ليۆيا – باسقالار ءۇشىن ۇلكەن ساباق
التى ايعا سوزىلعان سوعىس اياقتالىپ كەلەدى. پولكوۆنيك مۋاممار كاددافيدى جاقتايتىن كۇشتەر ءالى دە ءبىراز جەردە قارسىلىق تا بىلدىرەر, بىراق حح عاسىردا پايدا بولعان ەرەكشە ءبىر بيلىك جۇيەسى تاريحتىڭ ەنشىسىنە بەرىلدى.
راسىندا دا ليۆياداي ايرىقشا ەلدە قۇرىلعان بيلىك ءتارتىبى ەرەكشە ەدى. سول ەرەكشەلىگىمەن ءبىراز ءومىر ءسۇردى. بىراق ءتۇپتىڭ ءتۇبىندە ونىڭ كۇيرەيتىنى دە بەلگىلى-ءتىن. ونى حالىقتىڭ جانىنا جاقىن ەستىلەتىن ۇراندار دا, قىرۋار قارجىعا تۇسكەن قارۋلى كۇش تە ۇستاپ تۇرا المادى. مۋاممار كاددافيدىڭ بيلىگى ءارتۇرلى اشەكەيمەن بەزەندىرىلگەن قاتقىل ديكتاتۋرا بولاتىن. حالىق ونىڭ شىن ءمانىن ۇققاننان كەيىن كوتەرىلەتىنى ۋاقىتىن كۇتىپ تۇرعان. سول ۋاقىت تا كەلدى, ديكتاتۋرا قۇلادى.
بۇل دا تاريحتىڭ ساباعى, تاعىلىمى دەرسىڭ. كەزىندە بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان جاس وفيتسەر مۋاممار كاددافي الدەبىر ۋتوپيالىق يسلامدىق سوتسياليزم دەيتىن يدەيالاردىڭ جەتەگىندە كەتپەي, ونان سوڭ ءوزىنىڭ جەكە وتباسىنىڭ يگىلىگىنە بوي الدىرماي, شىن مانىندە بىرنەشە تايپالاردان قۇرالعان حالىقتىڭ مۇددەسىن كوزدەپ, ورتاق ماقساتتى ۇستانىپ ارەكەت ەتكەندە, وسىناۋ اراب دۇنيەسىندە جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەت قۇرىلۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. وعان بۇل ەلدە ۇلكەن ەكونوميكالىق نەگىز دە بار ەدى.
بىراق ولاي بولمادى. ەل بايلىعى حالىق يگىلىگىنەن بۇرىن قارۋلانۋعا جۇمسالدى. بۇگىنگىدەي وتارلاۋعا ەش ەلدىڭ زاۋقى جوق زاماندا بۇل ەلگە سىرتتان قاۋىپ تە جوق ەدى. قارۋلانۋ ەڭ الدىمەن بيلىك جۇيەسىن قورعاۋعا باعىتتالدى. ال ەلدىڭ ەرەن بايلىعى بيلىك باسىنداعى كاددافيدىڭ, ونىڭ جاقىندارىنىڭ قالتاسىن تولتىرۋعا جۇمسالدى. شەكسىز بيلىك ونىڭ تىزگىنىن ۇستاعانداردىڭ تۇرپايى ءىس-ارەكەتتەرىن اقتاۋعا قىزمەت ەتتى.
تۇرپايى بيلىككە قارسى حالىق كوتەرىلدى. قارۋلى قاقتىعىس باستالدى. ونى حالىقتىڭ قانىن كوپ توكپەي, كەلىسىم جولىمەن توقتاتۋعا دا بولار ەدى. الدىمەن وعان كاددافي كونبەي, سونان سوڭ وعان قارسى جاق كونبەي, قارۋلى قاقتىعىس التى ايعا سوزىلدى. مىڭداعان جازىقسىز جان قازا تاپتى. بۇل دا باسقالارعا ساباق.
وسىناۋ ورىنسىز قانتوگىستە سىرتتاعىلاردىڭ دا ۇلكەن «ۇلەسى» بار. بىرەۋلەرى كاددافيدى جاقتادى, بىرەۋلەرى وعان قارسى كۇش قولدانۋدى جاقتادى. سونىڭ سالدارىنان ليۆيا حالقى ەكىگە ءبولىنىپ, ءوزارا قىرقىستى. بۇل قىرقىسۋ ءالى دە بىرازعا سوزىلماق. سوعىس توقتاعانىمەن, جالعاسا بەرمەك.
قازىر ليۆياداعى جاعدايعا باعا بەرۋشىلەر دە ەكىگە بولىنگەن. «روسوبورونوەكسپەرت» باس ديرەكتورى اناتولي يسايكين رەسەيدىڭ بۇل سوعىستان 4 ميلليارد دوللار زيان شەككەنىنە جىلاسا, فرانتسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى الەن جيۋپپە كوتەرىلىسشىلەرگە قارۋمەن كومەكتەسكەندەرىنە قۋانادى. ال اقش سەناتورى دجون ماككەيننىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ليۆيانىڭ مىسالى باسقا ەلدەر ءۇشىن قاعىلعان دابىل, باشار اسادقا, يەمەننىڭ باسشىسىنا جىبەرىلگەن حات دەيدى. سونداي-اق رەسەيگە, قىتايعا, يزرايلگە جاسالعان ەسكەرتپە ەكەنىن ايتادى. قىزا-قىزا كەلىپ, سولتۇستىك كورەياداعى رەجىمدى اۋىستىرۋدى دا كۇن ءتارتىبىنە ۇسىنادى. ال ليۆيادا جازىقسىز جانداردىڭ قىرىلعانىنا ەشقايسىسىنىڭ نازار اۋدارعىسى جوق.
ءيا, ليۆيا – باسقالار ءۇشىن ۇلكەن ساباق.
استامشىل يدەيا كوسەگەنى كوگەرتپەيدى
رەسەيدە ساياسي كۇشتەر مەملەكەتتىك دۋمانىڭ الداعى سايلاۋىنا قىزۋ ازىرلەنىپ جاتىر. كىممەن وداقتاسۋ كەرەك دەگەن ماسەلە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ وتىر. مىقتىعا قوسىلماي, كوپ پارتيا مەن ۇيىمدار دەپۋتاتتىق جۇمساق ورىنتاققا ءۇمىت ەتە المايدى.
سونداي قوعامدىق ۇيىمنىڭ ءبىرى – اتىشۋلى ورىس قاۋىمداستىقتارىنىڭ كونگرەسى (وقك). جاقىندا, ناقتىراق ايتقاندا, 19 تامىزدا ونى ءادىلەت مينيسترلىگى تىركەۋگە الدى. جالپىرەسەيلىك ۇيىم رەتىندە. ودان ءبىراز بۇرىن, 11 مامىردا قوعامدىق بىرلەستىك رەتىندە تىركەلگەن.
كىممەن وداقتاسۋدى بۇل ۇيىمنىڭ 21 قىركۇيەكتەگى سەزى شەشەدى. ونى وقك-ءنىڭ توراعاسى الەكسەي جۋراۆلەۆ مالىمدەدى. باسقالارمەن وداقتاسپاي, ايقايى كۇشتى بۇل ۇيىمنىڭ وزدىگىنەن جەڭىسكە جەتە المايتىنى بەلگىلى. ولار 1995 جانە 1999 جىلداردا قاتارىنا بەلگىلى ساياساتكەر سكوكوۆ, گەنەرال لەبەدەۆ, ەكونوميست گلازەۆ سياقتى مىقتىلاردى تارتقانىمەن, ماندات الۋ بەلدەۋىنەن اسا الماعان. ونىڭ باستى سەبەبى ولاردىڭ ۇلتشىلدىق, ناقتىراق ايتقاندا, ۇلىورىستىق شوۆينيستىك باعدارلاماسىندا جاتىر ەدى. 1992 جىلى دميتري روگوزين سياقتى ۇلتشىل قايراتكەر نەگىزدەگەن وقك تمد ەلدەرىندەگى ورىستاردى قورعاۋدى ماقسات ەتەتىندىكتەرىن مالىمدەگەنمەن, ولاردىڭ باعدارلاماسى الدەقايدا كەڭ ەدى.
ۇلتشىلدىق ەلدىڭ ىشىندە عانا ەمەس, سىرتتا دا ءبىراز سىنعا ۇشىراعان. ءتىپتى رەسەيدىڭ العاشقى پرەزيدەنتى بوريس ەلتسيننىڭ جاقىن شەتەلدەردەگى ورىستاردىڭ كوز جاسىنا جول بەرمەيمىز دەپ ورەكپىگەنى ءوزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعان ەلدەردە اشۋ-ىزا تۋدىرعان. ونى ءتىپتى رەسەيلىكتەردىڭ وزدەرى دە قابىلداماي, ۇلتشىل-شوۆينيستىك يدەيانى ارقالانعاندار سايلاۋدا وڭباي جەڭىلدى. سونىڭ سالدارىنان وقك 2003 جىلى «رودينا» بلوگى قۇرىلعاننان كەيىن ءومىر ءسۇرۋىن دوعارعان. 2006 جىلى پارتيا ەمەس, قوعامدىق ۇيىم بولىپ قايتا قۇرىلعانمەن, ەلدىڭ ساياسي ءومىرىنە بەلسەندى ارالاسا المادى.
ەندى ولار تاعى دا «قايتا ءتىرىلىپ» جاتىر. قايتا تىرىلگەندە, وقك توراعاسى ا.جۋراۆلەۆ سانالعانمەن, ونىڭ باعىت-باعدارىن تاعى دا سول دميتري روگوزين ايقىندايتىن سىڭايلى. كەزىندە ۇلتشىلدىق يدەيالارىمەن تانىلعان, سوڭعى كەزدە رەسەيدىڭ ناتو-داعى ارناۋلى وكىلى رەتىندە دە استامشىل-ۇلتشىلدىق يدەيانى ۇستانىپ, باتىسپەن جاقىنداسۋ ورنىنا, ولاردى الشاقتاتا ءتۇسكەن روگوزين ەندى ءوز ەلىندەگى ساياساتقا ارالاسپاق. ول ءبىراز اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرىپ, كىممەن وداقتاساتىندارىن «ساۋدالايتىنىن» اڭعارتتى. شىن مانىندە نەگىزىن وقك قۇرايتىن «رودينا» پارتياسى 2006 جىلى ەلدەگى پارلامەنتتىك پارتيانىڭ ءبىرى – «سپراۆەدليۆايا روسسيا» پارتياسىنىڭ ءبىر ءبولىگىنە اينالعان بولاتىن. ەندى روگوزين مۇنداي بىرىگۋ بولماعانداي, وقك-ءنىڭ كىممەن وداقتاساتىنىن, مۇنىڭ ءوزى «ەسەپپەن ۇيلەنۋ» بولاتىنىن, ءالى جان-جاقتى ويلاناتىنىن مالىمدەدى.
ارينە, بۇل – رەسەيدەگى جەتەكشى پارتيالاردىڭ ءبىرى «سپراۆەدليۆايا روسسيا» پارتياسىنا ءۇلكەن سوققى بولىپ تيەتىنى ءسوزسىز. سودان دا بولار, بۇل پارتيا «سولشىل كۇشتەردىڭ اليانسىن» قۇرۋ جونىندە رەسەي كوممۋنيستەرىنە ۇسىنىس جاساپ وتىر. ۇسىنىستى رفكپ قابىلداي ما, جوق پا, بۇل بەلگىسىز. بىراق بۇل رەسەيدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ اراسىندا ۇلكەن «ساۋدا» ءجۇرىپ جاتقانىن اڭعارتادى.
ماماديار جاقىپ.