سونىمەن, كوپ ادامنىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلدانۋدىڭ العاشقى كەزەڭىنەن ءوتتى. سارسەنبى كۇنگى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ول تولىقتاي ماقۇلدانىپ, جوعارعى پالاتاعا جول تارتتى. وسىعان وراي ءبىز زاڭ جوباسىن ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا دايىنداعان جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, دەپۋتات رامازان سارپەكوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, بىرنەشە سۇراقتار قويعان ەدىك.
– زاڭ جوباسىن ابدەن زەرتتەپ, ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا ۇڭىلگەن ادامنىڭ ءبىرى ءوزىڭىزسىز. ساياساتكەر ءارى زاڭگەر رەتىندە ونىڭ ماڭىزى قانداي دەر ەدىڭىز؟
– بۇل زاڭنىڭ ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزى وراسان زور. ول ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدى ىلگەرى جىلجىتۋدا ايتارلىقتاي ىقپال ەتە الادى دەپ ويلايمىن. ءدىن دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ادامنىڭ تال بەسىكتەن جەر بەسىككە جەتكەنشە وزىمەن بىرگە ءجۇرەتىن, جان-دۇنيەسىنە اسەر ەتەتىن الەۋەتى مول دۇنيە عوي. وعان دەگەن سوڭعى جىلدارداعى قۇرمەت ونىڭ قاي سالاعا دا ىقپالىنىڭ كۇشتى ەكەنىن كورسەتەدى. سوندىقتان قانداي دا ءبىر زايىرلى مەملەكەت دىنگە قاتىستى ءوزىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىن تۇپكىلىكتى ايقىنداپ الۋعا مىندەتتى دەپ ەسەپتەيمىن. 1992 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە وسىنداي زاڭنىڭ قابىلدانۋ سەبەبى دە سول. ويتكەنى, ول ءوز سالاسىندا قوعامدى ءتۇرلى قىسپاقتاردان قورعاۋعا اسەر ەتۋى ءتيىس ەدى. سولاي بولدى دا. سونىڭ ارقاسىندا تالاي-تالاي كەساپاتتاردى زاڭ تالابىمەن اۋىزدىقتاپ, حالىققا ونىڭ زاردابىن از تيگىزدىك. دەمەك, ول دەر كەزىندە قابىلدانعان قۇجات بولىپ شىقتى. ءبىراق ۋاقىت وزگەرمەي, الدىعا جاڭا تالاپتار قويماي تۇرا المايدى. بۇل – ءومىر زاڭى. سوندىقتان وسىدان 19 جىل بۇرىن قابىلدانعان قۇجاتتى قايتا قاراپ, تولىقتىرۋ بۇل تابيعي نارسە. ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەيىن, قازىر ەلىمىزدەگى زاڭنامالىق بازامىز 350-ءدىڭ ۇستىندەگى ۇلتتىق زاڭداردان تۇرادى. سونىڭ كوبىن ءبىز جەتىلدىرىپ, قانداي دا بولسىن وركەنيەتتى مەملەكەتتىڭ زاڭنامالىق نورمالارىنا جاقىنداتىپ كەلە جاتىرمىز. وسىلاردىڭ ىشىندە ءدىن تۋرالى زاڭدى دا جەتىلدىرەتىن كەز جەتكەن. بىراق ول ءتۇرلى سەبەپتەرمەن كەشەۋىلدەپ قالدى. سونى پايدالانعان ءتۇرلى, ءداستۇرلى ەمەس دىندەردىڭ اعىمدارى, ولاردىڭ ىشىندە قوعام دامۋىنا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەتىن سەكتالار ەلىمىزدە كوبەيىپ, كوڭىل الاڭداتارلىق جاعدايعا جەتتى دەپ ايتۋعا بولادى. 1992 جىلى ماسەلەن, بىزدە بارلىعى 300-گە جۋىق ءدىني بىرلەستىكتەر بولسا, بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ سانى 4551 بولعان. سولاردىڭ كەيبىرى قولدانىستاعى زاڭنىڭ ءالسىز تۇسىن پايدالانىپ, ەلدىڭ ىشىندە ىرىتكى سالۋعا ارەكەت ەتە باستادى. ءاسىرەسە, تىركەلۋ ماسەلەسىنىڭ بارىنشا سولقىلداقتىعى, سىرتتان كەلەتىن ميسسيونەرلەرگە شەكتەۋلەردىڭ بولماۋى, ولاردىڭ اكەلىپ, تاراتىپ جاتقان ءدىني ادەبيەتتەرىنىڭ مازمۇنىنا ەشكىمنىڭ نازار