ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» اتتى ەڭبەگىندە تىلگە بايلانىستى تەبىرەنىسىن وسىلاي «تۋعان ءتىلدىڭ تۇعىرى» دەگەن تاقىرىپپەن باستاپتى. ول تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ سان ءتۇرلى وزەكتى ماسەلەلەرىمەن شۇعىلدانا ءجۇرىپ, انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرىن دا ەشقاشان ەسىنەن شىعارعان ەمەس.
حالىقتىڭ ۇلى پەرزەنتى «ەڭ اۋەلى قازاق ەلى باردا قازاق ءتىلى ءومىر سۇرەدى, وسەدى, وركەندەيدى, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ءتىلى ماڭگىلىك» دەگەندى نىسانا ەتىپ, ارعى-بەرگى تاريحتى ويمەن شارلاپ وتەدى. شىنىندا, انا ءتىلىن ارداق تۇتاتىن ءبىزدىڭ قازاقتاي ەل كوپ ەمەس. مۇنى ەلباسى بۇكىل بولمىس-ءبىتىمىمەن, جان-تانىمەن تۇيسىنە وتىرىپ, ءوزىنىڭ زامانداستارىنا, جاس جەتكىنشەكتەرىنە جەرىنە جەتكىزە ايتىپتى. كەشەگى كەڭەستىك ءداۋىردەگى وتارلىق قۇرساۋدىڭ تەمىر قاقپانى انا ءتىلىمىزدىڭ ادىمىنا شىدەر سالىپ, دامۋى توقىراي جازداعانى ءمالىم. مۇنى ءبۇگىنگى ۇرپاق ۇمىتپاۋى ءتيىس. «ۇلتتىڭ ۇلى قازىناسى انا ءتىلىن جاڭا عاسىر بيىگىنە ابىرويمەن الىپ شىعۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پاراساتتى پارىزى» دەيدى ەلباسى. ءوزىم ءتىل مامانى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ باسشىسى بولعاندىقتان دا, « ۇلى دالا ۇلاعاتتارىنداعى» تىلگە بايلانىستى تولعانىستارعا باسا نازار اۋداردىم. «تاۋەلسىزدىك بىزگە نە بەردى؟» دەگەندە, الدىمەن ايتارىمىز, تۋعان ءتىلىمىزدىڭ بۇرىن بولماعان مەملەكەتتىك مارتەبە يەلەنىپ, كونستيتۋتسيامىزدىڭ 7-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى» دەپ بەكىتىلۋى بولاتىن.
يا, تىلىمىزگە تەڭدىك ءتيدى, ءتورگە شىقتى, زاڭدىق نەگىزگە يە بولدى. ەلباسى ايتقانداي, مەملەكەتىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرىپ تۇرعان بۇل باپتى دۇرىس پايدالانا الماساق, كىمگە وكپە ارتامىز؟ ءوز ءتىلىن وگەيسىنىپ, وزگە ءتىلدىڭ ىعىنا جىعىلعانداردىڭ قاراسى ازايعانىمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءالى دە كوپتەپ كەزدەسەتىنىن ەلباسى ءبىلىپ وتىر. سودان دا بولار, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءبىر كەزدە نامىس پەن جىگەردى قايراپ, «ون بەس جىلدا ايۋ دا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنىپ الاتىن ۋاقىت بولدى» دەپ ايتقانى ءالى ەسىمىزدە. وسى ويلاردىڭ ءبىرازىن تاعى دا قايتالاپ ەسكە سالۋدان جالىقپاي وتىرعان ەلباسىنىڭ ۇلتتىق ماسەلەنى ەسىنەن شىعارمايتىنىن بىلدىرەدى. «ءار ازامات اۋەلى تۋعان تىلگە دەگەن قۇرمەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنەن باستاۋى كەرەك, وتباسىنان باستاۋى كەرەك», دەيدى ەلباسى. حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ دا ءاۋ باستان ۇستانعان باعىتى – وسى. ەلباسى مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇنەمى نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. باعىت-باعدار سىلتەۋدىڭ ەڭ توتە ءتۇرى ونىڭ «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە» دەگەن ءسوزى بولاتىن. سونداي-اق, «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەگەن ءسوزدى ايتقان دا ەلباسى. قاداپ, قازىپ ايتىلعان بۇل ۇسىنىستاردىڭ قادىرىنە جەتە الماساق, تاعى دا نامىسسىزدىقتىڭ سالدارى.
ءۇش تۇعىرلى ءتىل ماسەلەسىن ەلباسى مەملەكەت دامۋىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى سانايدى. بۇل دۇرىس. الايدا, مۇنى ءجۇيەلى, سانالى تۇردە ساۋاتتى ىسكە اسىرۋدىڭ ورنىنا انا تىلدەن اسىرىپ, جالاۋلاتىپ جۇرەتىن جاندار بار. ءارينە, كوپ ءتىل بىلگەننىڭ زيانى جوق. الايدا, قانداي جاعدايدا دا تۋعان ءتىلىمىز, قازاق ءتىلى ءوز ءمارتەبەسىن جوعارى ۇستاۋى ءتيىس دەگەن ۇستانىمىنان تانبايدى ەلباسى.
پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك ءىستەرگە بايلانىستى تولعاۋلارىنىڭ ءوزىنەن اقىنجاندىلىعى بايقالىپ تۇرادى. ول كىسىنىڭ «قازاق ءتىلىنىڭ قانىق بوياۋلارى – قازاق ءاندەرىندە» دەۋى تەگىن ەمەس. سولاردى بويعا سىڭىرە ءجۇرىپ, ولەڭ جولدارىن تۋىنداتاتىنى ءمالىم. قازاعىنىڭ انىنە, كۇيىنە, ونەرىنە, تاريحى مەن كەڭ بايتاق جەرىنە ءسۇيسىنە كوز تاستاي ءجۇرىپ:
ارايلاپ تاڭىم,
اسقاقتاپ تاۋىم,
ءان ويناپ كوگىم,
كۇي توگىپ كولىم,
قول جەتتى, مىنە,
اڭساعان كۇنگە
جاساي بەر, جاسا,
قازاعىم مەنىڭ!–دەپ توگىلدىرگەن ەلباسىنىڭ انا ءتىلىن ايالاي ءبىلەتىن وسى قاسيەتى حالىق ءۇشىن تۋعان, ەل باستايتىن كوسەمدىك ءمىنەزىن تانىتادى.
ومىرزاق ايتباي ۇلى,
اكادەميك,
حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توراعاسى