كەشە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە جۋرناليستەرمەن كەزەكتى بريفينگ بولىپ, ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى ء(باا) توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قايرات لاما ءشارىپ وتكىزدى.
ەلشى الدىمەن ءباا تۋرالى ءبىرشاما قىزىقتى, تانىمدىق انىقتامالار بەرىپ ءوتتى. ءامىرلىكتەردىڭ 10 ملن.-عا جۋىق تۇرعىنى 83,6 مىڭ شارشى شاقىرىم جەرگە قونىستانعان. تۇرعىنداردىڭ 13 پايىزى عانا وسى ەلدىڭ ازاماتتارى, قالعاندارىنىڭ ءبارى ەكسپاتريانتتار, ياعني كوشىپ كەلگەندەر. ەل استاناسى – ابۋ-دابيدە 1,5 ملن., ال ەڭ ۇلكەن قالالارى – دۋبايدا 2 ملن.-نان ارتىق ادام تۇرادى. 1971 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسياعا سايكەس, بيلىكتىڭ جوعارى ورگانى – ەلدەگى جەتى ءامىرلىكتىڭ بيلەۋشىلەرىنەن تۇراتىن جوعارى كەڭەس. ولار ءوز قاتارىنان 5 جىلعا پرەزيدەنت سايلايدى.
2015 جىلعى دەرەككە قاراعاندا, ەلدىڭ بارلىق ءىجو-ءسى 432 ملرد. اقش دوللارى كولەمىنە جەتكەن, بۇل جان باسىنا شاققاندا 44 771 مىڭ دوللار دەگەن ءسوز. وسىعان قاراعاندا, ءباا الەمدەگى ەڭ جوعارى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنەدى. ەلگە شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىنەن دە ءباا الەمدەگى الدىڭعى قاتاردا, بىلتىر ونىڭ كولەمى 10,1 ملرد. دوللارعا جەتكەن.
قازاقستان مەن ءباا اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ تىعىز دامۋىنا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ جاساعان رەسمي جانە جۇمىس ساپارلارى يگى اسەرىن تيگىزىپ تۇرادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ءباا-عا سوڭعى رەت 2014 جىلدىڭ 28-30 قازانى كۇندەرى رەسمي ساپارمەن بولدى. سول جولى ن.نازارباەۆ بۇكىلالەمدىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ 10-وتىرىسىنا قاتىستى. وسى فورۋمدا ن.نازارباەۆقا «يسلام قاراجاتى بويىنشا جاھاندىق كوشباسشى» اتتى سىيلىق بەرىلدى.
ءباا – قازاقستاننىڭ پارسى شىعاناعىنداعى اراب ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان ساۋدا ارىپتەسى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ قيىن جاعدايدا ەكەندىگىنە قاراماي, قازاقستان – ءباا اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس بىلتىر 109,4 ملن. اقش دوللارىن قۇراپ, بۇرىنعى كورسەتكىشتەردەن كەم بولعان جوق. جالپى, شىعاناق ايماعى قازاقستان ءۇشىن سىرتقى ساۋدانىڭ ءوسۋى مەن وتاندىق ەكونوميكانىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇعان كەلەسى ءۇش فاكتور تىكەلەي اسەر ەتەدى:
بۇل ايماق ازيا مەن ەۋروپانىڭ سىرتقا شىعاراتىن جۇگىنىڭ ەپيتسەنترىنە اينالىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە قىتايدىڭ ەۋروپا, تاياۋ شىعىس, ورتالىق ازيا جانە قاپ تاۋىنداعى ەلدەرگە تاسىمالداناتىن جۇگىنىڭ نەگىزگى بولىگى وسىندا شوعىرلانادى;
الەمنىڭ ەڭ ۇلكەن كولىك حابىنىڭ ءبىرى رەتىندە مۇنداعى پورتتىق جانە قويمالىق قىزمەتتىڭ الەۋەتى زور. وسى جەردەن تاۋارلاردىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, افريكا قۇرلىعى ەلدەرىنە جونەلتىلەتىن قىسقا جولدارى باستالادى;
ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن ەكسپورتتىق الەۋەتتىڭ (ايماق تاماق ونىمدەرىنىڭ 80-90 پايىزىن سىرتتان تاسيدى) ارتۋى دا وعان دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرا تۇسۋدە.
قازىرگى كەزدە قازاقستان تاماق ونىمدەرىنىڭ پارسى شىعاناعى ايماعى ەلدەرىنە تاسىمالدانۋى كوڭىلدەگىدەي ەمەس. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ بىرىنە كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيەنىڭ كۇردەلىلىگى جاتادى. الايدا, قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران – بەندەر ابباس پورتى باعىتىنداعى تەمىرجولدىڭ اشىلۋىمەن بۇل ماسەلە وڭ شەشىمىن تابارى ءسوزسىز.
ءباا قازاقستاننىڭ شەتەلدىك ءىرى ينۆەستورلارىنىڭ بىرىنە جاتادى. ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, 2005 جىلدان 2014 جىلعا دەيىن بۇل ەلدەن قازاقستان ەكونوميكاسىنا 2 ملرد. اقش دوللارىنا جۋىق ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. امىرلىكتەر كاپيتالىنىڭ ارالاسۋىمەن قازاقستاندا 200 بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەلگەن. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار دا جەتەرلىك. سونىڭ ىشىندە استانا قالاسىندا سالىنىپ جاتقان كوپفۋنكتسيالى 1,6 ملرد. اقش دوللارىنا تەڭ «ابۋ-دابي پلازا» كەشەنىن ايتۋعا بولادى.
قارجى-قاراجات سالاسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىرى رەتىندە ابۋ-دابي امىرلىگىنىڭ «ءال-حالال» يسلام بانكىن اتاۋعا بولادى. اشىلعان ۋاقىتىنان بەرى بۇل بانك 20 شاقتى كاسىپورىندى قارجىلاندىردى. بۇگىنگى تاڭدا جالپى قۇنى 80 ملن. دوللارعا تەڭ بولاتىن تاعى دا 7 جوبانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن شەشتى, ال 10 جوبا قاراستىرىلۋ ۇستىندە ەكەن.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»