اۋدارماۋى, مىنە, وسىنىڭ ءبارى ءدىني باعىتتاعى احۋالدىڭ بارىنشا كۇردەلەنۋىنە جول بەردى. ءتىپتى, ءدىن ىستەرىمەن اينالىساتىن وكىلەتتى ورگاننىڭ دا ءتۇرلى مينيسترلىكتەرگە بەرىلىپ كەلۋى بۇل ىستەردى رەتتەۋدە تۇراقتى مۇمكىنشىلىك تۋدىرمادى. وسىلاردىڭ ءبارى, سايىپ كەلگەندە, جوعارىدا ايتقان كەمشىلىكتەردى تۋعىزدى. ءتىپتى ءتۇرلى اعىمدارعا ەرۋدىڭ اسەرىنەن ءبىر اۋىلداعى ەكى كوشەنىڭ, ءبىر وتباسىنداعى ەرى مەن ايەلىنىڭ, اتا-اناسى مەن بالاسىنىڭ اراسى اشىلىپ, كيكىلجىڭگە بارۋىنا جول بەرىلدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى قاجەتتى زاڭنىڭ كەشەۋىلدەپ قالعاندىعىنىڭ سالدارى ەدى. سوندىقتان, وسى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالعان ءبىزدىڭ زاڭىمىزدىڭ ماڭىزى وزىنەن-ءوزى كورىنىپ تۇر ەمەس پە؟
– دەگەنمەن, جاعداي وسىنشالىقتى كۇردەلى احۋالعا جەتكەنشە مەملەكەت قول قۋسىرىپ قاراپ وتىردى دەپ ايتا المايتىن شىعارمىز؟
– ارينە, 2006 جىلى پرەزيدەنتىمىزدىڭ جارلىعىمەن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەن بولاتىن. سونىڭ ىشىندە ءدىن ىستەرى ءجونىندە زاڭ ازىرلەنۋى قاجەتتىگى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇكتەلگەن ەدى. 2008 جىلى ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ ىنتاسىمەن قولدانىستاعى ءدىن تۋرالى زاڭناماعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى ازىرلەندى. ول قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا ماجىلىستە قارالىپ, ماقۇلداندى. سەناتتا دا بۇل قۇجات بارلىق پروتسەدۋرالاردان ءوتىپ, قابىلداندى. بىراق وعان ەلباسى قول قويماستان بۇرىن حالىق اراسىنداعى كەيبىر پىكىرلەرگە بايلانىستى ونىڭ اتا زاڭعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ سۇرالىپ, اتالمىش قۇجات كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولدانعان بولاتىن. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 2-3 نورمادان كونستيتۋتسياعا قايشىلىق تاۋىپ, 2009 جىلعى قاۋلىسىمەن زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا قارسىلىق ءبىلدىردى. وسى جاعداي بولماسا, ول سول كەزدە-اق تولىققاندى, بىتكەن قۇجات سياقتى ەدى. ويتكەنى, 2006-2008 جىلدارى ونى دايىنداۋ وتە قارقىندى, جان-جاقتى جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى زاڭ جوباسىن ونشاقتى كۇننىڭ ىشىندە, وتە جىلدام ۋاقىتتا قاراپ شىققانىمىزدىڭ ءوزى دە, بىرىنشىدەن, سول زاڭ جوباسىن تەرەڭ تالداعاندىقتىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى دەپ ايتا الامىن. ەكىنشىدەن, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تە ءوزىنىڭ سونداعى قاۋلىسىندا جاڭا زاڭ قابىلداناتىن بولسا مىنا ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارىلسا دەگەن ۇسىنىستار جاساعان ەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن توپ سول ەسكەرتپەلەردى ەسكەرگەن ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز زاڭ جوباسىن تەز ارادا قاراستىرىپ, پىسىقتاپ جىبەردىك. ارينە, مەن بۇل قۇجات ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ساي زاڭناما دەپ ايتا المايمىن. ونىڭ دا كەزىندە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى, ءار نارسەنىڭ تورەشىسى ۋاقىت ەكەنى داۋسىز.
– زاڭ جوباسىنان قوعامنىڭ كۇتىپ وتىرعان باستى-باستى ءماسەلەلەرى بار ەكەنى انىق. ولار: ءبىزدىڭ قالىپتاسقان ءدىني نانىم-سەنىمىمىزگە, اتا-بابادان قالىپتاسقان داستۇرىمىزگە, وتباسىلىق ىنتىماعىمىزعا كەدەرگى كەلتىرىپ, ءتۇرلى جولدارعا يتەرمەلەيتىن زيياندى ءدىني اعىمدارعا تىيىم سالا ما دەگەن ءۇمىت. بۇل قۇجات وسىنداي ارەكەتكە قول جەتكىزە الاتىن تەتىكتەر تۋدىرا الا ما؟
– مۇنداي ماقسات زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ دە, جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى – ءبىزدىڭ دە ىشكى ماقساتىمىز بولعانى انىق. سوندىقتان دا قۇجاتقا زياندى اعىمداردىڭ جۇمىسىنا وركەنيەتتى جولمەن توسقاۋىل قويا الاتىن تەتىك ەنگىزە الدىق دەپ ايتا الامىن. ول – ءدىني بىرلەستىكتەر مەن ميسسيونەرلەردىڭ قايتا تىركەلۋىن تالاپ ەتىپ, رەتتەيتىن نورمانىڭ ەنگىزىلۋى. دەمەك, اتالعان ۇيىمدار مەن ادامدار قىزمەتىن مەملەكەتتىك قايتا تىركەۋ ارقىلى, ءىس-قيمىلدارىنىڭ زاڭعا سايكەستىگىن انىقتاۋ جولىمەن ءبىز زياندى ارەكەتتەرى بار اعىمداردى ەكشەي الامىز. ال مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتپەگەن قانداي دا ءبىر ءدىني ۇيىم نەمەسە ميسسيونەر تۇياعىن قيمىلداتا المايدى. ناقتىلاپ ايتاتىن بولساق, ءبىز ءدىني بىرلەستىكتەردى 3 ساناتقا ءبولىپ وتىرمىز. ولار – جەرگىلىكتى, ايماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق. جەرگىلىكتى ءجانە ايماقتىق ءدىني بىرلەستىكتەر وبلىستارداعى ادىلەت دەپارتامەنتى باسقارماسىندا, ال رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بىرلەستىكتەر ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەۋدەن وتەدى. زاڭ جوباسىندا تىركەۋدەن ءوتۋ ءۇشىن ءدىني بىرلەستىكتە قانشا مۇشە بولۋى كەرەكتىگى ايقىندالىپ جانە ولاردىڭ ءبارى كامەلەت جاسىنا تولعان قازاقستان ازاماتى بولۋى كەرەك دەگەن شارت ەنگىزىلگەن. ەكىنشىدەن, تىركەلۋ ءۇشىن ءدىني بىرلەستىكتىڭ جارعىسى, ءتىركەلۋدى كۇن تارتىبىنە قويىپ ءوتكىزگەن جينالىستارىنىڭ حاتتاماسى, ءدىني بىرلەستىككە ەنۋگە ىنتا بىلدىرگەن ادامنىڭ سول جينالىسقا تىكەلەي ءوزىنىڭ قاتىسقاندىعى (وسى تالاپ زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن ەنگىزىلدى), ۇشىنشىدەن ىنتالى بولعان ادامداردىڭ تولىق ءتىزىمى تاپسىرىلادى. جارعىنىڭ وزىنە قانداي تالاپتار قويىلاتىندىعى جونىندە زاڭ جوباسىندا ارنايى باپ بار. وندا مىندەتتى تۇردە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ بارلىق قۇقىقتارىن, سونىڭ ىشىندە دەمالۋ قۇقىعىن بۇزىپ مەزگىلسىز ۋاقىتتا ءدىني ۋاعىز ايتىپ مازالاماۋىن تالاپ ەتكەن جانە تاعى باسقا نورمالار قاراستىرىلعان. سونىمەن بىرگە ولاردىڭ الداعى جۇرگىزەتىن جۇمىستارىنا قانداي ادەبي جانە باسقا قۇرالداردى پايدالاناتىنى جونىندە مالىمەت بەرىلەدى, ال بۇلار تىركەلۋ بارىسىندا مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن ءدىني ساراپتامادان ءوتىپ, زياندى نەمەسە زياندى ەمەس سيپاتتارى انىقتالادى. وسى جۇمىستار ءۇشىن ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك وزىنە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى كولەمىندە ءدىن سالاسىندا ءجۇرگەن بىلىكتى مامانداردى ساراپشى رەتىندە قاراجات تولەپ شاقىرادى. ساراپ جۇمىسى ءبىر ايدىڭ ىشىندە وتكىزىلەدى. ودان وتكەن سوڭ دا جارعىدا كەيبىر كۇدىك تۋدىرعان ءماسەلەلەر بولسا, ءۇش اي مەرزىمگە تۇزەپ كەلۋگە قايتارىلادى. ەگەر وسى مەزگىلدە تۇزەپ كەلمەي, وزدەرىنىڭ ارەكەتتەرىن جالعاستىرا بەرەتىن بولسا, ونداي بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسى سوت ارقىلى توقتاتىلادى. مىنە, وسىنداي جۇمىستار ارقىلى ءبىز قوعامىمىزداعى زياندى ءدىني اعىمداردى اۋىزدىقتاپ, ولاردى ارامىزدان الاستارمىز دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
– ال ءتۇرلى زياندى اعىمداردى ۋاعىزدايتىن شەتەلدىك ميسسيونەرلەردىڭ جۇمىسىن رەتتەۋگە قانداي مۇمكىنشىلىك تۋعىزا الادى؟
– ءبىز ميسسيونەرلىك جۇمىسپەن قازاقستان ازاماتتارى, شەتەلدىك ازاماتتار جانە ازاماتتىعى جوق ادامدار اينالىسا الادى دەپ جازدىق. بۇل – اتا زاڭىمىزدىڭ نورماسىنا ءسايكەس كەلەدى. مۇندا ءبىز كوپكونفەسسيالى مەملەكەت بولعاندىقتان ەشكىمنىڭ ءدىني سەنىمىنە شەك قويمايمىز دەگەن قاعيداتتى باسشىلىققا الدىق. بىراق ولاردىڭ تىركەلۋىنە قويىلاتىن تالاپتار دا ءدىني بىرلەستىكتەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا ۇقساس. وزگەشەلىگى: شەتەلدىك ميسسيونەرلەر كەلگەندە زاڭ جوباسىنا سايكەس قازاقستاندا تىركەلگەن قانداي ءدىني بىرلەستىك ءسىزدى شاقىردى, قولىڭىزدا مورمەن بەكىتىلگەن شاقىرۋ قاعاز بار ما دەگەن ءبىرىنشى تالاپ قويىلادى. ال ەگەر شاقىرۋى بولماي, تەك شەتەلدىك وزىق تاجىريبەنى تاراتۋ ءۇشىن كەلدىم, بىزدەگى ءدىني بىرلەستىك وسىنداي جولمەن جۇرگەندە قوعام ءۇشىن پايدالى بولدى دەگەن سەكىلدى ءماسەلەلەر ايتسا, وعان دا شەكتەۋ جوق. تەك, زاڭ تالابى بويىنشا, قولىندا سول ەلدە تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىكتىڭ مۇشەسى جانە سونىڭ ۋاعىزداۋشىسى دەگەن انىقتاماسى بولۋى كەرەك. ەگەر وسىنداي قۇجاتى نەمەسە شاقىرۋى بار ادام بولسا, ميسسيونەر مۇنداعى ارەكەتىندە ءوزىن شاقىرعان نەمەسە ءدىني ماقساتى ءبىر بىرلەستىككە مۇشە بولىپ تىركەلەدى. بۇگىنگە دەيىن ميسسيونەرلەر كەلىپ جاتاتىن جانە ونىڭ نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن ەشكىم قاداعالامايتىن. ال جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا ميسسيونەردىڭ ارەكەت ەتەتىن ايماعى, سونداي-اق قانداي ۋاعىز ايتىپ جۇرگەنى جونىندە ونىڭ ءوزىنە عانا ەمەس, تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىگىنە دە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. زاڭ جوباسىنداعى جاڭادان ەنگىزىلگەن تالاپتاردىڭ تاعى ءبىرى – ميسسيونەر جىل سايىن ءوزىنىڭ ارەكەتى تۋرالى ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ ايماقتاعى ماماندارىنا ەسەپ بەرىپ وتىرادى. جۇمىسى دۇرىس ەكەندىگىنە ماماننىڭ كوزى جەتىپ, ونىڭ زيانسىزدىعى انىقتالسا, ميسسيونەردىڭ قايتا تىركەۋدەن ءوتىپ, كەلەسى جىلعا ارەكەت ەتۋىنە رۇقسات بەرىلەدى. ال تەرىس پيعىلى انىقتالىپ, تەك قارجىلىق پايداسىن كوزدەيتىنى, ءبىرەۋلەردىڭ نانىم-سەنىمدەرىنە قيانات جاسايتىندىعى بەلگىلى بولسا, ونىڭ ارەكەتى سوتتىڭ شەشىمىمەن توقتاتىلىپ, ءوزىن قازاقستان اۋماعىنان شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى.
– ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا قانداي باپتار تۋرالى قارسى پىكىرلەر ايتىلدى؟ ولاردىڭ پايىمدارىنىڭ قاتەلىگى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– زاڭ جوباسىنىڭ 3-ءشى بابى تۋرالى پىكىرتالاستار بولدى. وندا مەملەكەت جانە ءدىني راسىمدەردى اتقارۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. سونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا رەسمي تۇردە تىركەلگەن ءدىني ۇيىمدار وزدەرىنىڭ ءمىناجات ورىندارىن, عيباداتحانالارىن سالۋعا, ءوزدەرىنە قاجەتتى ادەبي قۇرالدارىن پايدالانۋعا مۇمكىندىكتەرى بار دەپ, ال وعان مەملەكەت تاراپىنان نەمەسە باسقا دا زاڭدى تۇلعالار نەمەسە ادامدار تاراپىنان كەدەرگى كەلتىرۋگە جول بەرىلمەيتىندىگى ايتىلعان. ال ەكىنشى تارماقشاسىندا ءدىني بىرلەستىكتەر مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارى, شەتەلدىك ازاماتتىعى بار جانە ازاماتتىعى جوق ادامدار دىنگە كوزقاراسىنا قاراماستان زاڭ الدىندا بىردەي جاۋاپتى دەپ جازىلعان. بۇل ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدىڭ تالابىنا سايكەس كەلەتىن نورما. وسى نورمالار سۇراقتار تۋدىرىپ, كەيبىر دەپۋتاتتار مەملەكەت ءدىني ءمىناجات ورىندارىن سالۋعا ارالاسۋى كەرەك دەگەن سەكىلدى ويلار ايتتى. بىراق اتا زاڭ تالابىنا قايشى كەلەتىندىكتەن ونداي پىكىرلەر قابىلدانبادى.
