سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
ۋاقىپ – اللانىڭ مۇلكى. سوندىقتان ۋاقىپ ىسىندە اسا مۇقياتتىلىق قاجەت. اللا قالاسا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 قالادان, سونىمەن قاتار بارلىق وبلىس ورتالىقتارىنان قايىرىمدىلىق نەگىزىندە ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ءمۇفتيات جاتاقحانالارىن اشامىز
ءدىني باسقارما 2022 جىلى جەتى باعىت بويىنشا جەمىستى قىزمەت اتقاردى. ال بيىل ءمۇفتيات جۇمىستى ودان ءارى جۇيەلەۋ, جانداندىرۋ ماقساتىندا بەس باعىتقا باسىمدىق بەرەدى. ولار – ءدىن جانە ءداستۇر, ىزگى قوعام, يحسان جانە ناسيحات, ءدىني وقۋ-اعارتۋ, جات ءدىني اعىمداردان ساقتاندىرۋ.
ءمۇفتياتتىڭ نەگىزگى جۇمىس باعىتىنىڭ ءبىرى – ءدىني ءبىلىم جانە كادر دايارلاۋ. يمامداردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ – وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. جاماعات سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن يمامداردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ ماقساتىندا ارنايى جوبالاردىڭ جوسپارى بەكىتىلىپ, كۋرس, سەمينار ۇيىمداستىرۋدى ۇيعاردىق. زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن, ءدىني كادر دايارلاۋ مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز. وسى ورايدا ء«بىلىمدى ۇرپاق» جوباسىن جۇزەگە اسىرامىز.
بۇگىندە ەلىمىزدە حالىقتىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن وياتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. ءبىز دە مۇنداي يگى ىستەن قالىس قالماۋىمىز قاجەت. «حالىقتى وياتقىڭ كەلسە, ونىڭ تاريحىن ويات» دەگەن ءسوزدىڭ ءمانى تەرەڭدە. مەدرەسە-كوللەدجدەردىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا فاكۋلتاتيۆ ءدارىس رەتىندە «الاشتانۋ», «تۇلعاتانۋ» ءپانىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمگە كەلدىك.
قازىر كوپتەگەن ءدىن اتىن جامىلعان ءتۇرلى اعىمدار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا وزدەرىنىڭ ءدىني ۇراندارىن تاڭىپ, يدەولوگياسىن بەلسەندى تۇردە جۇرگىزۋدە. ءتىپتى حال ۇستىندە جاتقان قانشاما جاندار وزگە ءدىننىڭ سەنىمىنە ەرەدى. وتكەن جىلى ءدىني ساۋات اشۋ كۋرستارىنا قوسىمشا «ناماز وقۋدى ۇيرەتۋ» جانە «قۇران جاتتاۋ كۋرسىن» اشۋدى تاپسىرعان بولاتىنبىز. مۇنداي كۋرستار ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. ەندىگى كەزەكتە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن ارنايى كۋرس اشىپ, اسىل ءدىنىمىزدى ناسيحاتتاۋدى قولعا الامىز. ماقساتىمىز – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ءدىن ناسيحاتىن جۇرگىزۋ, اللانى تانىتۋ. وسى رەتتە بەينەتاسپاعا تۇسىرىلگەن ۋاعىزداردىڭ بىرقاتارىنا سۋردواۋدارما جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل باستامانى «مۇنارا» تەلەارناسى جۇزەگە اسىرادى.
بۇگىندە ءدىني باسقارما قوعاممەن بايلانىس جۇمىستارىنا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا 2022 جىلى ءمۇفتيات جانىنان اقساقالدار كەڭەسى مەن ساراپشىلار كەڭەسى قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاعان بولاتىن. بيىل دا وسى كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرامىز. قوعاممەن بايلانىس باعىتى بويىنشا جۇمىستارىمىزدى جانداندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن قمدب جانىنان «رۋحاني قوعامدىق كەڭەس» قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل باستاما جاستارمەن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك اشادى.
