ءبىر قىزىعى, ەگىن شارۋاشىلىعىندا وندىرىلگەن وسى 14,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ 10 ميلليارد تەڭگەگە جۋىعى ءبىر عانا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى ەكەن. ءبىز مۇنى ەلىمىزدىڭ ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ سايتىنا كىرىپ, سونداعى مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ انىقتادىق. سوندا قىسقى-كوكتەمگى ماۋسىمدا ءونىم ءوندىرۋ ءىسى ەلىمىزدە تەك ءبىر وبلىستا عانا جولعا قويىلعان با؟ مۇنىڭ سىرىن قالاي تۇسىنەمىز؟
مۇنىڭ ءوزى ءبىر ەسەپتەن ءتۇسىنىكتى دە. وڭتۇستىك قازاقستان – كوكونىسى مەن جەمىس-جيدەگى مول, جىلىجايى كوپ ءوڭىر. سوڭعى جىلدارى بۇل ءوڭىردە, اسىرەسە, جىلىجاي شارۋاشىلىقتارىنىڭ قارقىندى ءتۇردە دامىتىلۋى ءوڭىر حالقى ءۇشىن تابىستىڭ تاعى ءبىر كوزىن اشىپ بەرگەن سەكىلدى. سونداي-اق, جىلىجايلار سالۋ ءبىرشاما دامىعان الماتى وبلىسىندا 2,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ, قاراعاندى وبلىسىندا 590 ميلليون تەڭگەنىڭ ەگىنشىلىك ءونىمدەرى ءوندىرىلىپتى. مىنە, وسى ءوڭىرلەردى باسقالاردان قارا ءۇزىپ, الدا كەلەدى دەپ ايتۋعا بولادى. ال ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قوستاناي, قىزىلوردا وبلىستارىندا ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسىندا ەگىنشىلىك سالاسىندا بار بولعانى 5-6 ميلليون تەڭگەنىڭ عانا ونىمدەرى ءوندىرىلگەن ەكەن. دەمەك, بۇل وبلىستار قىسقى-كوكتەمگى ماۋسىمدا كوكونىس ءتۇرلەرىن تەك سىرتتان ساتىپ الۋمەن عانا شۇعىلدانىپ, ءتىپتى قىسى جايلى وقو-نى ايتپاي-اق قويايىق, اۋا رايى ءوزدەرىنە كەلەتىن قاراعاندى وبلىسىنىڭ قىستا كوكونىس ءوندىرۋ ءتاجىريبەسىنەن ۇيرەنۋگە مويىنسۇنباي وتىرعاندىعى سەزىلەدى.
دەگەنمەن, مال شارۋاشىلىعىندا ەت پەن ءسۇت سەكىلدى ءونىمدەردى ءوندىرۋ جىل ون ەكى اي بويى جۇرگىزىلە بەرەتىن بولسا, ەگىن شارۋاشىلىعىنداعى استىق سەكىلدى نەگىزگى ءونىم ءوندىرىسىنىڭ ماۋسىمدىق سيپاتى باسىم بولىپ كەلەدى. ديقاندار كوكتەمگى-جازعى ماۋسىمدا جەر وڭدەپ, وعان ءدان ءسىڭىرىپ, جاس ءوسكىندى كۇتىپ-باپتاپ دەگەندەي, كوبىنەسە بەرەكەلى كۇز ايىنا دايىندالادى. قوڭىر كۇز – ديقان قاۋىم ءۇشىن ەڭ ىرىستى كەزەڭ. ال مال شارۋاشىلىعىندا ماسەلە باسقاشا. مال وسىرگەن ادام ءۇشىن, ەگەر ءىسىن دۇرىس ءجۇرگىزە بىلسە, ءار اي سايىن تابىستىڭ قاينار كوزى قايناي بەرەدى.
سونىڭ دالەلىندەي, ەلىمىز بويىنشا مال شارۋاشىلىعىندا ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ ەت ءوندىرۋ كورسەتكىشى ءوتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 3,8 پايىزعا ءوسسە, ءسۇت ءوندىرۋ 3,6 پايىزعا ارتا تۇسكەن. ءارينە, مۇنداي العا باسۋلارعا ۇكىمەتتىڭ ءوتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 2017-2021 جىلداردى قامتيتىن جاڭا باعدارلاما قابىلداپ, وندا ءونىم كولەمىن ارتتىرۋدىڭ جانە اۋىلدارداعى ءتىرلىكتى جانداندىرۋدىڭ ءبىرقاتار تىڭ ءتاسىلدەرىن ىسكە قوسقاندىعى سەبەپ بولعاندىعى ايقىن. اتاپ ايتقاندا, بۇل باعدارلامادا اۋىلدارداعى ءۇي شارۋاشىلىقتار مەن شاعىن شارۋا قوجالىقتارىن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىنە بىرىكتىرە وتىرىپ, ولاردىڭ قولىنداعى ارتىق ءونىمدەردى جيناستىرىپ, ءسۇت زاۋىتتارى مەن ەت كومبيناتتارىنا تاپسىرۋ جونىندە شارالار كەشەنى ازىرلەنىپ, وسى ءىستى ءجۇزەگە اسىرۋعا ەداۋىر قارجى قاراستىرىلعان بولاتىن.
اتالعان ماسەلە بويىنشا, 2017 جىلعا ەلىمىزدىڭ ءوڭىرلەرىندە 326 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىن قۇرۋ جوسپارلانسا, تەك ءبىرىنشى توقساننىڭ وزىندە عانا سونىڭ 182-ءسى قۇرىلىپ ۇلگەرىپتى. مۇنىڭ 62-ءسىنىڭ ءسۇت قابىلداۋ, قالعان 58 كووپەراتيۆتىڭ مال سويۋ بەكەتتەرى بار. جوسپار بويىنشا ءسۇت قابىلداۋ باعىتىندا ءالى 185, مال سوياتىن ورىنداردى ۇيىمداستىرا وتىرىپ ەت قابىلداۋ باعىتىندا تاعى 30-عا تارتا كووپەراتيۆ ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك. دەمەك, مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءونىم كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ءالى دە جالعاسا بەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
ەندى وڭىرلەر دەڭگەيىنە كەلسەك, ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا 62 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن الماتى وبلىسىنىڭ, 54 ميلليارد 448 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ, 41 ميلليارد 813 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەل ءىشىندەگى ۇلەسى وتە قوماقتى ەكەندىگىن, ايتۋعا بولادى. جالپى, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەلىمىز بويىنشا ءوندىرىلگەن 339,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ تەڭ جارىمىنا جۋىعى وسى ءۇش وبلىستىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ وتىر. دەمەك, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, سونىڭ ءىشىندە مال شارۋاشىلىعىندا كووپەراتيۆتەندىرۋ ءىسىنىڭ ءورىس الۋى بۇل وبلىستاردىڭ اگرارلىق الەۋەتىن اشۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى دەگەن ويدامىز.
جالپى, مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءونىم وندىرۋدە قوستاناي وبلىسىنان باسقا بارلىق ءوڭىرلەردىڭ العا باسقانى بايقالادى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا مال ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى پاۆلودار وبلىسىندا 12,4 پايىز, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 7,3 پايىز, جامبىل وبلىسىندا 4,2 پايىز, الماتى وبلىسىندا 3,9 پايىز, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 3,7 پايىز, اقتوبە وبلىسىندا 3,4 پايىز وسە تۇسكەن.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»