سونىمەن بىرگە 7-باپتىڭ نورمالارىنا بايلانىستى دەپۋتاتتاردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارى تۋىندادى. وندا قانداي جەرلەردە قۇلشىلىق ەتۋگە تىيىم سالىنبايتىنى جازىلعان. ءدىني جورالار مەن راسىمدەر عيبادات ۇيلەرىندە جانە وعان بولىنگەن اۋماقتا, قۇلشىلىق ەتۋ ورىندارىندا, ءدىني بىرلەستىكتەر مەكەمەلەرىندە, زيراتتاردا, جاقىن تۇراتىن ادامداردىڭ قۇقىقتارىنا كەدەرگى جاسامايتىن بولسا تۇرعىن ۇيلەردە, اسحانالار مەن مەيرامحانالاردا, قوناقۇيلەردە جاسالىنادى دەلىنگەن. سونداي-اق اۋرۋحانالاردا, مۇگەدەكتەر ءۇيى مەن قارتتار ۇيىندە, تۇرمەلەردە جانە تۇرمەگە دەيىنگى وقشاۋلاعىشتاردا وتىرعان ادامدار قاجەت دەسە رەسمي تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىك وكىلدەرىن شاقىرۋعا قۇقى بار. ال مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە, قۇقىق جانە سوت ورىندارىندا, اسكەري قۇرىلىمداردا, ادامنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ مەن قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىساتىن ورگانداردا, زايىرلى وقۋ ورىندارىندا قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋ, ميسسيونەرلىك قىزمەتتەردى اتقارۋ, ءدىني جورالاردى جاساۋعا تىيىم سالىنادى دەلىنگەن ەدى. سوعان كەيبىر ارىپتەستەرىمىز قارسى شىعىپ, نەگە ءبىز ەشكىمگە كەدەرگى جاساماساق ءوز كابينەتىمىزدە ناماز وقي المايمىز دەگەن ىڭعايدا سۇراقتار قويدى. سونداي-اق, وقۋ ورىندارىنداعى نامازحانالاردىڭ جابىلاتىندىعى دا ولاردىڭ قارسىلىقتارىن تۋدىردى. ناماز وقۋعا قارسى بولماساق تا, يسلام جورالارىن جاساعان جەردە باسقا دا دىندەرگە رۇقسات بەرىلۋى قاجەتتىگىن, ونىڭ ءبارى اتالمىش ورىندارداعى ەڭبەك ءتارتىبىنىڭ ساقتالۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى دەگەن نيەتپەن سالىنعان تىيىم ەدى بۇل. بىراق ءبىز جۇمىس توبىندا زاڭ جوباسىن جاساۋشىلاردىڭ ناماز وقىعان ادامدارعا قولدانىلۋى قاجەت دەپ تاپقان جاۋاپكەرشىلىگىن الدىرىپ تاستادىق. ولار نەگىزگى زاڭ جوباسىمەن بىرگە قارالاتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ» اتتى ىلەسپە زاڭ جوباسىندا اكىمشىلىك-قۇقىقتىق كودەكسكە رۇقساتسىز ناماز وقىعان ادامدار ءۇشىن العاش رەت 50 اەك, ەكىنشى رەت قايتالانسا 100 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى دەگەن تولىقتىرۋدى ۇسىنعان ەدى. ءبىز بارلىق زاڭنامالارىمىزدى ىزگىلەندىرۋگە نيەت ەتىپ وتىرعان كەزىمىزدە ناماز وقىعانى ءۇشىن جازا قولدانۋ دۇرىس بولماس دەگەن ۇسىنىس ەنگىزىپ, ونى الدىرىپ تاستاتتىق.
– دەمەك, اتالعان قىزمەت ورىندارىندا ناماز وقۋعا بولمايدى, بىراق وقىساڭ دا ەشتەڭە ەمەس دەگەن ءسوز عوي بۇل؟
– الدىمەن ءتارتىپتى قالىپتاستىرايىق, ءوزىن سىيلاعان ادام, ءدىنىن سىيلاعان جان مەشىتكە بارىپ نەمەسە ۇيگە بارىپ قۇلشىلىعىن ورىنداي بەرەر. دىننەن باس تارتسىن دەگەن ءتۇسىنىك قالىپتاستىرمايىق دەدىك ءبىز.
– قوعامدىق پالاتادا زاڭ جوباسى تالقىلانعاندا باسقا ءبىر ءدىننىڭ وكىلى ەشكىمگە كەدەرگى كەلتىرمەي, جەكسەنبى كۇنى ءوز ۇيىمدە 2-3 اداممەن بىرگە قۇدايعا قۇلشىلىق جاساساق, بۇل دا زاڭسىزدىق بولا ما دەگەن سۇراق بەرگەندە ق.لاما ءشارىپ بۇل دا زاڭدى بۇزۋ بولادى دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. زاڭ جوباسى سول كۇيىندە قالدى ما, الدە ءوزگەرتىلدى مە؟
– بۇل تۋرالى اڭگىمە جوق. ادام ءوز ۇيىندە ەشكىمگە كەدەرگى كەلتىرمەي, ەشكىمنىڭ قۇقىعىن بۇزباي قۇلشىلىعىن جاساسا, ەشكىم وعان تىيىم سالا المايدى. مىسالى, ورازا ۋاقىتىندا مۇسىلماندار ۇيلەرىندە اۋىزاشار بەرەدى, تاراۋىق وقيدى, وعان قالاي كەدەرگى كەلتىرەسىڭ؟ ەجەلدەن قالىپتاسقان ءداستۇر. ەشقانداي قارسىلىق جوق. ءبارى دە بۇگىنگە دەيىن قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا اتقارىلا بەرەدى, تەك جوعارىدا ايتقان ءتورت ورىندا عانا تىيىم سالىنادى.
– زاڭ جوباسى ەرتەڭ قابىلدانىپ كەتسە, ونى تولىعىمەن ىسكە اسىرۋعا جاڭادان قۇرىلعان ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قۇزىرەتى جەتە مە؟ سوعان كوزدەرىڭىز جەتتى مە؟
– وتە دۇرىس سۇراق. كەز كەلگەن تاماشا زاڭ ورىندالسا عانا حالىققا ءتيىمدى بولادى. ال تولىق جۇزەگە اسپاي جاتسا, ونداي قۇجاتتىڭ حالىققا پايداسى بولمايدى. زاڭنىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى ۋاكىلەتتى ورگانىمىز – ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قۇرامىندا بۇگىنگى كۇنى نەبارى 80 قىزمەتكەرى عانا بار ەكەن. ونىڭ جارتىسى وسى استاناداعى اگەنتتىكتىڭ ءوزىندە, ال بارلىق وبلىس ورتالىقتارى مەن الماتى قالاسىندا 2-دەن عانا قىزمەتكەرى بار كورىنەدى. اۋداندىق, اۋىلدىق جەرلەردە مۇلدە جوق. نەگىزگى ءدىني جۇمىستار, كەلىپ جاتقان ميسسيونەرلەر شەتكەرى ەلدى مەكەندەردە ءجۇرىپ جاتىر, ال وندا ولاردى باقىلايتىن ءۋاكىلەتتى ورگان وكىلى جوق. سوندىقتان ءبىز ءدىن ىستەرى ءجونىندەگى اگەنتتىككە اۋىلداردا وكىلدەرىن, اۋداندىق جەرلەردە وكىلەتتىكتەرىن اشۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزىڭىزدەر, قازىر ءماجىلىستىڭ قورجىنىندا 2014 جىلعا دەيىنگى بيۋدجەتتىڭ جوباسى قارالعالى جاتىر, ءبىز ءسىزدەردىڭ ۇسىنىستارىڭىزدىڭ قاراجات جاعىنان سول بيۋدجەتتە قامتاماسىز ەتىلۋىنە ىقپال ەتەيىك دەگەن پىكىرلەر ايتتىق. جاعداي مىنە, وسىنداي.
اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات.