سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس – جالپى قوعام ماسەلەسى
جۇما, 9 قاراشا 2012 7:12
2012 جىلعى شىلدەدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى دامىتۋدىڭ ساپالى جاڭا كەزەڭىنىڭ باستاماسى بولعان الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋعا ارنالعان باعدارلامالىق ماقالاسى جاريالاندى. بۇل پروتسەستىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەكونوميكالىق جەتىستىكتەر مەن قوعامدىق يگىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ اراسىندا وڭتايلى تەڭگەرىمگە قول جەتكىزۋ.
جۇما, 9 قاراشا 2012 7:12
2012 جىلعى شىلدەدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى دامىتۋدىڭ ساپالى جاڭا كەزەڭىنىڭ باستاماسى بولعان الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋعا ارنالعان باعدارلامالىق ماقالاسى جاريالاندى. بۇل پروتسەستىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەكونوميكالىق جەتىستىكتەر مەن قوعامدىق يگىلىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ اراسىندا وڭتايلى تەڭگەرىمگە قول جەتكىزۋ.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءتيىمدى ءىس-قيمىلدى ۇيىمداستىرۋ ەل ءۇشىن تاعدىرشەشتى باعدارلامانىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تاباندى كۇرەستىڭ جانە وسى الەۋمەتتىك زالالعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا ستراتەگياسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
بۇل ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى ساپالى جاڭا نەگىزدە ءجۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدى جانە ۇيىمداستىرۋ شارالار كەشەنى ىسكە اسىرىلعان.
قازاقستان كەڭەس ءداۋىرىنىڭ ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ, 1998 جىلعى شىلدەدە «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭ قابىلدادى.
بۇدان كەيىن قازاقستان بۇۇ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى, ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى (2008), قىلمىستىق ارەكەتتەردەن الىنعان كىرىستەردى جىلىستاتۋ, انىقتاۋ, الۋ جانە تاركىلەۋ تۋرالى (2010) كونۆەنتسيالارىن راتيفيكاتسيالادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەۋروپا كەڭەسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋعا دايىندىق بويىنشا جۇمىس باستالدى. بىرقاتار مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرىمەن وسى قاۋىپتى الەۋمەتتىك كورىنىستەرگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالارعا ماڭىزدى ءرول ءبولىنگەن, سوعان سايكەس سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان سالالىق باعدارلاما ازىرلەنىپ ىسكە اسىرىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىلى سالالىق باعدارلاماعا نەعۇرلىم پارمەندى قۇقىقتىق تەتىكتەر مەن قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. وسى قۇجاتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ مەن پروفيلاكتيكاسى بويىنشا جۇمىسقا قوعامنىڭ ءوزىن تارتۋ بولىپ تابىلادى.
حالىقتىڭ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتى تۋرالى حاباردار بولۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ, سونداي-اق كەرى بايلانىستىڭ تۇراقتى جانە پارمەندى ارنالارىن قالىپتاستىرۋ باسقارۋشىلىق شەشىمدەردىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىندىگى ءسوزسىز.
مەملەكەتتىڭ جاڭا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسىندا وسى سالادا نەعۇرلىم جوعارى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسى باسشىلىققا الىنعان. ەڭ باستىسى – بۇل سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ. قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا سەنىمىنىڭ دەڭگەيىن ەداۋىر ارتتىرۋ سياقتى باسىمدىقتار انىقتالدى. ادامداردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا كوزقاراسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماڭىزدى, قوعام ءۇشىن كۇردەلى جانە قاۋىپتى پروبلەمانى شەشۋدەن ەشكىم تىس قالماۋى قاجەت. ويتكەنى وعان ەلدىڭ بولاشاعى عانا ەمەس, ارقايسىمىزدىڭ تاعدىرىمىز دا بايلانىستى.
ستراتەگيا ەلەكتروندى باسقارۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋگە نەگىزدەلگەن. ول ازاماتتاردىڭ جانە «شەشىم قابىلداۋ نۇكتەلەرى» لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ جەكە بايلانىستارىن كۇرت قىسقارتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
شامامەن 25 مىڭ ادام پايدالاناتىن ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى سالىقتار تولەنەدى, كوپتەگەن انىقتامالار بەرىلەدى. بۇگىنگى كۇنى ميلليوننان اسا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتروندى قولتاڭبالارى بار. بۇۇ دەرەكتەرى بويىنشا 190 ەل اراسىندا «ە-قاتىسۋ» يندەكسى بويىنشا قازاقستان سينگاپۋرمەن بىرگە بۇل پوزيتسيانى ءبولىسىپ, ەكىنشى ورىن الدى. بۇل ۇلكەن جانە سەنىم تۋدىراتىن جەتىستىك.
2013 جىلدان باستاپ قازاقستاندىقتار مەملەكەتتەن بارلىق رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن ەلەكتروندى نىساندا نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان الۋى قاجەت. 2014 جىلعا قاراي بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزدى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋلەر, رۇقسات بەرۋ ليتسەنزيالارىن قوسا العاندا, ەلەكتروندى فورماتتا بەرىلەتىن بولادى.
سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپى بار ايماقتاردىڭ ءبىرى كاسىپكەرلىك سالا بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, تەكسەرۋلەردى جانە كاسىپكەرلەرمەن بايلانىستاردىڭ باسقا نىساندارىن بارىنشا تومەندەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ماسەلەن, زاڭناماعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تىركەلگەن ساتتەن باستاپ ءۇش جىل ىشىندە تەكسەرۋگە تىيىم سالىنعان, رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى قىسقارتىلدى.
كاسىپكەرلەردىڭ كەز كەلگەن ءوتىنىشتەرىنە جەدەل جانە بارابار ىقپال ەتۋ ماقساتىندا, بارلىق وڭىرلەردە قۇقىق قورعاۋ جانە وزگە دە مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنەن جانە «اتامەكەن» قازاقستان كاسىپكەرلەرى وداعى وكىلدەرىنەن جۇمىلعىش توپتار قۇرىلعان. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بيزنەس قۇرىلىمدار قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاسۋىنىڭ 200 دەرەگىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 2010 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «پرەزيدەنتتىڭ بيزنەستى قورعاۋى» رەسمي سايتىنا وتىنىشتەر بويىنشا جولى كەسىلدى.
باس پروكۋراتۋرا ازىرلەگەن «ايقىن» جوباسى نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى, ونى ەنگىزۋ ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەڭگەيىندە باستالدى. ەندى تەك قاداعالاۋ ورگاندارى عانا ەمەس, بارلىق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار ءوتىنىشتەردى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە قاراستىرۋ بارىسىن قاداعالاي الادى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قورعاۋ بويىنشا قوسىمشا تەتىكتەردى ازىرلەۋ ماقساتىندا باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇرىلىمىندا كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ ءجونىندەگى دەربەس بولىمشە قۇرۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.
اتالعان شارالار «بيزنەستى ءجۇرگىزۋ-2011» حالىقارالىق رەيتينگتە وڭ وزگەرىستەرگە اسەر ەتتى. قازاقستان 183 ەل اراسىندا ءوز كورسەتكىشىن 11 تارماققا جاقسارتىپ, 47-ورىنعا يە بولدى. ءبىز حالىقارالىق قوعامداستىققا الەمدەگى ەكونوميكاسى ىرعاقتى داميتىن, ساياسي, الەۋمەتتىك جانە دەموكراتيالىق رەفورمالار جەدەل ىسكە اسىرىلاتىن ەل رەتىندە تانىلدىق.
مەملەكەت باسشىسى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ اۋقىمى مەن سالدارلارىن ءىس جۇزىندە باعالاي وتىرىپ, بۇدان ءارى دە وسى قاۋىپتى كورىنىسكە قارسى ىمىراسىز جانە جان-جاقتى ناقتىلى كۇرەس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
وسى ۇدەرىستەگى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولى نەعۇرلىم ءتيىمدى بولا تۇسۋدە. مىسالى, «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى سىبايلاس جەمقورلىقتى تۇبەگەيلى جويۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋدا. «نۇر وتان» جانىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستىڭ قىزمەتى قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ بويىنشا ازاماتتىق قوزعالىستىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتتى.
ەلباسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى پرەزيدەنت جانىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى ءجونىندەگى كوميسسيا بولىپ تابىلادى.
ونىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى وتىرىستارىندا, قۇرىلىس جانە تقش, جەر قاتىناستارى مەن كەدەن ءىسى, «ەلەكتروندى ۇكىمەت» جۇمىسىنىڭ جاعدايى, ەلدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس رەيتينگىن ارتتىرۋ سالالارىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى قارالدى.
كوميسسيا وتىرىستارى ەلدە سىبايلاس جەمقورلىقپەن اۋقىمدى جانە جۇيەلى قارسى كۇرەس جۇرگىزىلەتىندىگىن كورسەتسە, وسى سالاداعى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار بەلسەندىلىگى ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەدى.
سونىمەن بىرگە, مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جانە ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋدىڭ ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن كوميسسيا, جالپى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بىرقاتار جاڭا ناقتى شارالاردىڭ قابىلدانۋىن ماڭىزدى دەپ سانادى.
ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ, وبلىستار, استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدەرىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق جانە وعان قارسى كۇرەس دەڭگەيى ءۇشىن دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, مەملەكەتتىك ورگانداردا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن رەيتينگتىك باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. قازاقستان بيلىك ورگاندارىنىڭ وسى سالاداعى بەلسەندىلىگى حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان جوعارى باعا الدى.
جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتى مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندەگى سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ مەن جولىن كەسۋ بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى وكىلەتتى ورگاننىڭ تارتىپتىك كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى قايتا باستالدى.
ەلدە وتكىزىلىپ وتىرعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى بەلسەندى جانە جۇيەلى شارالار, ونىڭ ىشىندە ەۋروپا كەڭەسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى كونۆەنتسيالارىن بولاشاقتا راتيفيكاتسيالاۋ, ولاردىڭ حالىقارالىق تيىمدىلىگى بويىنشا وتە ماڭىزدى.
الەمنىڭ قازاقستاندى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى قاعيداتتى جانە دايەكتى تۇردە جۇرگىزەتىن ەل رەتىندە قابىلداۋىن جاقسارتۋ ءۇشىن, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ءمان-جايى تۋرالى ەل رەيتينگىن ايقىندايتىن حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن تالان-تاراجعا سالۋعا قارسى ءىس-قيمىلعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قارجىلىق باقىلاۋ جانە مونيتورينگ ورگاندارىمەن ءوزارا ءتيىستى ءىس-قيمىلدى, بيۋدجەت قاراجاتى يگەرىلگەنگە دەيىن ولاردى جەدەل قولداۋ بويىنشا كەشەندى تەكسەرۋلەر جوسپارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلعان.
بۇدان باسقا, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنىڭ اقپاراتتىق ايقىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ; مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كادرلىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ; اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ جانە ازاماتتاردىڭ ساپالى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ ۇيعارىلعان.
كوميسسيانىڭ باستاماسىمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جالعاسۋدا.
ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلعى ساۋىردە ءارتۇرلى زاڭنامالىق اكتىلەر مەن نورمالاردىڭ قۇقىق نورمالارى اراسىنداعى قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى, قاراما-قايشىلىقتاردى جانە كولليزيالاردى جوياتىن, سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جويۋعا ىقپال ەتەتىن زاڭ قابىلداندى.
قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىن قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تەتىگى ازىرلەنۋدە.
قۇقىق قورعاۋ شارالارى كۇشەيتىلگەننەن كەيىن كىرىستەردى جالپى دەكلاراتسيالاۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى جۇيەلى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىنا سايكەس, قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك, ولارعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءوزىنىڭ كىرىستەرىمەن قاتار, شىعىستارىندا دەكلاراتسيالاۋ مىندەتتەلەتىن بولادى.
حالىقارالىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كونۆەنتسيالارعا قوسىلۋ, سونداي-اق زاڭنامانى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياسات, سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق جانە پروفيلاكتيكا دەگەن ءۇش سالادا ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ىستامبۇل ءىس-قيمىلدار جوسپارىنىڭ 17 ۇسىنىسىن ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جۇيەلى ءجۇرگىزىلۋدە.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كونۆەنتسيالاردى راتيفيكاتسيالاۋ جانە باسقا دا حالىقارالىق قۇجاتتارعا قوسىلۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىلىگى, ۇلتتىق زاڭناما سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىنداعى بىرقاتار ىستەردى كريمينالداندىرۋ ماسەلەلەرى پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەدى.
ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا, ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 23 تامىزداعى قاۋلىسىمەن سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىسى تۋرالى حابارلاعان نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە وزگە دە جولمەن جاردەمدەسكەن ادامداردى كوتەرمەلەۋ قاعيدالارى بەكىتىلگەن. ەندى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭ شەڭبەرىندە قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىمەن ىنتىماقتاساتىن ازاماتتاردى قورعاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ قاجەت.
سىبايلاس قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋمەن قاتار, وسى كەلەڭسىز الەۋمەتتىك كورىنىسكە قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا باسقا دا جۇيەلى شارالار قابىلداۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى كادرلىق ساياساتتى جەتىلدىرۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن بولادى. كادرلاردى تاڭداۋ كەزىندە قۇزىرەتتىلىككە, ساتىلماۋشىلىق پەن جوعارى پاتريوتيزمگە باستى باسىمدىق قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جەتكىلىكتى ەڭبەكاقىسى جانە ەلەۋلى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار دەڭگەيىن ەداۋىر تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەكە قۇرامىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ وتكىزىلۋدە, ونىڭ ءناتيجەلەرى بويىنشا اقشالاي ۇلەستى ارتتىرۋ جانە الەۋمەتتىك پاكەتتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى شەشىلەتىن بولادى. بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ناتيجەسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىندە ەلەۋلى وڭ وزگەرىستەر بايقالۋدا.
قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋىندا ن.ءا.نازارباەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىن باعالاۋ ولشەمدەرىنىڭ وزگەرۋىن قۇقىقتىق ءتارتىپ ءجۇيەسىن دامىتۋ باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. ەڭ باستىسى, ساندىق كورسەتكىشتەر ەمەس, جۇمىس ساپاسى بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە حالىق پىكىرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان ۇستانىمدارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگىنىڭ كۇش-جىگەرى جۇيەلى سىبايلاس جەمقورلىق پەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەسكە, بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋگە باعىتتالعان. سىبايلاس جەمقورلىق باعىتىنداعى قىلمىستاردى, ولاردى جاساۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە جولىن كەسۋ, سونداي-اق بولجامدىق-تالداۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا اتالعان ۆەدومستۆونىڭ قۇرىلىمىندا احۋالدىق ورتالىق قۇرىلدى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءتيىمدى ءىس-قيمىل ءۇشىن, ەڭ باستىسى اتالعان كەلەڭسىز كورىنىستىڭ ەكونوميكالىق نەگىزدەرىن جويۋ جانە شارۋاشىلىق قىزمەتتە قولما-قول اقشا اينالىمىنىڭ كولەمىن تومەندەتۋ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ, ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس جانە زاڭسىز قارجى اعىمدارىنىڭ جولىن كەسۋ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل ماقساتتاردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى وكىلەتتى ورگان قولما-قول اقشاسىز وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نەعۇرلىم ءتيىمدى جاعدايلار جاساۋدى ۇسىنادى. اتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ قارجىلىق وپەراتسيالاردىڭ ايقىندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە سونىڭ ناتيجەسىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن قوعامدىق باقىلاۋدى ارتتىرۋ – ءتيىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جانە تۇپتەپ كەلگەندە سىبايلاس جەمقورلىققا ۇتىمدى قارسى كۇرەستىڭ كەپىلى. مەملەكەتتىڭ ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن نەعۇرلىم بەلسەندى ىنتىماقتاستىعى, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ قوعام ءۇشىن اقپاراتتىق اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار قىزمەتىنىڭ مولدىرلىگىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى.
ونىڭ سىرتىندا, الەمدىك تاجىريبە ينستيتۋتتىق نەگىز ءالسىز بولعان جاعدايدا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارنايى قۇرىلىمدار قىزمەتىنەن كۇتەتىن ءۇمىتتىڭ اقتالمايتىنىن ايعاقتايدى. سوندىقتان, ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ جانە نەگىزگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ وتە وزەكتى مىندەت بولىپ تابىلادى.
جەكەلەگەن سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەس ۇتىمدى ءجۇرگىزىلگەنىمەن, ەگەر سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن نەگىزدەر جويىلماسا, ونىڭ ناتيجەلەرى ۋاقىتشا عانا ءتيىمدى بولماق. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سەبەپتەرى مەن جاعدايلارىن انىقتاۋ مەن جويۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىستى جولعا قويۋدىڭ ماڭىزى زور. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى رەيتينگتەردىڭ كوشباسشىلارى قاتارىندا تۇرعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ادال ءومىر سالتىن, ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مودەلىن, دۇرىس, زاڭعا مويىنسىنۋشىلىق مىنەز-ق ۇلىق ستەرەوتيپىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان پروفيلاكتيكالىق شارالار شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن كورسەتەدى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ادەپتىلىكتىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىن نىعايتۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس زاڭناماسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن جازۋ, سىبايلاس جەمقورلاردى اشكەرەلەۋ مەن جازالاۋ تۋرالى حابارلاۋ, سىبايلاس جەمقورلىق ءىس-قيمىلداردىڭ زياندىلىعى, ونى قابىلداماۋعا قاتىستى ازاماتتىق پىكىرلەر قالىپتاستىرۋ قاجەت.
بۇل وتە اسقاق مىندەت جانە ونى جەكە-دارا ىسكە اسىرۋ قيىن. وسىناۋ وتە ماڭىزدى جانە كۇردەلى مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ قاجەت, سەبەبى, جۇيەلى كورىنىس رەتىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن ازىرلەۋ كەشەندى جانە داعدىدان تىس تاسىلدەردى قاجەت ەتەدى.
اليك شپەكباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى
قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
