ەكىجاقتى ءتيىمدى كەلىسىم
باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعانداي, ءوڭىر باسشىسى باستاعان باتىسقازاقستاندىق توپتىڭ قىتايعا ساپارى وتە ناتيجەلى بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەكى ەل اراسىنداعى كاسىپكەرلىك بايلانىس نىعايىپ كەلەدى. كورشى مەملەكەتتىڭ ينۆەستورلارى ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سىندى بىرقاتار ماڭىزدى سالاعا جالپى قۇنى 134 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى سالۋعا نيەتتى. بۇل باعىتتا ەكى جاقتى ناقتى كەلىسىم بار. ەندى ساناۋلى كۇننەن كەيىن ەكى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالادى. وعان قاجەتتى قۇرال-جابدىق تيەلگەن كونتەينەرلەردىڭ العاشقى لەگى قىتايدىڭ ۆەيفان قالاسىنان اقجايىققا جونەلتىلدى. زاۋىتقا قاجەتتى قوندىرعىلاردىڭ العاشقى پارتياسىن تيەۋ راسىمىنە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ن.تورەعاليەۆ باستاعان دەلەگاتسيا ارنايى قاتىستى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قحر توراعاسى سي تسزينپينمەن كەزدەسكەندە «قىتاي – قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. ورتاق ءىرى جوبالارىمىز جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەگەن بولاتىن. سونىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا وندىرىلگەن ونىمدەردى قىتاي نارىعىنا شىعارۋ دا نەگىزگى ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ءبىز شيكىزاتقا تاۋەلدى بولماي, وڭدەۋ ونەركاسىبىن, اۋىل شارۋاشىلىعىن, ءوندىرىستى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىز. بۇل جوبالار ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى سەرپىن بەرەدى», دەدى ن.تورەعاليەۆ.
جوسپارعا سايكەس ارنايى يندۋستريالىق ايماقتا الدىمەن قۋاتى 34 مەگاۆاتت بولاتىن گاز ەلەكتر ستانساسى سالىنادى. جوبا كەيىنگى ءوندىرىس ورىندارىن تۇراقتى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار مۇناي كاتاليزاتورلارىن قايتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
وبلىستا جوسپارلانعان 14 جوبانىڭ ءبارىن ءبىر كونسورتسيۋم اتقارادى. قۇرامىنداعى بىرنەشە كومپانيا ەنەرگەتيكا سالاسىن عانا ەمەس, اگروتەحنيكا, مۇناي, قۇرىلىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دا ينۆەستيتسيالايدى. باتىسقازاقستاندىق جۇمىسشى توپ شاندۋن پروۆينتسياسىنداعى كەشەندى ارالاپ, تىڭ تەحنولوگيامەن تانىستى.
قىتايلىق «VEGA Power» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى گە تسزيان اقجايىقتاعى جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىنىن, العاشقى كەزەڭدە 30 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىناتىنىن اتاپ ءوتتى. جوبا تولىق جۇزەگە اسقاندا 10-نان استام ءونىم ءتۇرى شىعارىلادى.
وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستورلار وڭىردە تىركەلىپ, سالىق ءتۇسىمى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە باعىتتالۋعا ءتيىس. جەرگىلىكتى كادرلار جۇمىسقا ورنالاستىرىلادى, بولاشاق مامانداردى وقىتۋ ينۆەستور قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى.
بۇدان بولەك, وبلىس مەديتسينا سالاسىندا دا قىتايمەن بايلانىستى نىعايتادى. ورالدىق دەلەگاتسيا «iKang Guobin Checkup Center» ەمحاناسىنا بارىپ, قىتايدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى زاماناۋي ادىستەرمەن, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ۇلگىلەرىمەن تانىستى.
ايتا كەتەيىك, كەزدەسۋلەر ەلىمىزدىڭ قحر-داعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى. بيىلعى العاشقى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باتىس قازاقستان وبلىسى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى جونىنەن رەسپۋبليكادا 3-ورىندا تۇر.
سەرىكتەستىك كوپىرى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسياسى مەن جەكە بيزنەستىڭ ءىرى باستامالارىنا بىردەي نازار اۋدارۋ قاجەت. ءىرى ينۆەستورلارمەن قاتار, ورتا جانە شاعىن ينۆەستورلارمەن دە تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن. قىتايدىڭ نانكين قالاسىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «اقجايىق» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ ينۆەستيتسيا جانە ساۋدا وكىلدىگى رەسمي تۇردە اشىلدى. وعان وبلىس اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ باستاعان رەسمي دەلەگاتسيا قاتىستى.
ەلىمىزدە وڭىرلىك دەڭگەيدە اشىلعان العاشقى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالىق وكىلدىك ورتالىق ازيا-قىتاي ىنتىماقتاستىق ورتالىعى عيماراتىندا ورنالاسقان. جاڭا قۇرىلىم اقجايىق ءوڭىرى مەن قىتاي كاسىپكەرلەرى اراسىندا تىكەلەي ىسكەرلىك بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇل – ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن ستراتەگيالىق باستاما. ينۆەستورلار باتىس قازاقستان وبلىسى تۋرالى قاجەتتى اقپاراتتى وسى جەردەن تاۋىپ, بولاشاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى ايتارلىقتاي قىسقارادى دەپ سەنەمىن», دەيدى قىتايلىق «SOHO» كومپانياسىنىڭ بيزنەس جونىندەگى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆۋ تسيۋن يۋي.
كەڭسە رەسمي اشىلعان سوڭ ن.تورەعاليەۆ بىرقاتار قىتايلىق كومپانيا وكىلىمەن كەزدەستى. جيىندا اقجايىق ءوڭىرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى تانىستىرىلىپ, ناقتى جوبالارعا قاتىستى كەلىسسوزدەر ءوتتى. ناتيجەسىندە, قىتايلىق تاراپ ەكى ءىرى ءوندىرىس ورنىن سالۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ونىڭ ءبىرى – تۇرمىستىق قالدىقتى قايتا وڭدەۋ زاۋىتى بولسا, ەكىنشىسى – كيىك مۇيىزىنەن دارىلىك ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپورىن.
«باتىس قازاقستان وبلىسى مەن تسزيانسۋ پروۆينتسياسىنىڭ اراسىنداعى سەرىكتەستىك ءوزارا سەنىم مەن ناقتى ىسكەرلىك بايلانىسقا نەگىزدەلىپ وتىر. ءبىز بارلىق قاجەتتى قولداۋدى كورسەتۋگە دايىنبىز. تۋىندايتىن كەز كەلگەن ماسەلە جەكە باقىلاۋىمدا بولادى», دەدى ن.تورەعاليەۆ.
قىتايلىق ينۆەستورلار بقو ۇسىنعان جوبالارعا ەرەكشە قىزىعىپ وتىر. ولار كيىكتىڭ ەتىن تەرەڭ وڭدەپ, مۇيىزىنەن ءدارى-دارمەك, ەتىنەن تاعام, تەرىسىنەن كيىم ءوندىرىسىن جولعا قويۋعا نيەتتى. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق قالدىقتى وڭدەۋ ارقىلى قايتا پايدالانۋعا جارامدى ونىمدەر شىعارۋ دا جوسپاردا بار.
«SOHO» حولدينگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دين حايدىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا ەكى جۇمىس توبى باتىس قازاقستانعا كەلىپ, جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ مۇمكىندىگىن زەردەلەيدى. ء«بىر توپ كيىك ەتىن وڭدەۋ سالاسىن, ەكىنشى توپ تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاۋ, وڭدەۋ باعىتىن زەرتتەيدى. بۇل ىسكە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ماماندارىن دا تارتامىز. زاۋىتتىڭ كولەمى مەن قۋاتى جەرگىلىكتى شيكىزات قورى مەن وندىرىستىك الەۋەتكە بايلانىستى انىقتالادى», دەدى ول.
ساپار اياسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسى «ChinaGaz» كومپانياسىنا بارىپ, ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىننىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسىمەن تانىستى. قىتايلىق تاراپ ورال قالاسىندا جاڭا جىلۋ ەلەكتر ماگيسترالىن سالۋ جونىندەگى ءوز ۇسىنىسىن ءبىلدىردى.
باتىس قاقپانىڭ ەكىنشى تىنىسى
ساپار بارىسىندا باتىسقازاقستاندىق دەلەگاتسيا مۇشەلەرى قىتايدىڭ بەيجىڭ, نانكين قالالارىندا بولىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى الپاۋىت كومپانيالارمەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. قول قويىلعان مەموراندۋمدار اياسىندا ءوندىرىس, ساۋدا, جاسىل ەنەرگەتيكا, مەديتسينا, ءبىلىم, لوگيستيكا سالالارىندا بىرلەسكەن جوبالار جۇزەگە اسادى. بۇل جەردەگى باستى باعىت – وبلىس اۋماعىندا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن دامىتۋ.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اسىرەسە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە ينۆەستيتسيا تارتۋعا باسا نازار اۋدارىپ كەلەمىز. قىتايلىق ارىپتەستەرمەن وسى جوبالاردىڭ ىسكە اسۋىن جەدەلدەتۋ باعىتىندا ناقتى ماسەلەلەردى تالقىلادىق», دەيدى ن.تورەعاليەۆ.
جوعارىدا ورال قالاسىندا جاڭا جىلۋ ەلەكتر ستانساسى سالىناتىنىن ايتتىق. بۇل جوبانى قىتاي تاراپى تولىقتاي ءوز قاراجاتىنا جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى. قازىردە زەردەلەۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى.
جالپى, ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستى دامىتۋ كەزىندە ەرەكشە ەسكەرەتىن ءبىر جايت – ىسكە جەرگىلىكتى جۇمىس كۇشىن تارتۋ مەن كادر دايارلاۋ ماسەلەسى. ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلەگە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. قىتايلىق ينۆەستورلار ءوندىرىس ورىندارىنا زاماناۋي تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن جەرگىلىكتى ماماندار قاجەت ەكەنىن ايتادى. وسىعان وراي تاراپتار بىرلەسكەن قازاق-قىتاي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا ۋاعدالاستى. قازاق جاستارىن وقىتۋعا قاجەتتى قاراجات ينۆەستورلار تاراپىنان بولىنەدى.
كەلىسسوزدەر كەزىندە وبلىس اۋماعىندا قۇنى 17 ملرد تەڭگەگە باعالاناتىن لوگيستيكالىق حاب سالۋ ۇسىنىسى قارالدى. جوبا ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن قامتاماسىز ەتۋگە, كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار بەيجىڭ قالاسىندا باتىس قازاقستان وبلىسى «اقجايىق» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ ەكىنشى ينۆەستيتسيالىق جانە ساۋدا وكىلدىگى اشىلدى. وكىلدىك ايماق پەن قىتاي اراسىنداعى بيزنەس-بايلانىستاردى نىعايتىپ, تىكەلەي سەرىكتەستىككە جول سالادى.
بەيجىڭدەگى كەلىسسوزدەر بارىسىندا قۇرامىندا 22 حولدينگتىك, 7 ەنشىلەس كومپانياسى بار, جىلدىق تابىسى 4,5 ميلليارد يۋاننان اساتىن «Beijing Jinyi Yuanfang» حولدينگىمەن دە ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتىلدى. حولدينگ وبلىسقا بىرقاتار سالاعا – وندىرىستەن باستاپ, مەديتسينا, بىلىمگە دەيىن ينۆەستيتسيا قۇيۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قىتايمەن ورناتقان جاڭا كەلىسىمدەرى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. بۇل – تەك قۇجات جۇزىندەگى جوسپارلار ەمەس, ناقتى ينۆەستيتسيا تارتۋعا, جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارىن ىسكە قوسۋعا باعىتتالعان قارىشتى قادام. ەندىگى جەردە جوبالاردىڭ ءتيىمدى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋى – باستى مىندەت.
باتىس قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدىڭ ەۋروپا بولىگىندە ورنالاسقان, «باتىس قاقپا» سانالاتىن ەرەكشە ءوڭىر. قىتايلىق ينۆەستورلارمەن جاسالعان سوڭعى كەلىسىمدەردىڭ ناتيجەسىندە اقجايىق ولكەسىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, ەل دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرەدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
