مەنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىما تۇرتكى بولىپ وتىرعان http://masa.kz/article/view/id/1327 ينتەرنەت-گازەتىندە جاريالانعان «جار باسىندا جالعىز ءۇي» اتتى ارنايى فوتورەپورتاج. بۇل رەپورتاج باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ نازارىنا دا جولدانعان ەكەن.
فوتورەپورتاجدا الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانىندا تەرەڭقارا وزەنى اعىپ جاتقان سايدا قوڭىس تەپكەن ماسكۇنەم, جەزوكشە كەلىنشەكتەردىڭ جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى بەينەلەنگەن.
وندا بالالاردىڭ قاراپايىم قۇقىقتارى تاپتالىپ جاتقانى كورسەتىلگەن. ماسكۇنەمدىككە سالىنعان, جەزوكشەلىكپەن اينالىساتىن اتا-انا بۇلدىرشىندەرىنە قايدان قاراسىن. وسىنىڭ سالدارىنان بالالاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ, قاجەتتi تۇرمىس دەڭگەيi مەن جاعدايى بولۋعا قۇقىقتارى بۇزىلىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك كومەكتەن قاعىلىپ وتىر. جان تۇرشىگەرلىك جاعداي كىمدى دە بولسا بەي-جاي قالدىرماس.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 27-بابىنا سايكەس بالالارىنا قامقورلىق جاساۋ جانە ولاردى تاربيەلەۋ اتا-انانىڭ ەتەنە قۇقىعى ءارى مiندەتi ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, اتا-اناسى ماسكۇنەم بولىپ, ونداي مىندەتتى سەزىنبەگەن جاعدايدا مەملەكەت بالالاردى ءوز قامقورلىعىنا الۋى ءتيىس. كونستيتۋتسيامىزدىڭ جوعارىداعى بابىنا ءسايكەس بالا مەملەكەتتiڭ قورعاۋىندا بولۋى شارت.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بالالار مۇددەسiن كوزدەيتiن مەملەكەتتiك ساياساتىنىڭ ماقساتى – بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردى كەمسiتۋشiلiككە جول بەرمەۋ, قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايلاردا ولاردى قالپىنا كەلتiرۋ.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق, زاڭدى ىرگەتاسى قالانعان. قولدانىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى», «كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ پروفيلاكتيكاسى مەن بالالاردىڭ قاداعالاۋسىز جانە پاناسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋ تۋرالى», «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» زاڭدار بار. سونىمەن قاتار, 2007-2011 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» باعدارلاماسى ءجۇزەگە اسىرىلۋدا.
«نەكە جانە وتباسى تۋرالى» زاڭنىڭ 59-بابىنا سايكەس بالانىڭ ومiرiنە نەمەسە دەنساۋلىعىنا قاۋiپ ءتونگەندiگi تۋرالى, ونىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiنiڭ بۇزىلعاندىعى تۋرالى بەلگiلi بولعان ۇيىمداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى مەن وزگە دە ازاماتتار ول جونiندە بالانىڭ iس جۇزiندە تۇراتىن جەرi بويىنشا قورعانشى جانە قامقورشى ورگانعا حابارلاۋعا مiندەتتi. مۇنداي مالiمەتتەردi العان جاعدايدا قورعانشى جانە قامقورشى ورگان بالانىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن قورعاۋ ءجونiندە قاجەتتi شارالار قولدانۋى ءتيىس.
الايدا بۇل جاعدايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى ءوز وكىلەتتىكتەرىنە نەمقۇرايلى قاراعان.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ماماندار قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتى وتباسىمەن جانە بالالارمەن جۇمىستا وتباسىلىق ءساتسىزدىكتىڭ باستاپقى كەزەڭىندە دەر كەزىندە انىقتاۋ مەن تۇزەتۋگە جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيتىن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جاۋاپتى ورگاندار فوتورەپورتاجداعى بالالاردى ەرتە انىقتاپ, اتا-اناسىمەن جۇمىس جاساپ, بولماعان جاعدايدا بالالار ۇيىنە, ينتەرناتىنا تاپسىرۋ كەرەك ەدى. اتالعان ۇيىمداردا بالالاردىڭ ءومىرى قيىن بولعانىمەن, تۇسكى اس, ىستىق تاماقتى بىلمەيتىن بالالارعا قاجەتتى تۇرمىس قامتاماسىز ەتىلىپ, جاعدايلارى جاسالاتىن ەدى.
«پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەگەر ادام فيزيكالىق جاعدايلارىنا بايلانىستى ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋدى جۇزەگە اسىرا المايتىن بولسا, پروكۋرور ونى قامتاماسىز ەتۋ ءجونiندە قاجەتتi شارالار قولدانۋعا مiندەتتi. بۇل احۋال پروكۋراتۋرا ورگاندارى قورعاۋعا ءتيىستى جاعداي دەپ ەسەپتەيمىن.
وسى رەتتە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, ءبىلىم بەرۋ ورگاندارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىنىڭ بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەرىن ورىنداۋلارىن جان-جاقتى تەكسەرۋدى جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى جۇزەگە اسىرۋدى سۇرايمىن.
مۇرات ابەنوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.