ەنەرگيانىڭ قىزىعىن ەل-جۇرت كورىپ وتىر ما؟
ارينە, ءۇش بىردەي گەس-ءى بار وبلىستاعى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۇنى ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ارزان. شىعىس قازاقستاندا تۇرعىندارعا ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتاشا جىبەرۋ ءتاريفى كۆت ساعاتىنا 9,9 تەڭگەنى قۇرايدى. زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن ورتاشا جىبەرۋ ءتاريفى – 12,212 تەڭگە. ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءتاريفى ماڭعىستاۋ, اتىراۋ جانە قاراعاندى وبلىستارىندا دا ءبىرشاما ارزان. ەلىمىزدىڭ «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭىنا سايكەس ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار, سونىڭ ىشىندە گەس-تەر ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرىستىك تۇتىنۋشىلارعا كوتەرمە نارىقتا «كەGوC» اق, «اەك» سەكىلدى ەنەرگيا قامتۋشى ۇيىمدارعا ساتۋعا مىندەتتى. ءوز كەزەگىندە ەنەرگيامەن قامتۋشى ۇيىمدار حالىققا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋدى جۇزەگە اسىرادى. – گيدروستانسالار ەلەكتر ەنەرگياسىن كوتەرمە نارىقتا مەملەكەت بەكىتكەن شەكتى تاريفتەر بويىنشا ساتادى. وسكەمەن جانە ءشۇلبى گەس-تەرى ءۇشىن 2015 جىلدان 2018 جىلعا دەيىن قويىلعان شەكتى تاريف 1 كۆت ساعات ءۇشىن 4,5 تەڭگە كولەمىندە. بۇل ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا بەكىتىلگەن شەكتى ءتاريفتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى بولىپ سانالادى, – دەيدى «اەس» وسكەمەن گەس» جشس اتقارۋشى ديرەكتورى يۋليا كۋري. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە بۇرىنعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەنەرگيا تاپشىلىعى ازايعانىن ايتادى ماماندار. شىعىس قازاقستاندا دا سولاي. بۇعان كارى قۇدا قىستىڭ دا تىكەلەي قاتىسى بار ەكەنىن كىم بىلگەن؟! ماسەلەن, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قاقاعان قىستا سەمەيدەگى قازاندىقتار ىستەن شىققان كەزدە ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس ەسەلەپ ارتقان كورىنەدى. سوڭعى جىلدارى وڭىردە قىستىڭ قولايلىلىعى مەن قازاندىقتار ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە بايلانىستى ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس تومەندەگەن ەكەن.ءجۇز جىلدان كەيىن جاڭعىرعان جوبا
– ايماقتاعى ءۇش گەس بىردەن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي المايدى. ويتكەنى, سۋ جەتپەيدى. ءساۋىر-مامىر ايلارىندا تاسقىن بولعان كەزدە عانا سۋ جەتۋى مۇمكىن, – دەيدى اسىل ۋاتحانوۆ. وڭىردەگى ەنەرگيا تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ بۇل رەتتە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستاردىڭ قولعا الىنىپ جاتقانىن دا ايتۋعا ءتيىسپىز. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سونداي ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى – 500 كۆ «سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك» جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەرى قۇرىلىسى. بىلتىر ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «KEGOC» اق اتالعان ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن, ياعني 500 كۆ «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەرى جوباسىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتاعان بولاتىن. بۇل جوبا جەلىلەردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ۇلعايتۋعا, وبلىستاعى ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعىن جويۋعا جانە ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەيدى ماماندار. جوعارى ۆولتتى ەلەكتر جەلىسى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ قۇنى – 43,3 ملرد تەڭگە. جوبانىڭ جالپى قۇنى 158 ملرد تەڭگەگە جۋىق. ەكىنشى كەزەكتەگى ۇزىندىعى 1000 شاقىرىمعا جۋىق «ءشۇلبى گەس (سەمەي) – اقتوعاي – تالدىقورعان – الما» جەلىسىن 2018 جىلى اياقتاۋ كوزدەلگەن. بۇل جوبانىڭ قۇرىلىسى قازىرگى ۋاقىتتا كەستەگە ءسايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. «كەGوC» كومپانياسى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى كەزەكتىڭ جۇمىستارىن اياقتاۋ ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» باعىتىنداعى ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, تەمىر جولداردىڭ ەلەكترلەندىرىلەتىن تەلىمدەرىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن جابادى, كەن ونەركاسىبى نىساندارىنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى, شەكارالاس ايماقتار مەن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسايدى. بۇل – قازىرگى تاڭدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, ەلدىڭ شىعىس ايماعىنىڭ قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر جۇيەسىمەن بايلانىسىن كۇشەيتە تۇسەدى. – سولتۇستىكتە ءىرى ستانسالار بوي كوتەردى. ەلەكتر قۋاتى تاپشى وڭىرلەردىڭ سۇرانىسىن وتەۋ ءۇشىن 1980 جىلدارى سولتۇستىك – وڭتۇستىك ءترانزيتى سالىنعان بولاتىن. وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ قارقىندى دامۋى مەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى 2009 جىلى «كەGوC» اق-تىڭ قاتىسۋىمەن پايدالانۋعا بەرىلگەن ونىڭ ەكىنشى تارماعى قۋاتتىلىعىن 1350 مۆت ساعاتقا دەيىن ۇلعايتتى. الايدا, ەل ەكونوميكاسىنداعى تىڭ سەرپىلىس مۇنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن اڭعارتتى. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىندا ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ شىعىس جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرىنە قوسىمشا جەلىلەر سالۋدى تاپسىرعان بولاتىن, – دەگەن ەدى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان سارسەنوۆ. شىعىس قازاقستان – جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ بويىنشا ۇلكەن الەۋەتكە يە وبلىس. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ «جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋىنا ءسايكەس وڭىردە جەل, گيدرو جانە كۇن ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار باستالىپ تا كەتتى. قازاقستانداعى ەڭ العاشقى گەس 1902 جىلى زىريان كەنىشىن ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تۇرعىسىن وزەنىندە سالىنعانى بەلگىلى. وسى گەس 100 جىلدان استام ۋاقىتتان كەيىن قايتا جاڭعىرتىلىپ جاتىر دەۋگە بولادى. 2015 جىلى زىريان اۋدانىندا تۇرعىسىن گەس-1 جوباسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. قۇنى 49,8 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن گەس-ءتى 2018 جىلى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى كۇنى جوباعا 1 608,6 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان.ءتۇيىن
شىعىس قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ 45 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن ەكىباستۇزدان ساتىپ الىپ وتىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. وزەنگە باي ءوڭىردىڭ ءوزىن-ءوزى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن تولىق قامتۋعا مۇمكىندىگى بار ما؟ – بار. بۇعان شىعىس قازاقستاننىڭ الەۋەتى تولىق جەتەدى. وبلىس ەلەكتر ەنەرگياسىن وزگە وبلىستاردان ساتىپ الماس ءۇشىن تۇرعىسىن جانە بۇلاق سەكىلدى شاعىن گەس-تەردى قايتا جاڭعىرتىپ, تەز ارادا ىسكە قوسۋى كەرەك. بۇلاق گەس-ءىنىڭ – 86, تۇرعىسىننىڭ 28 مۆت قۋاتتىلىعى بار. بۇل ءوڭىردى ەنەرگيامەن قامتۋعا ارتىعىمەن جەتەدى. مۇنىمەن دە شەكتەلىپ قالۋعا بولمايدى. وبلىستاعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ مۇمكىندىگىن دە دۇرىس پايدالانۋ قاجەت, – دەيدى ەنەرگەتيكا سالاسىندا ۇزاق جىلدار قىزمەت اتقارعان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى امانگەلدى نۇرعاليەۆ. اقساقال ايتقان جايتتاردى ەسكەرسەك, ءوڭىردىڭ ەنەرگيا سالاسىنداعى تۇيتكىلدەرى تولىعىمەن شەشىلەتىن سەكىلدى. وبلىستا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار باستالىپ تا كەتتى. ناتيجەسىن ۋاقىت كورسەتەر. ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى سۋرەتتەردى تۇسىرگەن عىلىمبەك ءسابيتوۆ