21 ناۋرىز, 2015

ۇلتىڭ – ۇلى ۇستازىڭ

510 رەت
كورسەتىلدى
9 مين
وقۋ ءۇشىن
ۋلتتىك داستۋر كەمەڭگەرلەر كوپكە ۇعىندىرا الما­عان دانالىعىنىڭ ازابىنان ولەدى. *   *   * باتىر كوبەيسە – جاۋ, بي كوبەيسە – داۋ كوبەيەدى. *   *   * جاقسى اكە ۇلعايعانشا, جامان بالا قارتايادى. *   *   * بالانىڭ جاقسىسى – باۋىر, جامانى – جۇرەككە اۋىر. *   *   * ءوزىن ءوزى تانىماعان حالىق وزگەنى دە, زاماندى دا تانىمايدى. *   *   * الاياق عاسىردىڭ ادامى ادالدىعى ءۇشىن ۇيالادى. *   *   * ادام – اقىلعا سىيمايتىن قايشىلىق. *   *   * ادامنىڭ كوبى ومىرگە كىم بولىپ كەلىپ, كىم بولىپ كەتكەنىن سەزبەستەن عايىپقا اتتانىپ جاتادى. *   *   * بۇل جالعاندا ەكى نارسە بوس بولمايدى: ءبىرى ءتور, ءبىرى كور. العاشقىسىنا تالاسىپ بارادى, سوڭعىسىنا امالسىز بارادى. *   *   * نارىق زامانىنىڭ پاتشاسى اقشا بولار, بايلارى ساراڭ, كەدەيى شاشپا بولار. *   *   * ءبىر كۇندىك قىزىق ءۇشىن بارىن ساتقان, ءبىر كۇندىك مانساپ ءۇشىن ارىن ساتقان. *   *   * جەر شارىندا جەتى ميللياردتان استام ادام بولسا, جەتى ميلليارد ساۋال بار. *   *   * شاماسى باردا – تۇرپىدەي, شاماسى جوقتا ارسىز كۇلكىدەي. *   *   * ادامنان «تاۋبە» ۇعىمى جوعالعان ساتتەن ادامزاتتىڭ ازاپتى ساپارى باستالعان. *   *   * پەيىشكە سىيماعان ادام قاتىقسىز قارا سۋعا جارىتپاعان قارا جەرگە قالاي سىيسىن. *   *   * كوككە قول سوزۋ كۇپىرلىك ەمەس – اللادان زاڭعار قۇدىرەت جوق. حالىقتى ارداقتاۋ استامشىلىق ەمەس, ۇلتىڭنان قادىرلى اسىلىڭ جوق. *   *   * ادام – تۇپكى رۋحاني تامىرىنان ۇزىلگەن, اداسقان سانا ەمەس پە ەكەن؟! *   *   * عاسىردىڭ ورەسىن ايتىلعان ويدىڭ دەڭگەيىنەن تانيسىڭ. *   *   * قازاق وزگەگە ايتقان اقىلىن ءوزى ورىنداسا, دۇنيەجۇزىندە ودان اۋلەتتى حالىق بولماس ەدى. *   *   * جازۋشى دەگەنىمىز – وزگەنىڭ ومىرىمەن ءومىر سۇرە بىلەتىندەر, تالانتتىلارى ارينە. *   *   * ادەبيەت ادەبيەتشىلەردىڭ ادەبيەتتى قۇرمەتتەۋىنەن باستالادى. *   *   * دانىشپانداردىڭ اقىماقتاردىڭ قاتەلىگىن تۇزەۋدەن قولى تيمەيدى. *   *   * ايەل تۇزەلمەي, الەم تۇزەلمەيدى. *   *   * قۇيعىتقان زامان, جۇيتكىگەن ادام. *   *   * ەردىڭ كوركى – اقىل, ءسوزدىڭ كوركى – ناقىل. *   *   * جاۋ تويتارعان – پانا, داۋ تويتارعان – دانا. *   *   * وزەننىڭ سوڭى – نە كول, نە ءشول. *   *   * قازاق جوق بولسا – بولىسەدى, توق بولسا – تەبىسەدى. *   *   * تاڭعاجايىپ اقىل ايتىپ وتىرعان ادامنىڭ ءدال سونداي سۇمدىق ويلاپ وتىرماعانىنا كىم كەپىل. *   *   * ون بەسىڭدە الاڭسىز بوزبالاسىڭ, وتىزىڭدا جۇلقىنعان بوز جورعاسىڭ. قىرقىڭدا تويدان توي قۋاسىڭ. ەلۋىڭدە بىردە توي, بىردە وي قۋاسىڭ. الپىس پەنەن جەتپىستە – جۇرت تىڭدايتىن اقىلسىڭ. سەكسەنىڭدە – تاڭدايعا جاققان ناقىلسىڭ. توقسانىڭدا – و