ەلىمىز ەگەمەندىگىن ايگىلەپ, تاۋەلسىزدىگىن پاش ەتكەن سوڭ الەم ەلدەرىنە ەسىگىن ايقارا اشتى. قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ شاقىرۋىمەن شەتەلدىك جوعارى لاۋازىم يەلەرى دوستىق نيەتپەن ەلىمىزگە ساپارمەن كەلە باستادى. وسى تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ءىس-شارالاردى اتقارۋ ءۇشىن ايرىقشا قۇرىلىم قاجەت ەكەنىن ءبىلدىردى. بۇل قۇرىلىمنىڭ قازاقشا اتاۋى ەجەلگى وعلاندارداي «ۇلان» اتالدى.
1992 جىلعى 16 ناۋرىزدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسپۋبليكالىق ۇلانىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى بۇل ايرىقشا قۇرىلىم پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇسىنىسىمەن, ەلباسىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قۇرىلدى. وعان سەبەپ بولعان فاكتورلاردىڭ ءبىرى – تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بايلانىستار اۋقىمىن كەڭەيتۋى ناتيجەسىندە شەتەلدەردەن كەلەتىن جوعارى لاۋازىمدى قوناقتاردى قابىلداپ, حالىقارالىق ادەپ تالاپتارىنا ساي حاتتامالىق شارالار وتكىزە باستاۋى ەدى.
سول كەزەڭدە ايرىقشا مەملەكەتتىك مىندەتتەردى اتقارىپ, ەل قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ ىسىنە ۇلەس قوساتىن ارنايى ورگان قۇرۋ قاجەت بولدى. وعان جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, داستۇرلىك راسىمدەردىڭ ورىندالۋىنا قاتىسۋ, اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك نىسانداردى, مەملەكەتتىك تۋ مەن مەملەكەتتىك ەلتاڭبا ەتالوندارىن كۇزەتۋ جۇكتەلدى. ال اسكەري جانە توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىندە رەسپۋبليكالىق ۇلان قازاقستان زاڭدارىنا ساي بەلگىلەنەتىن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىراتىن بولىپ بەكىتىلدى.
وسىلايشا, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەكىنشى جىلىندا اسا ماڭىزدى نىساندار مەن تۇلعالاردى كۇزەتىپ, ەل قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋعا قاتىساتىن اسكەري قۇرىلىمنىڭ تاريحى باستاۋ الدى. ەليتارلى ءاسكەري قۇرىلىمنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ ۇستىندە ونىڭ ۇلت مۇددەسىنە ساي كەلۋى ەسكەرىلۋىمەن قاتار, الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ وسى تەكتەس قۇرىلىمدارىنىڭ تاجىريبەسى مۇقيات زەردەلەنىپ, باسشىلىققا الىندى.
ۇلان بريگاداسى 1992 جىلدىڭ مامىر ايىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ىشكى اسكەرلەرى شۇعىل بريگاداسىنىڭ بازاسىندا جاساقتالدى. وفيتسەرلەر كورپۋسى قارۋلى كۇشتەر مەن باسقا قۇرىلىمداردىڭ ۇزدىك اسكەري قىزمەتشىلەرىنەن قۇرالدى. ال جاز اياعىنا قاراي اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى ىشىنەن تاڭدالىپ الىنعان جاس ماماندار دا ساردارلار كورپۋسىن تولىقتىردى. اراعا جارتى جىلداي ۋاقىت سالىپ, 5 جەلتوقساندا ۇلان ساربازدارى العاش رەت ەلباسىنىڭ ءسان-سالتاناتىن اسىرىپ, كوپ الدىنا شىقتى. بۇل نۇرسۇلتان نازارباەۆقا پرەزيدەنت شتاندارتى ۇسىنىلعان كۇن ەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تەتە ىنىسىندەي ۇلان تاريحىنداعى ءاربىر وقيعاعا ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. سول جىلعى 16 جەلتوقساندا ەل پرەزيدەنتى مەن بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى الدىندا ساربازدار اسكەري انت بەردى. ادالدىققا انت بەرگەن سوڭ ۇلاندىقتار پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىن, شتاندارتىن, مەملەكەتتىك رامىزدەر ەتالوندارىن, ەلباسى قولداناتىن ۇشاق, تەحنيكا, كولىكتەردى, ماڭىزدى نىسانداردى كۇزەتۋمەن قاتار, ەلدەگى تىنىشتىق پەن ءتارتىپتى قورعاۋعا دا اتسالىستى.
1992-1993 جىلدار ەلىمىزدى جوقشىلىق جايلاپ, ۇرلىق-قارلىق بەلەڭ العان قيىن كەزدەر بولاتىن. سول تۇستا پرەزيدەنت ۇلاندىقتارعا ىشكى اسكەرلەرمەن بىرگە الماتى قالاسىنىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتۋدى دە تاپسىردى. كەيىن رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ زاڭنامالىق نەگىزى بەكىتىلگەن سوڭ, بۇرىنعىداي ىشكى ءتارتىپتى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە تارتىلماي, ءوزىنىڭ ەليتارلىق مارتەبەسىنە ساي ورىندايتىن ەرەكشە مىندەتتەرى ايقىندالدى.
رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ ەل ىشىندەگى بەدەلى جىل سايىن ارتا ءتۇستى. «بالام ۇلان قاتارىنا اسكەرگە الىنسا ەكەن» دەگەن حاتتار قارشا جاۋاتىن. ءبىراق مەرزىمدىك قىزمەتكە الىناتىن ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ قاشاندا جوعارى ەدى. بويى 175 سم-دەن كەم ەمەس, شىمىر دەنەلى, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان سەنىمدى, سىرت كەلبەتى دە كەلىسكەن جىگىتتەر عانا الىنادى. ول تۇسىنىكتى دە.
العاشقى كۇننەن-اق رەسپۋبليكالىق ۇلان ەلباسىنىڭ تىكەلەي نازارىندا بولدى. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ايىرىم بەلگىلەرى مەن كيىم نىساندارىنىڭ تۇڭعىش جوبالارىنان باستاپ, بۇگىنگىسىنە دەيىن پرەزيدەنتپەن كەلىسىلدى. ەلباسى ۇلاندىقتارمەن ءجيى كەزدەسىپ, قۇرىلىمنىڭ دامۋ بارىسىن ءتىكەلەي باقىلاپ وتىردى. جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن, تەحنيكالىق جانە تىلدىق قامتاماسىز ەتىلۋىن, جاراقتالۋ دەڭگەيىن قاداعالادى. اسكەريلەر وتباسىلارىن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرمەن قامتۋ ماسەلەلەرىن ۇنەمى نازاردا ۇستادى. قازىر دە ۇلاندىق جاۋىنگەرلەر مەملەكەت قامقورلىعىنا بولەنگەن. سوعان ساي العاشقى جاۋىنگەرلىك قىزمەت كۇندەرىنەن باستاپ-اق رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى قۇرىلىمنىڭ جوعارى مارتەبەسىنە ساي بولۋعا, پرەزيدەنت – جوعارعى باس قولباسشى قويعان ماڭىزدى تاپسىرمالاردى ساپالى ورىنداۋعا تىرىسىپ كەلەدى.
رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ كومانديرلەرى ەليتارلىق قۇرىلىمنىڭ جوعارى مارتەبەسىنە ساي بولۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالادى. العاش قۇرىلعان كۇننەن باستاپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن جاۋىنگەرلىك ازىرلىك جاعدايىنا, كومانديرلىك جانە جاۋىنگەرلىك دايارلىققا, تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىسقا, اسكەري ءتارتىپتىڭ, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا, قارۋلانۋ, تەحنيكا مەن تىلدىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا ماڭىز بەرىلىپ كەلەدى. بۇل سالالاردىڭ قارقىندى دامۋى – سوعىس جانە توتەنشە جاعداي رەجىمى كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنا ءسايكەس ارەكەت ەتۋگە دەگەن جوعارى جاۋىنگەرلىك جانە شۇعىل-قىزمەتتىك ءازىرلىكتىڭ كەپىلى.
رەسپۋبليكالىق ۇلان ەل ومىرىندەگى بارلىق شەشۋشى ۇدەرىستەرگە بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى. قازاقستان استاناسى كوشىرىلگەن كەزدە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار ىشىندە العاشقى بولىپ اقمولا قالاسىنا ورنالاستى. ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ-اق ۇلاندىقتار ۇكىمەتتىك مەكەمەلەردى, سالىنىپ جاتقان مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى كۇزەتۋگە كىرىستى. ال قازىر استانا جانە الماتى قالالارىندا رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ ەكى بريگاداسى ورنالاسقان. ولاردىڭ جەكە قۇرامى پرەزيدەنت – جوعارعى باس قولباسشى بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر. مۇنىڭ ءبىر دالەلى, 2007 جىلى پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتىمەن بىرلەسىپ وتكىزىلگەن «قامال» وقۋ-جاتتىعۋلارى بولدى. جاتتىعۋلار بارىسىن جوعارعى باس قولباسشى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزى قاداعالاپ, ەكى قۇرىلىمنىڭ جەكە قۇرامىنىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىنە جوعارى باعا بەردى.
جىل وتكەن سايىن حالىقارالىق ارەناداعى سالماعى ارتىپ, بەدەلى وسە تۇسكەن قازاق ەلىنىڭ ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعالار رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قاتىسۋىمەن وتۋدە. 2010 جىلى ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولعان كەزدەگى بيىك دەڭگەيدەگى بارلىق ءىس-شارالاردى, ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋگە رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ جەكە قۇرامى اتسالىستى. سونداي تاريحي كۇندەردىڭ ءبىرى – 2011 جىلعى 8 ساۋىردە بولعان پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ راسىمىندە ۇلاندىق جاۋىنگەرلەر مەملەكەتتىك ءرامىزدەرىمىزدى اقوردانىڭ عاجايىپ زالىنا ەنگىزىپ, ەلباسىنا مەملەكەتتىك تۋدى ۇسىندى.