اللاعا شۇكىر, وتكەن جىلى شاريعات جانە ءپاتۋا ءبولىمىنىڭ ماماندارى ەلىمىز بويىنشا 164 229 سۇراققا جاۋاپ بەردى. سونىمەن قاتار ءمۇفتيات جانىنداعى ءدىني اقپارات بەرۋ ورتالىعىنىڭ (Call-ورتالىق) ماماندارى ءبىر جىلدا 9 842 سۇراققا جاۋاپ بەردى. بۇل – ۇلكەن ەڭبەك.
بۇگىندە وتباسى ماسەلەسى, سونىڭ ىشىندە اجىراسۋ جاعدايى ازايار ەمەس. ماسەلەن, 2022 جىلى قمدب-نىڭ ورتالىق اپپاراتىنا وتباسى ماسەلەسى بويىنشا 345 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. شاريعات جانە ءپاتۋا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى 332 وتباسىن ساقتاپ قالۋعا ۇلەس قوستى. ءبىزدىڭ يمامدارىمىز قوعامداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە توتەپ بەرىپ, اجىراسۋعا شەشىم قابىلداعان قانشاما وتباسىن ساقتاۋعا تىرىسىپ كەلەدى. وسى ورايدا باس يمامدارعا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن كەلىسە وتىرىپ, مۇمكىندىككە قاراي ەلىمىزدەگى احاج بولىمدەرى قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ, نەكە جانە وتباسىن ساقتاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى, مەدياتسيا جۇمىسىنا بەلسەندى تۇردە ارالاسۋدى جانە مەشىتتەر جانىنداعى «وتباسىلىق كەڭەس بەرۋ ورتالىقتارى» جۇمىسىن جەتىلدىرۋدى تاپسىردىم. سونىمەن قاتار قوعامداعى اجىراسۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەشىتكە كەلۋشى جاماعاتقا جانە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ۋاعىز-ناسيحات جۇمىستارىن كۇشەيتۋ, وسى باعىتتا ارنايى بەينەروليكتەر دايىنداۋ قاجەت. وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا حالىققا وتباسى قۇندىلىعى, وتاننىڭ قادىرى, ەڭبەك ەتۋدىڭ ماڭىزى, سالت-ءداستۇر, ت.ب. تاقىرىپتاردا 275 مىڭعا جۋىق ۋاعىز-ناسيحات ايتىلدى.
حالقىمىز قاجىلارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىپ, ارقاشان ءتورىن ۇسىنعان. الايدا ەل ىشىندە قاجىلىققا بارىپ كەلگەن كەيبىر ازاماتتاردىڭ ۇلى ساپار تۋرالى جاعىمسىز پىكىرلەرى اركەز ايتىلىپ قالادى. قاجىلىق جۇمىستى ۇيىمداستىرۋداعى باستى نازار اۋداراتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – بولاشاق قاجىلاردى ءدىني, رۋحاني, مورالدىق تۇرعىدان دايارلاۋ.
بۇل رەتتە قاجىلىققا نيەت ەتكەن وتانداستارىمىزبەن تىعىز جۇمىس ىستەپ, ولاردى الداعى قاسيەتتى ساپارعا وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق ستاتۋستاعى مەشىتتەردە ارنايى وقىتۋ كۋرستارىندا قاجىلىق ساپارىنا دايىندايمىز. مەشىتتەر مەن يمامدار وسى ءىستى ىجداعاتپەن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ءدىني باسقارما جاريالاعان ارنايى كونكۋرستان وتكەن قاجىلىق كومپانيالارى دا مەشىتتەرىمىزدە وتەتىن ارنايى قاجىلىق كۋرسىنا ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قاجىلارمەن ءاردايىم تىعىز بايلانىستا بولىپ, ولارمەن ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن «قاجىنىڭ رۋحاني كەلبەتى» قۇجاتىن ازىرلەپ, ونى حالىققا كەڭىنەن ناسيحاتتايمىز.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتول قاجىلىق كومپانياسى – «Tawaf Travel» كوممەرتسيالىق ماقساتتى عانا كوزدەمەيدى. «Tawaf Travel» كومپانياسىنىڭ تابىسى ءدىن قىزمەتكەرلەرىن قولداۋعا, اسىل ءدىنىمىزدىڭ ناسيحاتىنا جۇمسالادى.