دۇنيەنىڭ ەسىگىن قاققان پاقىرسىڭ. *   *   * ومىردەگى ەڭ ۇلكەن باقىتىڭ – جارىق دۇنيەگە ادام بولىپ كەلگەنىڭ. *   *   * بارساڭ – شارۋاڭدى شەشپەيتىن, ايتقان ءسوزىڭدى كەشپەيتىن تولقىن كەلدى. *   *   * ءومىر سۇرمەي جاتىپ, ءومىر تۋرالى اقىل ايتپا. *   *   * قازاق قۋاتى باردا بىلەگىنە, بىلەگى تالعاندا تىلەگىنە سۇيەنگەن. *   *   * «ۋ ىشسەڭ – رۋىڭمەن» دەيتىن قازاقتىڭ: «ۋ ىشسەڭ – ۇلتىڭمەن» دەيتىن كەزى كەلدى. *   *   * عاسىرلاردان جەڭىلدىك تە, جەڭدىك تە, جەتتىك بۇگىن اۋپىرىمدەپ تەڭدىككە. تۋا سالا كەڭىستىكتى اڭسايتىن قازاعىمنىڭ باعى وسى كەڭدىكتە.   مىڭ مارتەبە الداندىق تا, سەندىك تە, بەلگىسىزگە كەتتىك تالاي, كەلدىك تە. تۋا سالا جارىلقاۋدى باستايتىن قازاعىمنىڭ سورى وسى كەڭدىكتە. *   *   * جارالعان سوڭ اۋەل باستا كيەسىز, جونكىلەدى ساناسىزدار جۇيەسىز. قارعىستاردىڭ ىشىندەگى قارعىسى – ار-ۇياتىڭ, قالسىن دەگەن يەسىز. *   *   * ادامعا بار بولعانى توپىراقتان جارالعان, ءومىرى ولشەۋلى تىرشىلىك يەسى ەكەنىن ۇقتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ *   *   * ۇزاق عۇمىرىندا جان بالاسىنا زارەدەي جاقسىلىق جاساماي كەتكەندەر دە بار-اۋ! *   *   * ەگەر جىگىتتىڭ نامىسى تاپتالسا, كەك قايتارۋ ونىڭ جەكە شارۋاسى. ەگەر ايەلدىڭ ارى تاپتالسا, نامىسىن جىرتۋ ۇلتتىڭ شارۋاسى. *   *   * شەرتپە كۇي – قازاقتىڭ ءتوزىمى, توكپە كۇي – سول ءتوزىمنىڭ سارقىلعانى. *   *   * ساقالىن ساتقان شالدار كوبەيسە, ساقالدى سىيلامايتىن جاستار كوبەيەدى. *   *   * ادام ءوزىن ءوزى تانىعان ساتتەن سانالى ءومىر باستالادى. *   *   * ءومىر – اللادان جالعا العان جىلداردىڭ جيىنتىعى. *   *   * اللا ادامعا اقىل مەن قابىلەتتى وزىنە باراتىن جولدى تابۋ ءۇشىن بەرگەن. *   *   * ءدىنىن جوعالتقان – اللادان, ءتىلىن جوعالتقان حالقىنان ايىرىلادى. *   *   * اقىلىڭ جەتكەنگە شاماڭ جەتپەگەنى قانداي قيىن؟! *   *   * اللادان باسقاسىنىڭ ءبارى عايبات, اللاعا دەگەن سەنىم بولار قايرات. *   *   * اۋەلدەن اللا جالعىز, پايعامبار حاق, اللانى ءسۇيىپ ءجۇرىپ حالقىڭا جاق. *   *   * «اللا جار بولسىن!» دەگەننەن نۇرلى باتا جوق. *   *   * توڭىرەگىنە جالاپ-جۇقتاپ قارايتىن جانارلاردان سۇيەگىڭ سىرقىرايدى. *   *   * كوز جاسىڭدى الدىنداعى اسىنا تۇزدىق قىپ قۇيىپ ىشۋگە دايىندار دا بار-اۋ. *   *   * ادامنىڭ ءومىرى ادامعا تاۋەلدى بولعان جەردەن توزاق باستالادى. *   *   * ساياساتتىڭ مۇراتى – مەملەكەتتىڭ حالىقتى, حالىقتىڭ مەملەكەتتى ءتۇسىنۋى. *   *   * دەموكراتيا دەگەنىمىز – بەلگىلى كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن حالىققا سول كەزەڭدە قولايلى ساياسات. *   *   * پىشاعىن قايراعان زامانعا جىگەرىڭدى قايرا. *   *   * تاۋلار مەن زاڭعارلارعا نە كىنا بار, توبەلەر ءبىر-بىرىنە سىيماعان سوڭ. *   *   * بىرەۋدى ارتىق, بىرەۋدى كەندە قىلعان, بىرەۋلەر كەش, بىرەۋلەر ەرتە تىنعان. كىلەڭ ءتاڭىر جيىلسا سويقان بولار سوندىقتان ءبىزدى سورلى پەندە قىلعان. *   *   * تاۋعا قارار تاڭىرگە شولدەگەندەر, تاۋ ەمەس, تاۋدى تەگى تاۋ دەمەڭدەر. زاڭعارلارعا اينالىپ جاتادى ەكەن ولگەن, بىراق اقيقات ولمەگەندەر. *   *   * ءوزىم دەگەندە – تەرەڭ, ەل دەگەندە – كەرەڭ. *   *   * ونەرىڭدى ورگە وزدىرساڭ, ول سەنى تورگە وزدىرادى. *   *   * ويى جوق – ويبايعا, ايتارى جوق – ايعايعا ءۇيىر. *   *   * دۇرلىكتىرىپ دابىل قاقتىرۋ وڭاي, پاتۋامەن دامىل تاپتىرۋ قيىن. *   *   * ءجون ءسوزدى جۇگىرە تىڭداعان, جۇگەنسىز سوزگە ءولىپ-وشە جازداعان ... *   *   * ويلاۋشى ازايسا, ويبايشى كوبەيەدى. *   *   * جۇرت الدىندا ويىپ سويلەۋدىڭ دە, بيلىككە ماسەلە قويىپ سويلەۋدىڭ دە ءجون-جوسىعى بار. *   *   * ۇركىتۋشى ەمەس – ۇيلەستىرۋشى, شابىس­تىرۋشى ەمەس – تابىستىرۋشى بول. *   *   * مەملەكەتتىڭ مۇراتى – قاراشانى سۇراپ الۋشىدان, كاسىپ قۋىپ قۇراپ الۋشىعا اينالدىرۋ. *   *   * ارلى ازاماتتىڭ بەلگىسى – الدەبىر كەمشىلىگى ءۇشىن ۇلتىنان ۇيالا ءبىلۋى, الدەبىر اعاتتىعى ءۇشىن كەشىرىم سۇراي الۋى. *   *   * قيىندىققا قابىرعاسى قايىسپايتىن, ءوزدى-ءوزى شابىسپايتىن, ۇلتتىق سەزىمى تەرەڭ, كۇش-جىگەرى ەرەن ەسىل ەرلەر قايدا بار؟! *   *   * جانارىڭ مەن قيالىڭ جەتكەن جەردىڭ بارىنە ۇلتتىڭ كوزىمەن قارا. *   *   * ىنتىماعى جاراسقاننىڭ ءسوزى دە وتكىر, ءوزى دە وتكىر. *   *   * بۇل عاسىر – جۇيرىكتەن تۇلپارعا, تۇلپاردان پىراققا اينال دەگەن سۇڭقار عاسىر. *   *   * وتىرىكتى ايتام دەپ ايتپايسىڭ, شىندىق ايتقىزادى. *   *   * تاقسىرلار قورقاتىن شىندىقتان سول شىندىقتىڭ ءوزى دە ۇرەيلەنەتىن شىعار. *   *   * تالايلاردىڭ قىلىعى بىردە تورە, بىردە تولەڭگىت: كۇنىڭ تۇسسە –تاقسىر, كۇنى تۇسسە – پاقىر. *   *   * ءبارىن بولىسسەڭ دە ءتورىڭدى بولىسپە. *   *   * وزساڭ – كۇيىنبەگەن, توزساڭ سۇيىنبەگەن دوس قايدا؟! *   *   * اقىل مەن سەزىم – اڭدىسقان دۇشپان. *   *   * جۇزگە بولىنسەڭ دە, دىنگە بولىنبە. *   *   * ەڭ ۇلى تالىمگەر – ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىڭ. *   *   * ۇلتتىق ءداستۇر – حالىق پەن تاريح جازعان اتا زاڭىڭ. *   *   * ۇلتىڭ – ۇلى ۇستازىڭ. *   *   * قازاقتا كىم كوپ – ەت تۋراۋشى­لار مەن ءسوز تۋراۋشىلار كوپ. *   *   * ءححى عاسىر – كەيىن قالعانداردى ىزدەمەيتىن, كەنجە قالعانداردى كوزگە ىلمەيتىن قاتال عاسىر. *   *   * «مەن قازاقپىن!» – دەپ كەۋدە كەرە ايتۋ ءۇشىن دە قازاقتىق كەرەك. *   *   * ءتىلى بولەكتىڭ – مادەنيەتى, مادەنيەتى بولەكتىڭ رۋحى ورتاق بولا المايدى. الدان سمايىل, جازۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
سوڭعى جاڭالىقتار