بۇل – رەسپۋبليكالىق ۇلان ساربازدارى اجارىن كىرگىزىپ, قۋاتىن اسىرعان مەملەكەتتىك شارالاردىڭ ءبىرى عانا. ءوز تاريحىندا ۇلان مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتارالىق دەڭگەيدەگى ءۇش جۇزگە جۋىق حاتتامالىق ءىس-شارالاردى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى. ەلىمىزگە ساپارمەن كەلگەن شەت ەلدەر باسشىلارى سۇڭعاق بويلارىن تىك ۇستاعان, كەلبەتىنە كوز تويارلىق ۇلاندىقتارعا ۇنەمى ءتانتى بولىپ جاتادى. ۇلاندىقتاردىڭ دايارلىق دەڭگەيى كوپتەگەن مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار باسشىلارى تاراپىنان جوعارى باعالاندى. بۇل بيىك جەتىستىككە راسىمدىك ءبولىمشەلەردىڭ ەڭبەگى ءسىڭدى. قازاقستاننىڭ قۇرمەت قاراۋىلى باسقا ەلدەردىڭ وسىنداي قۇرىلىمدارى اراسىندا تانىمال دا بەدەلدى.
ۇلان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بيىك بەدەلىن بەكىتۋگە دە كۇش سالىپ كەلەدى. 1996 جىلى ەكى جۇزدەن استام جاۋىنگەرلەردەن تۇراتىن ۇلكەن توپ مالايزياعا بارىپ, بىرنەشە قالاسىندا اسكەري ونەر ۇلگىلەرىن كورسەتتى. ءبىزدىڭ قۇرمەت قاراۋىلىمىز ماسكەۋدەگى قىزىل الاڭدا وتەتىن «سپاسسك مۇناراسى» حالىقارالىق اسكەري-مۋزىكالىق فەستيۆالىنە ءبىرنەشە رەت قاتىسىپ, شەرۋ تارتۋ, قارۋدى مەڭگەرۋ شەبەرلىگىمەن تاڭعالدىردى.
رەسپۋبليكالىق ۇلان قۇرامىنداعى پرەزيدەنت وركەسترى دە مەملەكەتتىڭ ايبىنىن اسىرىپ, ءسان-سالتاناتىن پاش ەتكەن ۇلكەن ونەر ۇجىمى. قۇرىلۋى مەن قالىپتاسۋىنا بەلگىلى تۇلعالار ۇلەس قوسقان وركەستردە قازىر دە دارىندى ونەرپازدار توبى ەڭبەكتەنۋدە. بارلىق جانرلاردىڭ, ءتۇرلى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ مۋزىكا ۇلگىلەرىن جوعارى ساپادا ورىندايتىن ۇجىم الەمدىك ساحنالاردا قازاقستان اتىنان ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
رەسپۋبليكالىق ۇلان قۇرىلعاننان بەرگى 19 جىل ىشىندە ونىڭ قاتارىندا ون مىڭنان استام سارباز اسكەري دايارلىقتان ءوتتى. ولاردىڭ كوپشىلىگى رەسپۋبليكامىزدىڭ ءتۇرلى كۇش قۇرىلىمدارىندا قىزمەتتە. قانداي قىزمەت اتقارسا دا, ولار ءبىزدىڭ قۇرىلىم قاتارىندا بويلارىنا سىڭىرگەن جاۋىنگەرلىك قاسيەتتەرىمەن, پاتريوتتىق سەزىمىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى.
بۇگىندە ۇلان ساربازدارى نەگىزگى جاۋىنگەرلىك مىندەتتەرىن ابىرويمەن اتقارعانىنا قوسا, وتانداستارىمىزعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ىسىنە دە بەلسەنە قاتىسادى. ۇلاندىقتار استانا قالاسىنىڭ ەڭ ۇلكەن الاڭدارىندا بەرەتىن پلاتس-كونتسەرتتەرىمەن, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋىمەن, ءتۇرلى شىعارماشىلىق بايقاۋلاردان توپ جارىپ شىعۋىمەن, سپورتتاعى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جەتىستىكتەرىمەن, ۇلكەنگە قۇرمەتىمەن, كىشىگە ىزەتىمەن بەلگىلى.
تاۋەلسىزدىكپەن قاتار جاساپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ ساربازدارى مەن ساردارلارى ەل ەگەمەندىگىنىڭ 20 جىلدىعىن بيىك مەجە دەپ بىلەدى. ولار وسى ۋاقىت ىشىندە جاس مەملەكەت قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ قادىرىن تەرەڭ تۇيسىنەدى. قارقىندى دامۋ ۇستىندەگى زايىرلى مەملەكەتتىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە رەسپۋبليكالىق ۇلان الداعى كۇندەرگە تولاعاي ماقساتتار قويىپ وتىر. جاۋىنگەرلەر ەلباسى مەن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى جولىندا ايانباي تەر توگىپ, جوعارى ازىرلىكتە بولۋدى كوزدەيدى.
اباي تاسبولاتوۆ, رەسپۋبليكالىق ۇلان قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت.