Airbus A380 – كەڭفيۋزەلياجدى, ەكى پالۋبالى, ءتورت قوزعالتقىشتى تۋربورەاكتيۆتى جولاۋشى ۇشاعى. العاشقىدا A3XX اتاۋىمەن الەمگە تانىلعان بۇل اۋە كەمەسىن Airbus كونسورتسيۋمى Boeing كومپانياسىمەن باسەكەلەس بولۋ ماقساتىندا جاساپ شىعاردى. ۇشاقتىڭ ۇزىندىعى — 80,65 م, بيىكتىگى — 24,08 م, قاناتىنىڭ ۇزىندىعى — 79,75 م. «الىپ قۇسقا» كەمىندە 525 ادام سىيادى. كەرەك كەزدە جولاۋشىلار سانىن 853-كە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بار. ۇشاقتا 15 مىڭ كيلومەتر قاشىقتىققا ايالداماي جەتە الادى. ۇشاقتىڭ سالماعى — 280 توننا, ال ۇشۋ كەزىندەگى ماكسيمالدى سالماعى — 560 توننا. سونىمەن قاتار, A380F دەپ اتالاتىن جۇك تاسىمالدايتىن ءتۇرى بار. بۇل ۇشاق 10 مىڭ كيلومەتر قاشىقتىققا 150 توننا جۇك تاسي الادى.
Airbus ا380 تۇڭعىش رەت سىناق رەتىندە 2005 جىلى 27 ساۋىردە تۋلۋزا قالاسىندا ۇشقان بولاتىن. Singapore Airlines كومپانياسى 2007 جىلى 15 قازاندا Airbus ا380 ۇشاعىنا ساتىپ الىپ, 25 قازاندا العاشقى رەت كوممەرتسيالىق ساپارعا شىعاردى. سينگاپۋردان استانا ۋاقىتى بويىنشا ساعات 07:16-دا ۇشقان اۆيالاينەر 7,5 ساعات اۋەدە شارلاپ, سيدنەيگە امان-ەسەن قونادى. بۇل ساپاردا 455 جولاۋشى, 30 ەكيپاج مۇشەسى مەن ءتورت ۇشقىش بولعان. تۇڭعىش ساپارىن ءساتتى اياقتاعان Airbus A380 ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنا جاڭا سەرپىلىس اكەلدى.
Airbus A380 مەن قىراننىڭ قانداي بايلانىسى بار؟
ۇشاقتى قۇراستىرۋ كەزىندە ينجەنەرلەر كۇردەلى كەدەرگىمەن بەتپە بەت كەلدى. سامولەتتىڭ كوككە كوتەرىلۋى, اۋەدەگى اۋا اعىنىنىڭ رەتتەلۋى ونىڭ قاناتتارىنا تىكەلەي بايلانىستى. الايدا ۇشاق ۇلكەيگەن سايىن ونى كوكتە سامعاتۋ قيىنعا تۇسەدى. ويتكەنى ۇشاقتىڭ ۇشۋى اەروديناميكا, ياعني قاناتتىڭ ۇزىندىعىنا تاۋەلدى. الايدا حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەس, سامولەت قاناتتارىنىڭ ۇزىندىعى 80 مەتردەن اسپاۋى ءتيىس. ال Airbus A380 ءۇشىن قاناتتىڭ قىسقالىعى اۋا اعىنىن رەتتەۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. قونۋعا مۇمكىندىك بولماسا, ۇشۋدىڭ ءمانى بار ما؟
بۇعان باسى قاتقان ينجەنەرلەر تابيعات انانىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. ماسەلەنىڭ شەشىمى كوشپەندىلەر دالاسىنا عانا ءتان قىران بۇركىتتەن تابىلدى. زەرتتەۋشىلەر باقىلاي كەلە «اسپان پاتشاسىنىڭ» ۇشۋ كەزىندە قانات ۇشتارىنداعى قاۋىرسىنداردى قيمىلداتىپ وتىراتىنىن انىقتاعان. وسىنداي ءتاسىل ارقىلى بۇركىت قىسقا قاناتىمەن كوكتە قالىقتاپ, اۋا اعىنىن رەتتەپ وتىرعان.
عالىمدار قىراننىڭ وسى ەرەكشەلىگىن Airbus A380-ءدى قۇراستىرۋ كەزىندە پايدالاندى. ۇشاق قاناتتارىنىڭ ۇشىنا قىران بۇركىت سەكىلدى اۋە اعىنىن رەتتەپ وتىراتىن ارنايى قۇرىلعى ورناتىلدى. بۇل الەمدەگى ەڭ الىپ ۇشاقتى كوككە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەردى.
ۇشاق قۇراستىرۋشىلار ساداقتىڭ جاسالۋ سىرىنا ءۇڭىلدى
ءبىر ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپقاندا كەلەسىسى تۋىندايدى. ۇشاق ءۇشىن ءار كيللوگرام – قىمبات جانارماي. سوندىقتان ينجەنەرلەر ۇشاقتىڭ سالماعىن ازايتۋدىڭ امالىنا باس قاتىرادى. بۇل جولى ولار تاريحقا ءۇڭىلىپ, ماسەلەنىڭ شەشىمىن ىزدەپ كورگەن ەكەن.
سالماقتى ازايتۋدىڭ شەشىمى – تاعى دا كوشپەندىلەر دالاسىنان تابىلدى. كەزىندە كوشپەندى بابالارىمىز سىبىردەن ەۋروپاعا دەيىنگى الىپ ايماقتا اتوي سالىپ, ازۋىن ايعا بىلەگەن ريم يمپەرياسىنىڭ شاڭىراعىن شايقالتقانى ءمالىم. عۇندار مەن ساقتاردىڭ نەگىزگى كۇشى ساداقپەن قارۋلانعان اتتى اسكەر بولعان. بەس قارۋدى جاساۋ بارىسىندا اتا-بابامىز وزىنشە يننوۆاتسياعا جۇگىنەدى. ساداق وعى الىسقا جەتىپ, قارسىلاسىنىڭ قابىرعاسىن قاقىراتۋ ءۇشىن ونىڭ كولەمى ۇلكەن بولۋى كەرەك. ال مۇنداي ۇلكەن ساداقتاردى ات ۇستىندە ەمىن-ەركىن قولدانۋ قيىن.
وسىنى جەتە تۇسىنگەندىكتەن, كوشپەندى حالىق ات ۇستىندە اتۋعا ىڭعايلى ءارى بەرىك ساداق ءتۇرىن جاساپ شىعارادى. ول ءۇشىن ەكى ءتۇرلى ماتەريالدىڭ قوسپاسىن پايدالانادى. اۋەلى ساداقتىڭ نەگىزى رەتىندە بۇعى ءمۇيىزىن قولدانادى دا, ونىڭ سىرتىن سىڭىرمەن قاپتايدى. وسىنداي يننوۆاتسيانىڭ ارقاسىندا ساداق جەڭىل ءارى بەرىكتىگى مىعىم قارۋعا اينالادى.
ينجەنەرلەر وسى يدەيانى, ياعني ەكى زاتتىڭ قوسپاسىنان بەرىك ءارى جەڭىل ماتەريال ازىرلەۋدى Airbus A380 كەمەسىن قۇراستىرۋ بارىسىندا پايدالانادى. كوشپەندىلەردىڭ ساداعىنان شابىت العان قۇراستىرۋشىلار الليۋميني مەن شىنىنى قوسىپ, جەڭىل ءارى بەرىك ماتەريال ازىرلەپ شىعادى. وسىلايشا, اۋە كەمەسى ارتىق سالماقتان ارىلدى.
Airbus A380 ۇشاعىن قاي ەلدەر پايدالانادى؟
بۇگىندە Airbus A380 جولاۋشىلار ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى ۇشاق. نارىقتاعى باستى باسەكەلەسى – Boeing 747 اۆيالاينەرىنە قاراعاندا بورتتاعى شۋدىڭ 50 پايىزعا از. سونداي اق جولاۋشىنىڭ قالاۋىنا ساي جۋىناتىن جانە دەمالىس بولمەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. جولاۋشىلاردىڭ ءبىر پالۋبادان ەكىنشىسىنە ەمىن-ەركىن وتۋىنە مۇمكىندىگى بار. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, Airbus بۇگىنگە دەيىن 234 لاينەر قۇراستىران ەكەن. ونىڭ 109-ى Emirates اۋە كومپانياسىنا تيەسىلى. ال ساتىپ الۋ ءۇشىن بەرىلگەن تاپسىرىستىڭ جالپى سانى 321-گە جەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار Singapore Airlines مەن Qantas نەگىزگى تۇتىنۋشىعا اينالدى.
ايتا كەتەرلىگى, الىپ اۋە كەمەسىنىڭ كەلەشەك تاعدىرى وسى كومپانيالارعا تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى مۇنداي الپاۋىت ۇشاقتى ساتىپ الۋعا كەز كەلگەننىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. ءارى Airbus A380 الىس قاشىقتىققا بولاماسا, جاقىن جەرگە ۇشۋعا ءتيىمسىز. سوندىقتان اۆيالاينەردىڭ تاعدىرى اراب ەلدەرىنىڭ اۋە كومپانيالارى بەرگەن تاپسىرىستارعا بايلانىستى.
قازىرگى تاڭدا اۋە كەمەسىن Air France, Asiana Airlines, British Airways, China Southern Airlines, Etihad Airways, Korean Air, Lufthansa, Malaysia Airlines, Qantas, Qatar Airways, Singapore Airlines, Thai Airways International سىندى اۋەكومپانيالارى پايدالانادى.
سونداي-اق Airbus A380 – الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز اۆيلاينەر. بۇعان دەيىن ۇشاقتىڭ وسى تۇرىنە قاتىستى ەكى-اق رەت شاعىن اپات بولعان. ەكەۋىندە دە جولاۋشىلار ومىرىنە قاۋىپ تونگەن جوق. رەتىندە ۇشۋ تاريحىندا ەكى رەت اپات بولعان.
اقمارال اعزامقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