بۇگىندە ءتۇرلى يدەولوگيالىق سىن-قاتەرلەر ءتونىپ, اسىرەسە اتا-بابامىزدىڭ جۇرگەن جولىن, مۇراسىن جوققا شىعاراتىن توپتار ەنتەلەپ تۇرعانى بەلگىلى. وسىنداي كەزدە ءدىني باسقارمانىڭ «Darhan Dala» جوباسى اياسىنداعى وتاندىق ءتۋريزمدى دامىتۋ باستاماسى ءالى دە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. «Darhan Dala» – ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋمەن قاتار, بابالارىمىزدىڭ جولىن, ونەگەلىك ىستەرىن ناسيحاتتايتىن اۋقىمدى جوبا. جوبانىڭ ماقساتى – حالىقتى, جاماعاتتى زيارات تۋريزمىنە باۋلۋ. سوندىقتان وڭىرلەردە زيارات مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن تۋريستىك نىساندارعا, قاسيەتتى ورىندارعا جاماعاتتى, اسىرەسە جاستاردى كوبىرەك قامتىپ, تانىمدىق ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرۋ وتە ماڭىزدى.
ءبىز وسىدان ەكى جىل بۇرىن الەۋمەتتىك جوبالاردى قارجىلاندىرۋ, ءدىني اعارتۋشىلىق سالاداعى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ, سونداي-اق ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا «ۋاقىپ» قورىن قۇردىق. قوردىڭ اتقاراتىن جۇمىسىن, ماقساتىن حالىققا بارىنشا ناسيحاتتاپ كەلەمىز. ۋاقىپ – اللانىڭ مۇلكى. سوندىقتان ۋاقىپ ىسىندە اسا مۇقياتتىلىق قاجەت. اللا قالاسا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 قالادان, سونىمەن قاتار بارلىق وبلىس ورتالىقتارىنان قايىرىمدىلىق نەگىزىندە ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ءمۇفتيات جاتاقحانالارىن اشامىز.
ءدىني باسقارمانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى مەكەمەسى – «Muftiyat» باسپاسى. قۇرىلعانىنا از عانا ۋاقىت بولسا دا «Muftiyat» باسپاسى وسى ۋاقىتقا دەيىن 50-گە جۋىق كىتاپتى جارىققا شىعاردى. بيىل ءدىن مەن ءداستۇر باعىتى اياسىندا «بابالار ىزىمەن: قازاق دالاسىنداعى مۇسىلماندىق مەكتەپ» ەڭبەگىن, ء«دىن مەن ءداستۇر ءىىى» كىتابىن, دۇنيەگە كەلگەن سابيلەرگە ەسىم قويۋعا ارنالعان «ەرەكشە كوركەم ەسىمدەر» كىتاپشاسىن جارىققا شىعارامىز. سونىمەن قاتار جات ءدىني اعىم وكىلدەرىنىڭ كوتەرىپ جۇرگەن ماسەلەلەرىنە حانافي ءمازھابى جانە ماتۋريدي سەنىم مەكتەبى تۇرعىسىنان جاۋاپ بەرەتىن «جاۋاپتار جيناعى» ادىستەمەلىك قۇرالىن شىعارامىز.
بيىل – يسلام الەمىنىڭ قورعانى بولعان بابامىز بايبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعى. وسى مەرەكەلىك داتاعا وراي «مۇنارا» گازەتى ارنايى ايدار اشىپ, بابامىزدى كوپشىلىككە تەرەڭىرەك تانىتا تۇسەتىن بولادى. ال نۇر-مۇباراك ۋنيۆەرسيتەتى بايبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعىنا وراي حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرادى.
ءدىني باسقارما بيىل بەس باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ وتتىك. ءدىن جانە ءداستۇر باعىتى بويىنشا اقساقالدار اراسىندا رەسپۋبليكالىق «اق باتا» باتا بەرۋ بايقاۋىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋگە كۇش سالامىز. ودان بولەك ء«دىن مەن ءداستۇر» تاقىرىبىندا ايەلدەر اراسىندا وبلىستىق دەڭگەيدەگى ينتەللەكتۋالدىق سايىستار, مەشىت جاماعاتى اراسىندا ۇلتتىق جانە سۇننەتكە ساي سپورت تۇرلەرىنەن تۋرنيرلەر, رامازان ايى قارساڭىندا جاراپازان ايتۋ ەستافەتاسىن, ء«دىن مەن ءداستۇر» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق جىر ءمۇشايراسىن وتكىزەمىز.
اللاعا شۇكىر, بىزدە قۇراندى بويىنا سىڭىرگەن قاريلارىمىز كوبەيىپ كەلەدى. قاريلاردى قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق قۇران بايقاۋىن وتكىزىپ كەلەمىز. ەر بالالار اراسىنداعى قۇران بايقاۋى بيىل ون ەكىنشى رەت, قىزدار اراسىنداعى قۇران بايقاۋى ءۇشىنشى رەت وتكەلى وتىر. قۇران بايقاۋىن وتكىزۋدەن تاجىريبەمىز تولىستى, جۇلدەگەر قاريلارىمىز دا جەتەرلىك. ءبىز ەندى جاڭا بەلەستى باعىندىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسى ورايدا بيىل ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت حالىقارالىق قۇران بايقاۋىن وتكىزۋدى جوسپارلادىق. سونىمەن قاتار وسى جىلى بىرنەشە ماڭىزدى ءىس-شارا اتقارۋ جوسپارلانىپ وتىر. الماتى قالاسىنان بيىل ءدىني باسقارمانىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلادى. وتكەن جىلى استانا مەن الماتى قالاسىنان ءدىني باسقارمانىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن قۇران يجازاسىن بەرەتىن ورتالىق اشتىق. اللاعا شۇكىر, بيىل وسى يجازا ورتالىعىن تامامداپ پايعامبارىمىزعا (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) دەيىن تىزبەگى ۇزىلمەگەن قۇران يجازاسىنا قول جەتكىزگەن شاكىرتتەرگە ارنايى يجازا كۋالىگى تابىستالادى. اللا بۇيىرسا, بۇل دا ءدىني سالاداعى ۇلكەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى بولارى انىق.
اللا قالاسا, وبلىستىق مەشىتتەر جانىنان كونە تۇركى تىلىندە جازىلعان حانافي ءمازھابىنا نەگىزدەلگەن بابالاردىڭ («عيبادات يسلاميا», «سوپى اللايار», ت.ب) كىتاپتارىن وقىتۋ كۋرستارىن اشامىز.
بىلتىر ءبىز بەس تومدىق «يسلام ەنتسيكلوپەدياسى» عىلىمي جوباسىن ازىرلەۋ قولعا الىندى. بۇگىندە اتالعان جوباعا 70-كە جۋىق ءدىن, تاريح, ادەبيەت سالاسىنىڭ ماماندارى, ۇستازدار مەن عالىمدار اتسالىسىپ جاتىر. بيىل «Muftiyat» باسپاسى «يسلام ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» ءى, ءىى, ءىىى تومدارىن جارىققا شىعارادى.
وسى جوعارىدا اتالعان جۇمىستار ءمۇفتيات قىزمەتىنە وڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سانايمىن. سالتىمىز بەن اسىل ءدىنىمىزدى تەرەڭ ناسيحاتتاۋ جولىنداعى يگى ىستەرىمىزگە اللا جار بولسىن! ءامين!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي
