۋىرىندە قالىپ­تاس­تىر­عان باسى ارتىق ارىپتەردەن قۇ­­تىلۋ جانە ەملە-ەرەجەلەرىمىزدى قالپىنا كەلتىرۋ;

- ەلباسىمىزدىڭ جول­داۋ­ىن­داعى ء«ۇش تۇعىرلى» ءتىل ماسەلەسىن ىسكە اسىرۋ;

- مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ حا­لىقارالىق سيپات الۋ;

- ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىمەن تۋىس­تىق قارىم-قاتىناستى نى­عاي­تۋ;

- يننوۆاتسيالىق تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ;

- قازاق ەلىنىڭ ماڭگىلىك ەل يدەيا­سىنداعى ەل بىرلىگى مەن ىنتى­ماعى ءۇشىن.

قازىرگى ۋاقىتتا تەحنيكانىڭ ءتىلى دامىعان زامان ەكەنىن بى­لە­مىز. اسىرەسە لاتىن جازۋىنا كو­شۋگە جاستاردىڭ قۇلشىنىسى باسىم. ستۋدەنتتەر اراسىندا وتكىزىلگەن سۇحباتتا, جاستار دايىن ەكەن­دىگىن سەنىممەن ايتىپ وتىر. ستۋدەنتتەردى بىلاي قويعاندا, مەك­تەپ وقۋشىلارىنىڭ پىكىرلەرى دە لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى قول­دايدى. ياعني, كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن لاتىن ءالىپبيىن مەڭگەرۋ قيىن­دىققا سوقپايتىنى انىق. بۇل – قو­عامداعى ۇلكەن فاكتورلاردىڭ ءبىرى. كەلەسى فاكتوردىڭ ءبىرى, ول – عالامتور ارقىلى الەمدىك اق­پا­راتتانۋدا ەش كەدەرگىسىز, ەر­كىن جانە جىلدام تۇردە قازاق ءتىلىنىڭ ورىن الۋى. ال ول – لاتىن جازۋى ارقىلى ىسكە اساتىن دۇنيە. سوندىقتان دا, بۇل جەردە ءتىلشى-فونولوگ ماماندار جاڭا ءالىپ­بيدى جاساۋدا ينفورماتيك-پروگ­رامميستەردىڭ پىكىرىمەن ساناسا وتىرىپ, بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋلارى قاجەت. سوندا عانا تولىققاندى جانە ەش كەمشىلىگى جوق ءالىپبي بولاتىنى ءسوزسىز.

بۇگىنگى تاڭدا لاتىن الىپبيىنە كوشۋگە قاتىستى تۇسىنىك بىر­جاق­تى قالىپتاسىپ كەلە جات­قان ءتا­رىزدى. الايدا, ەلىمىز كوپ­ۇلت­تى بولعاندىقتان قارسى پىكىر­لەر­دىڭ دە بارىن جاسىرماۋى­مىز كەرەك. ونىڭ سەبەبى, ءتۇسىن­دى­رۋ جۇمىستارىنىڭ جەتىسپەۋ­شى­لىگىنەن تۋىندايدى. قارا­پايىم حالىققا لاتىن الىپ­بيىنە كو­شۋدىڭ ءمان-جايىن, قاجەت­تىلىگىن, ما­ڭىزدىلىعىن ءالى دە بولسا ءتۇسىن­دىرۋىمىز قاجەت. وسى ماقساتتا جوس­پار بويىنشا لاتىنعا كوشۋ ماسەلەسىنە قاتىس­تى سەمينار­لار مەن دوڭگەلەك ۇستەل­دەر ۇيىم­داستىرىلىپ كەلەدى. ناتي­جە­سىندە وقىتۋشى-پروفەس­سور­لار قۇرامى مەن ستۋدەنتتەر قاۋى­مى تولىق قول­دايتىنىن ءبىلدىر­دى. جالپى لاتىن جازۋى ار­قى­لى مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ حا­لىقارالىق سيپات الاتىندىعى جا­نە باسى ارتىق ەرەجەلەر مەن ارىپ­تەردەن ادا بولا­تىنىمىزعا كوزى­مىز جەتىپ وتىر. سوندىقتان لاتىن جازۋى­نا كوشۋدى ءوز باسىم تولىق قولدايمىن.

قاسيەت مولعاجداروۆ,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتى