قازاقستان باستاماسى – يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ
سارسەنبى, 16 قاڭتار 2013 7:05
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «قازاقستان كوشباسشىسى – يادرولىق قارۋسىز الەم جاھاندىق ساياساتىنىڭ كوشباسشىسى» تاقىرىبىندا عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. كونفەرەنتسيادا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايتقازى شەرۋباەۆ وبلىس باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى.
سارسەنبى, 16 قاڭتار 2013 7:05
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «قازاقستان كوشباسشىسى – يادرولىق قارۋسىز الەم جاھاندىق ساياساتىنىڭ كوشباسشىسى» تاقىرىبىندا عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. كونفەرەنتسيادا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايتقازى شەرۋباەۆ وبلىس باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى.
– تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىن جان-جاقتى ويلاستىرا كەلىپ, ءوز جارلىعىمەن 1991 جىلدىڭ 29 تامىزى كۇنى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپتى, – دەدى ءوز سوزىندە ايتقازى شەرۋباەۆ, – ءسويتىپ, دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىن كوزدەيتىن «يادرولىق قارۋسىز الەم» ىسىنە تەڭدەسى جوق ۇلەس قوسىلدى. ۆاشينگتوندا 2010 جىلدىڭ ساۋىرىندەگى جاھاندىق سامميتتە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇرۋ جونىندەگى باستامامەن شىعىپ, ونىڭ تاياۋ شىعىستا دا قاجەتتىلىگىن ماسەلە ەتىپ كوتەردى.
وسىنىڭ بارلىعىنان يادرولىق ساياساتقا قاتىستى ەلىمىزدىڭ ۇستانىمى ايقىن كورىنەدى. دەگەنمەن, يادرولىق سىناق پوليگونى سەمەي ءوڭىرىنىڭ ەكولوگياسى مەن ەكونوميكاسىنا, تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا زاردابى ۇزاققا سوزىلاتىن وراسان زور زيان كەلتىردى. ونى قالپىنا كەلتىرۋ – ساليقالى شەشىمدەر مەن قارجىنى تالاپ ەتەتىن ۇلكەن ءىس. سوندىقتان ەكولوگيا مەن تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن وڭالتۋ پروبلەماسىن شەشۋدە مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن قوسا, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ دا ءرولى زور. بۇعان «قازاقستان كوشباسشىسى – يادرولىق قارۋسىز الەم جاھاندىق ساياساتىنىڭ كوشباسشىسى» عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى دالەل بولا الادى.
قازاقستان حالقىنىڭ جانىنا جارا سالعان اتومدى وشىرۋدە ەلباسىنىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز. مۇنداي تاريحي تەڭدەسى جوق قادامعا بارۋ الەم الدىندا ەل ابىرويىن اسقاقتاتىپ, ونەگە بولعاندىعى ءسوزسىز. اسىرەسە, سىناقتىڭ تىكەلەي زاردابىن كورگەن سەمەي جۇرتشىلىعى ەل پرەزيدەنتىنىڭ بۇل قادامىن ەرەكشە قۇرمەت تۇتادى. كونفەرەنتسيادا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتجان ەرتاەۆ بىلاي دەپ ءوز ويىن سالماقتادى:
–بۇگىندە ەلىمىزدىڭ يادرولىق ساياساتقا قاتىستى ۇستانعان باعىتى ايقىن. ونى وسى كونفەرەنتسيا بارىسىنان دا بايقاپ وتىرمىز. سەمەي جەرىندە جىلدار بويى سىنالعان اتوم ءۇنى بىرتىندەپ الىستاپ بارادى. ەندى يادرولىق قارۋسىز ەل اتانعان قازاقستان ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن بارشا الەمدى وسىعان ۇندەيدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ەلىن, بولاشاقتى, بەيبىتشىل حالىق ەكەندىگىمىزدى ويلاپ, بۇكىل الەمگە ءبىزدىڭ يادرولىق قارۋدان قۇتىلعانىمىزدى جاريا ەتتى, – دەدى.
سونىمەن قاتار, وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا حالىقارالىق «اتوم» جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعى تالقىلانىپ, كەلگەن قوناقتار وسى باعىتتا دا ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, قولداۋ كورسەتىپ جاتتى. سولاردىڭ ءبىرى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سوۆەتقازى يبراەۆ سىناق پوليگونى جابىلعاننان كەيىنگى وڭىردە جۇرگىزىلىپ جاتقان وڭالتۋ جۇمىستارى وراسان ەكەندىگىن جانە ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق حالىق دەنساۋلىعىنا قاتىستى جان-جاقتى جوبالاردىڭ يگىلىگىن حالىق كورۋدە دەپ اتاپ ايتتى. سوعىستان ەشكىم دە ۇتپايدى. ال اتومنىڭ كۇش-قۋاتىن ەكونوميكاعا ءارى بەيبىت ومىرگە باعىتتاساق, ودان ادامزات بالاسىنىڭ ۇتارى كوپ, دەدى ول ءوز سوزىندە.
عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا شەتەلدىك عالىمدار دا ونلاين رەجىمدە قاتىسىپ وتىردى. جيىندا حالىقارالىق «اتوم» جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعى تالقىلانىپ, ستۋدەنت جاستار مەن وقىتۋشىلار ەل پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «اتوم» جوباسىن قولداپ, ونلاين-پەتيتسياعا قول قويدى. پەتيتسياعا قول قويعانداردىڭ ءبىرى – ماقسات كارىپباەۆ:
– ءار ادام ءوزى نيەتىن ءبىلدىرىپ, ەركىن تۇردە كەلىپ پەتيتسياعا قول قويىپ جاتىر. ياعني بۇل ءار ادامنىڭ بۇل پەتيتسياعا قاتىسۋى ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى, – دەپ ءوز پىكىرىن ورتاعا سالدى.
يادرولىق سىناققا الەم بويىنشا تولىق تىيىم سالۋعا قول جەتكىزۋدى كوزدەگەن «اتوم» جوباسى بىلتىرعى جىلدىڭ 29 تامىزىندا باستاۋ العان بولاتىن. سەمەيلىكتەر وعان وسى كۇنگە دەيىن 11 183 قول جيناعان. جوبانىڭ ماقساتى يادرولىق قارۋدى سىناۋعا تولىق تىيىم سالۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاھاندىق قوعامدىق كۇشتەردى بىرىكتىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جوبا نەگىزىنەن يادرولىق سىناقتارعا ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالۋدى, كەيىن كەلە تولىقتاي جويۋدى قاراستىراتىن جاھاندىق تەتىك رەتىندە باعالانۋدا. «اتوم» جوباسى جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماقساتىنا قول جەتكىزۋدى كوزدەۋ ءداستۇرىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاڭا باستاماسى بولىپ تابىلاتىندىعى جانە ونىڭ قازىرگى ۋاقىتتا ماڭىزدىلىعى كەڭىنەن ايتىلدى.
كونفەرەنتسيادا سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت تاريحىنا ارنالعان مادەني-رۋحاني مۇراجاي اشىلدى. مۇراجايدىڭ لەنتاسىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, حالىق قاھارمانى باقىتجان ەرتاەۆ پەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايتقازى شەرۋباەۆ قيدى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.
