1994 جىلعى 6 شىلدەدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارعى كەڭەستىڭ جالپى وتىرىسىندا – ەلدىڭ بۇرىنعى پارلامەنتىندە كۇتپەگەن ۇسىنىس جاسادى.
«…سىزدەردىڭ قاراۋلارىڭىزعا رەسپۋبليكانىڭ ومىرىنە, اسىرەسە الداعى بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ماسەلەنى – ەلىمىزدىڭ استاناسىن كوشىرۋ تۋرالى ماسەلەنى قويعالى تۇرمىن. الماتى تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ تالاپتارىنا قازىردىڭ وزىندە-اق جاۋاپ بەرە المايدى, – دەدى سوندا مەملەكەت باسشىسى – سوندىقتان مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا مەملەكەتتىڭ جاڭا استاناسىنىڭ ورنالاساتىن جەرىن انىقتاۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكانىڭ كۇللى اۋماعى ەگجەي-تەگجەيلى تەكسەرۋدەن وتكىزىلدى. 32 پارامەتر بويىنشا جۇرگىزىلگەن ساراپتاما بارلىق نۇسقالاردىڭ ىشىندە ەڭ دۇرىسى اقمولا ەكەنىن كورسەتتى».
سول كەزدە استانانى كوشىرۋ يدەياسىن كىم ءادىل باعالاي قويدى دەيسىز. ول ءۇشىن ساياسي تاجىريبە, ەل ىشىندە بولىپ جاتقان پروتسەستەردى تەرەڭ تۇسىنۋشىلىك, بولاشاقتى ناقتى پايىمداۋشىلىق, اقىر سوڭىندا, اسا كورنەكتى مەملەكەتتىك قايراتكەرلەرگە ءتان باتىلدىق قاجەت ەدى.
ءبىرتالاي ادامدار ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى تۇسىنىكسىز بولدى. ەكونوميكادا داعدارىس ورىن العان, ينفلياتسيا. اينالانىڭ ءبارى كۇيزەلىس, كاسىپورىندار توقتاعان, جالاقى مەن زەينەتاقىلار ۋاقىتىندا بەرىلمەيدى. مۇنداي كەزدە استانانى كوشىرۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا بولا ما؟! مۇنداي اۋىر مىندەتتى كوتەرە الامىز با؟!
جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى قىزۋ ايتىس-تارتىستان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسىنا قولداۋ ءبىلدىردى, بىراق ولاردىڭ وزدەرى كوشىرۋگە 30-40 جىل كەرەك ەكەنىنە سەنىمدى ەدى. دەگەنمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ كۇتىپ وتىراتىن نيەتى دە بولمادى. ۋاقىت باتىل ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتتى.
قازىر, ونداعان جىلدار وتكەننەن كەيىن, سول كەزدە قابىلدانعان شەشىمنىڭ دۇرىستىعى انىق بولىپ كورىنەدى. ايتسە دە 1994 جىلى پرەزيدەنت اسا ۇلكەن تاۋەكەلگە بەل بۋدى. ءىس جۇزىندە, ول ءوزىنىڭ ساياسي بولاشاعىن جاڭا استانانىڭ تابىستى بولۋىمەن بايلانىستىردى. ايتپاقشى, استانانى كوشىرۋدى سىناي وتىرىپ, بارىنشا ۇپاي جيناعىسى كەلگەن ءتۇرلى ايلاكەرلەر مۇنى بىردەن سەزە قويدى. ولار نەمەن قورقىتپادى دەيسىز بولماي قويمايتىن وراسان شىعىستاردىڭ كەسىرىنەن ەكونوميكانىڭ كۇيرەۋىمەن دە, استانانىڭ اش قاسقىرداي ۇلىعان قىسقى ايازىمەن دە, ىزىڭ قاققان بارماقتاي سارى ماساسىمەن دە.
كوپ جىل وتكەننەن كەيىن پرەزيدەنتتەن استانانى كوشىرۋگە قالاي باتىلى بارعانى, توپەگەن سىن مەن تۇسىنبەۋشىلىككە, ءتىپتى قارسىلىققا قاراماي, العا جىلجۋ ءۇشىن سونشاما كۇش پەن سەنىمدى قايدان العانى تۋرالى سۇرادىم.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: سولاي ىستەۋگە ءتيىس بولعاسىن ىستەدىم, ويتكەنى ەل تاعدىرىنا جاۋاپتى بولدىم, دەپ جاۋاپ بەردى. ال ەندى سىناۋ جاعىن ايتاتىن بولساق... ەشتەڭە ىستەمەسەڭ – ەشكىم دە سىنامايدى. بىردەڭەنى قولعا الساڭ – وندا دا سىنايدى. سوندىقتان ەڭ جاقسىسى, ءبىر نارسە ىستەگەنىڭ دۇرىس. ايتپەسە ادام دەگەنىڭ ىستەي الماي كەتكەن نارسەسى تۋرالى ءومىر بويى وكىنىپ وتپەي مە.
تەك مەملەكەت باسشىسىنىڭ باتىلدىعىنىڭ, باتىل پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا, سونىڭ ىشىندە استانانى كوشىرۋدىڭ ارقاسىندا عانا, ءبىز داعدارىستى ەڭسەرىپ, دامۋدىڭ تۇراقتى جولىنا تۇستىك. جاڭا استانا ەكونوميكادا ناقتى جاعىمدى العا جىلجۋدى قوزعاپ جىبەرگەن ءيىن تەمىرلەردىڭ ءبىرى بولدى. قۇرىلىس سالاسى ەڭسە كوتەرە باستادى, ال ونىڭ سوڭىنان تىزبەك بويىنشا بۇكىل ەلدە باسقا دا وندىرىستەر قارقىن الدى. مىڭداعان جۇمىس ورنى اشىلدى. دەگەنمەن ەڭ ماڭىزدىسى – استانا حالقىمىزدىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, قاناتتاندىردى, ەلدىڭ جاڭارۋىنىڭ, جاڭا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ شىنايى رامىزىنە اينالدى.
تاريحي وقيعالاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋشىسى بولۋ باقىتى كەز كەلگەننىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيدى. سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, رەسپۋبليكا استاناسىنىڭ قۇرىلىسىنا ۇلەسىمدى قوسۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن العىسىم شەكسىز.
1994 جىلى مەن اقمولادا تۇردىم, بيزنەسپەن اينالىستىم. وسى جەردە ءوستىم, مەنىڭ تۋعان قالام وسى. استانانىڭ كوشىرىلەتىنى تۋرالى جاڭالىقتى مەنىڭ جەرلەستەرىم ۇلكەن قۋانىشپەن ءارى ۇمىتپەن قارسى الدى. ءبارى دە استانا مارتەبەسىمەن بىرگە اقمولاعا جاڭا ءومىر كەلەدى دەپ كۇتتى. بىراق ول كەزدە مەن, ارينە مەملەكەت باسشىسى شەشىمىنىڭ مەنىڭ تاعدىرىمدى سونشالىقتى وزگەرتەتىنىن بىلگەن جوقپىن. ونى ايتاسىز, بۇكىل ەلدى, كۇللى قازاقستاندىقتار تاعدىرىن وزگەرتەرىن كىم بىلگەن...
ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن, قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ العاشقى بۋىنىنىڭ وكىلى رەتىندە مەن سەنات دەپۋتاتى بولىپ سايلاندىم. پارلامەنتتە نارىقتىق رەفورمانى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدە بەلسەندى جۇمىس ىستەدىم. 1996 جىلعى قىركۇيەكتىڭ ءبىر كۇنى اياق استىنان پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە شاقىرتۋ الدىم. اقمولا وبلىسىندا اكىمنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمى ەنگىزىلىپ, ول جاڭا استانانىڭ ەكونوميكاسى مەن قۇرىلىسىنا جاۋاپ بەرەتىن بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشى رەتىندە باعىمدى سىناپ كورۋىمە مۇمكىندىك بەرىلدى.
كوپ ويلانباستان, ارينە كەلىستىم. بۇل ۇلى ىسكە ءوز ۇلەسىڭدى قوسۋ مۇمكىندىگى ەكەنى ايدان انىق ەدى. مۇنداي مۇمكىندىك ومىردە ءبىر-اق رەت بەرىلەدى عوي.
شايقالىپ جۇرمەستەن, جۇمىسقا بىردەن كىرىسىپ كەتۋگە تۋرا كەلدى. استانانى كوشىرۋدىڭ مەرزىمى 1997 جىلدىڭ سوڭى دەپ ناقتى بەلگىلەندى. اقمولادا نەگىزگى نىسانداردىڭ اۋقىمدى قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. مەملەكەتتىك ورگانداردى ورنالاستىرۋ مىندەتى شەشىلدى, تۇرعىن ۇيلەر سالۋ كەرەك بولدى. قالا ينفراقۇرىلىمى بويىنشا كوپتەگەن ماسەلە بار ەدى. جولدار, كوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا – ءبارى دە وتە ناشار كۇيدە-ءتىن.
مەملەكەت باسشىسى اقمولادا تۇراقتى بولىپ تۇردى, قۇرىلىسقا تىكەلەي باسشىلىق جاسادى, ءاربىر جايدىڭ ەگجەي-تەگجەيىنە دەيىن ۇعىندى. پرەزيدەنتپەن قاتار جۇمىس ىستەۋ مەن ءۇشىن اسا زور كاسىبي ءارى ومىرلىك مەكتەپ بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قارقىنعا قارقىن قوستى, ال ءبىز بار كۇشىمىزبەن ودان قالماۋعا تىرىستىق.
كەدەرگىلەر مەن قيىندىقتار, ارينە ءاربىر قادام سايىن كەزدەستى. ونىڭ ۇستىنە, ولاردى – نىسانداردىڭ ەسكىلەرىن دە, جاڭادان قوسىلعاندارىن دا ەنەرگيامەن, تەلەفونمەن قامتاماسىز ەتۋ, كوممۋنيكاتسيا قۇبىرلارىن توسەۋ جانە باسقا تولىپ جاتقان مىندەتتەردى – قىسقا مەرزىم ىشىندە ەڭسەرۋ قاجەت بولدى. سونىمەن بىرگە تابيعاتتىڭ ءوزى دە اۋسەلەڭدى كورەيىن دەگەندەي سىناي ءتۇستى. 1996-1997 جىلدارداعى قىس اسا سۋىق بولدى. الايدا سول ايازدارعا قاراماستان, جۇمىس ءبىر ءسات تە توقتاعان ەمەس.
مىناداي ءبىر كورىنىس ويىمدا قالىپتى. تەمپەراتۋرا مينۋس 30-دان اسىپ كەتكەن, ونىڭ ۇستىنە قاتتى جەل. ءبارىمىز سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدىڭ جانىندا جەل ىزعارىنان ءبۇرىسىپ تۇرمىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەلدى, جان-جاعىنا قاراپ: قالاي-قالاي سوعادى, ءا! – دەدى. ءبىزدىڭ ءبارىمىز ءبۇرىسىپ: وي, ايتپاڭىز, ايتپاڭىز! – دەدىك. ال ول دىم بولماعانداي, ءبىزدىڭ ءسوزىمىزدى ەستىمەگەن سىڭاي تانىتىپ: قالىپتى جاعداي, بۇل جەرلەردە ۇنەمى جەل بولىپ تۇرادى, سوندىقتان اۋاسى دا تازا! – دەپ ءسوزىن جالعادى. وسى سوزدەردەن كەيىن ءبارىمىز دە جىلىنىپ سالا بەردىك, ءار جەردەن: سوعا بەرسىن, ءبارى دە جاقسى دەگەن داۋىستار شىعىپ جاتتى.
قانداي دا ءبىر ادام پرەزيدەنتكە اقمولانىڭ سۋىق اۋا رايىن ايتىپ شاعىمدانا باستاسا, ونىڭ بۇل ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ اۋا رايى, ءبىزدىڭ بابالارىمىز عاسىرلار بويى وسى دالادا ءومىر ءسۇرىپ, وسى دالانى قورعاعان, ونىڭ اۋا رايىنا وكىنبەگەن دەپ جاۋاپ بەرگەنىن تالاي رەت ەستىدىك.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءبارىمىزدى ءوزىنىڭ ەنەرگياسىمەن, باستاماشىلدىعىمەن, تابىسقا سەنىمىمەن جىگەرلەندىرىپ وتىردى. ول قاشاندا ادامداردى قاناتتاندىراتىن, رۋحتاندىراتىن سوزدەردى تابا بىلەتىن.
جاڭا استانا حالقىمىزدى بىرىكتىرىپ, توپتاستىردى. قازاقستاندىقتار ءوز استاناسىن بۇكىل ەل بولىپ بىرگە سالدى. اقمولا قۇرىلىستارىندا قاراعاندىدان, ارقالىقتان, ستەپنوگوردەن, الماتىدان, پاۆلوداردان, كوكشەتاۋدان, تارازدان, قاپشاعايدان, قوستاناي مەن باسقا دا جەرلەردەن جۇزدەگەن مەردىگەرلىك ۇيىمدار جۇمىس ىستەدى. ايتپاقشى ول كەزدە كوپتەگەن كاسىپورىندار تاپسىرىسسىز ۇزاق ۋاقىت بويى وتىرىپ قالعان بولاتىن. جاڭا استانانىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن ايلاردان كەيىن العاش رەت ادامدار جالاقى الا باستادى. سوندىقتان بارلىعى دا قيىندىققا قاراماستان, ايانباي ارقالانا جۇمىس ىستەدى. نەگىزگى نىساندار مەرزىمىندە بەرىلدى.
قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ نەگىزگى بولىگى اقمولاعا 1997 جىلدىڭ كۇزىندە كەلە باستادى. ولاردى سالتاناتتى تۇردە, ميتينگىمەن, مۋزىكامەن شىعارىپ سالىپ, قارسى الدى.
العاشقى كەزدە ادامدار جاتاقحانالارعا ورنالاستىرىلدى. وتباسىنسىز كەلىپ, سالت باستى ساباۋ قامشىلى ءومىر ءسۇردى. ول جىلدارى اقمولا كوشىپ كەلگەندەرگە, ارينە الىس تۇكپىر بولىپ كورىنەتىن. سوعان قاراماستان, قيىندىقتى ەنتۋزيازممەن قارسى الدىق, كوڭىلدى تۇرىپ, دوستاسىپ كەتتىك, كوڭىل كۇيىمىز كوتەرىڭكى, العى كۇندەرگە سەنىمدى بولدىق. ونىڭ ۇستىنە, قالا كوز الدىمىزدا وزگەرىپ جاتتى. كوپ كەشىكپەي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر پاتەر كىلتتەرىن الا باستادى.
1990-شى جىلداردىڭ سوڭى مەن 2000-شى جىلداردىڭ باسىندا كوشىپ كەلگەن كوپتەگەن ادامدار ەندى سول كەزدى ۇلكەن ۇمىتتەر مەن تولاعاي تابىستارعا, تاريحي جاسامپازدىقتارعا تولى باقىتتى كەز ەكەن عوي دەپ ەسكە الادى.
ارينە استانانىڭ بولاشاعىنا سەنبەگەن كۇدىكشىلدەر دە بولدى. باقىتىمىزعا قاراي, مۇندايلار ازشىلىق ەدى جانە كەلگەن بويدان قايتا كوشىپ كەتتى. ءتىپتى وسىنىڭ وزىنەن استانانى اۋىستىرۋدىڭ وراسان پايداسى ءبىلىندى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇرامى جاڭاردى, شىن مانىندە ۇزدىكتەرى قالدى.
ايتپاقشى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوبىسى الماتىعا قاراعاندا, جاڭا استانادا اناعۇرلىم جايلى جاعدايلاردا, اناعۇرلىم كەڭ كەڭسەلەرگە ورنالاستى. ولار جاقسى جابدىقتالعان, قازىرگى زامانعى جوندەۋدەن وتكەن عيماراتتارعا, سول كەزدە ايتىلاتىنداي «ەۋرو رەمونتتان» كەيىن كىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ نۇسقاۋىنا سايكەس بارلىعى ادال ءارى ساپالى, بىراق قانداي دا ءبىر ارتىق زاتتارسىز ىستەلدى. مۇنداي ىسكەر دە فۋنكتسيونالدىق ءتاسىل كەيىن دە جانە سول جاعالاۋدان مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان جاڭا عيماراتتار سالىنعان كەزدە دە پايدالانىلدى.
1997 جىلعى 8 قاراشادا اقمولاعا مەملەكەتتىك تۋ, ەلتاڭبا مەن پرەزيدەنتتىڭ شتاندارتى سالتاناتتى تۇردە جەتكىزىلدى. بۇل بولاشاق استانا ومىرىندەگى ەلەۋلى كەزەڭ بولاتىن, قالا مەملەكەتتىك رامىزدەر ەتالوندارىن ساقتاۋشىعا اينالدى.
ءالى ەسىمدە, كۇن تۇنەرىڭكى, جاۋىن-شاشىندى بولاتىن. سوندىقتان دا شىعار, مەملەكەتتىك رامىزدەر قارسى الىناتىن اۋەجايعا قاراي جول ۇستىندە مىنا شاھار ماعان قانداي دا ءبىر قاتاڭ, رەسمي رەڭك الا باستاعان سياقتى كورىندى. اقمولا العاش رەت استانالىق ءمۋنديردى وزىنە شاقتاپ كورىپ جاتتى.
الايدا كۇزگى اۋا رايى تۋرالى ەشكىم دە ويلاعان جوق, ءبارى قۋانىشتى, مەرەكەلىك كوڭىل كۇيدە بولدى. سول كۇنى اقمولالىقتار مەملەكەت باسشىسىن ۇلكەن قۋانىشپەن قارسى الدى. تۋرا ۇشاق تراپىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇرمەتىنە جىردان شاشۋ شاشىلىپ «ارناۋ» ورىندالدى, سودان سوڭ ەجەلگى «الاستاۋ» ىرىمى جاسالدى. قازاقتار عاسىرلار بويى الىس تا اۋىر جولعا شىققاننىڭ ءبارىن دە «وتپەن الاستاۋ» جەلەپ-جەبەيدى دەپ ەسەپتەگەن. ايى وڭىنان تۋىپ, جولى وڭعارىلۋى ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ الدىنا «اق جول» توسەلدى.
قالانىڭ ورتالىق الاڭىندا ميتينگ بولدى. ءانۇراننىڭ داۋىسى مەن ارتيللەريالىق وتشاشۋدىڭ گۇرسىلىمەن پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسى مەن ۇكىمەت ءۇيىنىڭ ۇشار باسىنان سالتاناتتى تۇردە مەملەكەتتىك تۋلار كوتەرىلدى.
ال ودان ءبىر اي وتكەن سوڭ عانا ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى ايتۋلى كۇندەردىڭ ءبىرى كەلىپ جەتتى – 1997 جىلعى 10 جەلتوقساندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اقمولا قالاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى دەپ جاريالاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
سول كۇنى مەملەكەت باسشىسى ايتقان: «بۇدان بىلاي جانە عاسىردان-عاسىرعا وسىندا, ۇلان-بايتاق ەلدىڭ كىندىگىندە حالىق تاعدىرى ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. وتانىمىزدىڭ جۇرەگى ەندى وسى جەردە سوعادى. وسى جەردەن قازاقستان ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ تابالدىرىعىندا ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن ايقىندايتىن بولادى» دەگەن سوزدەر سانامدا جاتتالىپ قالىپتى.
مەن ءۇشىن سول كۇن تەك مەرەكە عانا ەمەس, ايتۋلى كۇن بولدى. – پرەزيدەنت مەنى استانا اكىمى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
سونىڭ قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس كەستەسى, ادەتتەگىدەي, وتە تىعىز بولدى, – ءوزىنىڭ تىكەلەي پرەزيدەنتتىك مىندەتىنەن, كەڭەستەردەن باسقا, قالانى, سالىنىپ نەمەسە رەكونسترۋكتسيالانىپ جاتقان نىسانداردى ارالاۋ كەرەك بولاتىن جانە مۇنداي شارۋالار كوپ ەدى – ايتەۋىر جۇمىس ءتۇن ورتاسى اۋا اياقتالاتىن.
تۇنگى ساعات بىرلەردىڭ شاماسىندا مەنى رەزيدەنتسياعا شاقىرتتى. پرەزيدەنت توقەتەرىن ايتتى: قالالىق اكىمدىكتىڭ جۇمىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ كەرەك, بۇل جاي عانا قۇرىلىسقا باسشىلىق جاساۋ ەمەس, بۇل – بىردەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋدى قولعا الۋ. استانا قۇرىلىسى مەن ءۇشىن مەملەكەت قۇرۋمەن بىردەي, – دەدى سوندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
قازىر سول جىلدارداعى وقيعالاردى سانامدا ەكشەي وتىرىپ, بۇل مەنىڭ ومىرىمدەگى اسا كۇردەلى دە, سونىمەن قاتار اناعۇرلىم جارقىن كەزەڭدەر ەكەن عوي دەپ ويلايمىن. شىن مانىندە ءبارى جاڭا بولدى: جۇمىس تا, ۇجىم دا, مىندەتتەر دە. بۇل مىندەتتەردىڭ كولەمى مەن ماڭىزدىلىعى وراسان ەدى. ەڭ باستىسى, مەملەكەت باسشىسىمەن قاتار, تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى قاناتتاندىردى, – بويىمىزدا تەمىربەتونداي وپتيميزم مەن تابىسقا دەگەن سەنىم بولدى.
استانانى كوشىرۋگە بايلانىستى سالتاناتتى ءىس-شارالار اياقتالماي جاتىپ, اقمولانىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرىنە دايىندىق باستالىپ كەتتى.
استانا اكىمشىلىك ورتالىق قانا ەمەس, ول ەلدىڭ ايناسى. جاڭا استانانىڭ تۇساۋكەسەرى الەمگە جاڭا قازاقستاندى – العا ۇمتىلعان, جاس, تاۋەلسىز, قازىرگى زامانعى مەملەكەتتى جاريا ەتۋگە ءتيىس بولدى.
الايدا وسىنىڭ الدىندا اسا ماڭىزدى وقيعا وتكەن بولاتىن. تۇساۋكەسەرگە دەيىن ءدال ءبىر اي بۇرىن استانا ءوزىنىڭ اتاۋىن يەلەندى.
تاريحي اتاۋ – اقمولا –جەرگىلىكتى جەردىڭ ساكرالدى ءمانىن, قاسيەتتىلىگىن ايشىقتايتىن. الايدا ءبىزدىڭ تاريحىمىزبەن جەتە تانىس ەمەس ادامدار, الدە, جاڭا استانانى سىناۋ ءۇشىن ادەيى سىنىققا سىلتاۋ ىزدەۋشىلەر, ونىڭ اتاۋىنىڭ ءتۇرلى جاعىمسىز تۇسىندىرمەلەرىن ويدان شىعاردى. قوعامدا, گازەت بەتتەرىندە بۇل تۇرعىدا قىزۋ پىكىرتالاس تۋدى. بۇل تۋرالى, ارينە قوعامدىق پىكىرگە ۇنەمى دەن قويىپ وتىراتىن مەملەكەت باسشىسى دا ءبىلدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىندا ءاربىر مينۋتتى ءىس ءۇشىن پايدالى ەتە وتىرىپ قولداناتىن ادەت بار. جۇمىس ماسەلەسىن تالقىلاۋ مەملەكەت باسشىسىن ءجيى كۇتىپ الاتىن اۋەجايدا باستالاتىن دا, قالاعا جول ۇستىندە جالعاساتىن. قانداي دا ءبىر سالىنىپ جاتقان نىسانعا جولاي سوعا كەتۋ ءجيى بولىپ تۇراتىن.
ءبىر كۇنى ءبىز پرەزيدەنتتى ەل ارالاپ كەلە جاتقان بەتىنەن كۇتىپ الدىق. تىكەلەي اۋەجايدا ول پرەمەر-مينيستر ن.ءو.بالعىمباەۆ ەكەۋمىزدى ءوز ماشيناسىنا وتىرعىزىپ الدى. استانانىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ شىن مانىندە ءپىسىپ-جەتىلدى, – دەپ اڭگىمەنى بىردەن باستادى مەملەكەت باسشىسى. وڭىرلەردەگى كەزدەسۋ بارىسىندا كوپتەگەن ادامدار وسى تۋرالى اڭگىمەلەپ, سۇراقتار قويدى. پرەزيدەنت از-كەم ءۇنسىز قالدى دا, جارتىلاي سۇراۋلى تۇردە «استانا» دەگەن اتاۋ سىزدەرگە قالاي, ۇناي ما دەدى. تەگىندە بۇل ءوزى قاناتتى ءسوز, بولاشاققا ۇمتىلىستىڭ نىشانى بولار ما ەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۇراعى ءبىزدى, ادەتتەگىدەي, ابىگەرگە سالدى. پرەزيدەنت بىزگە ويلانىپ-تولعانۋعا ۋاقىت بەردى. الايدا كوپ وتپەي-اق اڭگىمە قايتا جالعاسىن تاپتى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «استانا» ءۇشىن سەنىمدى ۋاجدەر كەلتىردى: بۇل سوزدە بارشاعا ءمالىم ناقتى ماعىنا بار جانە دالمە-ءدال استانانى بىلدىرەدى; ەكىنشىدەن, وندا جاعىمسىز ساياسي نەمەسە تاريحي بۇرا تۇسىندىرۋگە نەگىز جوق; ۇشىنشىدەن, ول قازاق تىلىندە دە, باسقا تىلدەردە دە اۋەزدى, جاعىمدى ەستىلەدى. اقىر سوڭىندا, حالىقارالىق تانىستىرىلىمدا ۇسىنىلاتىن جاڭا اتاۋ ەلدىڭ جاڭارۋىنىڭ نىشانىنا اينالادى. قازاقستان استاناسى باس قالالاردىڭ الەمدىك تىزىمىنە جاڭا اتاۋ-
مەن ەنەتىن بولادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قالانى قايتا اتاۋ تۋرالى شەشىم زاڭ بويىنشا تەك ءماسليحات پىكىرى ەسكەرىلە وتىرىپ قانا قابىلدانۋى مۇمكىن ەكەنىن بىردەن-اق ايتتى دا, مەنىڭ دەپۋتاتتارمەن كەزدەسۋىمدى سۇرادى.
1998 جىلعى 6 مامىردا استانالىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسى شاقىرىلدى. دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىن قىزۋ قولدادى. كوپتەگەن ادامدار مۇنىڭ دۇرىس ءارى دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم ەكەنىن ايتتى. ەلوردا استانا دەگەن جاڭا اتاۋعا يە بولدى.
حالىقارالىق تۇساۋكەسەر قارساڭىندا ەلوردانى سالۋ مەن جايلاستىرۋ جاڭا قارقىنمەن ورىستەي ءتۇستى. ءىس جۇزىندە قالانى تولىق اۋقىمدا رەكونسترۋكتسيالاۋ تالاپ ەتىلدى. ءبارى ورتالىقتان باستالىپ, قالا شەتىنە قاراي جىلجىدى.
بارلىق جەردە كوممۋنيكاتسيانى وزگەرتۋ, جاڭا جارىق قۇرىلعىلارىن ورناتۋ, اۋماقتى جايلاستىرىپ, كوگالداندىرۋ كەرەك بولدى. جول جابىندىسىنىڭ جاي-كۇيى ۇلكەن ماسەلەگە اينالدى. كەيبىر اۋدانداردا, تروتۋارلاردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, اسفالتتالعان جولدار مۇلدەم بولماعان ەدى. بالشىق پەن شالشىقتان ءوتۋ ءۇشىن ءاربىر كوكتەم مەن كۇزدە تسەلينوگرادتىقتار, ادەتتە, قونىشى بيىك رەزەڭكە ەتىك كيەتىن.
ءبىز جوندەۋ جۇرگىزىپ, جول سالا باستاعاندا بار-جوعى ءۇش اسفالت زاۋىتى بولدى. ەكى-ءۇش ايدان كەيىن-اق ولاردىڭ سانى 18-گە جەتتى. ولار تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەدى. ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 4-5 مىڭ توننادان اسفالت توسەلدى. بۇرىنعى تسەلينوگرادتا ءبىر ايدىڭ ىشىندە قانشاما جۇمىس جاسالدى دەسەڭىزشى.
عيماراتتاردىڭ باسىم بولىگىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كەرەك بولدى. قاس بەتتەرىنىڭ توزىعى جەتىپ, جەرتولەلەرى سۋعا باتقان ەدى. قيسايىپ, تەرەزەلەرىنە دەيىن جەرگە كىرىپ كەتكەن ەسكى ۇيلەر وتە كوپ بولاتىن. ونداي ۇيلەردى ءسۇرىپ تاستاۋ كەرەك بولدى, – ولار ەلوردا سۇرقىن بۇزىپ قاناي قويماي, جاڭا پاتەرلەرگە كوشىرىلۋگە ءتيىس ادامدارعا ناقتى قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر ەدى. ەندى ءساتى ءتۇستى, بۇكىل قالا بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءورىس الدى.
ەڭ باسىنان-اق نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اقمولاعا شەتەلدىك قۇرىلىس كومپانيالارىن شاقىردى. ولار جۇمىس ساپاسىنىڭ جالپى دەڭگەيىن ايتارلىقتاي كوتەرىپ, جاڭا جابدىقتار مەن جاڭا تەحنولوگيالار اكەلدى. ءبىزدىڭ قۇرىلىسشىلار ءۇشىن شەتەلدىكتەر پايدالاناتىن جابدىقتار جاڭالىق بولدى, مىسالعا, قۇراستىرمالى اعاشتار مەن تولىپ جاتقان باسقالارى دا. بۇل جاڭا ماتەريالدارعا قاتىستى.
شەتەلدىكتەر, ءوز كەزەگىندە, ءبىزدىڭ ەكپىندى قارقىنىمىزدى يگەردى. العاشىندا ولار مەرزىمدى قاتاڭ ۇستاۋدان اشىقتان-اشىق شوشىپ قالدى. بىراق ەشتەڭەسى جوق, ۇيرەنىپ كەتتى, ءوز جۇمىس كەستەلەرىن قايتا تۇزەپ, يكەمدەدى. ادەمى ءارى تەز سالۋدى ۇيرەندى.
تۇساۋكەسەرگە دەيىن اياقتاۋ تالاپ ەتىلگەن نەگىزگى نىسانداردىڭ قاتارىندا بەسجۇلدىزدى «ينتەركونتينەنتال» وتەلى بار ەدى. ونى تۇرىك كومپانياسى سالىپ جاتقان-دى. تۇساۋكەسەردە وندا مەملەكەتتەر باسشىلارىن ورنالاستىرۋ جوسپارلاندى. وتەل سالۋ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستاماسى بولاتىن. ول ادەيى كەلىپ, عيمارات ىرگەتاسىنا العاشقى تاستى ءوزى قالادى. ول كەزدە مۇنداي سىنىپتاعى قوناقۇيلەر كەشەنى تمد استانالارىنىڭ بارىندە بىردەي بولا بەرگەن جوق.
باسقا, ودان كەم ەمەس مىندەتتىڭ ءبىرى اۋەجايدى جاڭعىرتۋ بولاتىن. ەلوردانىڭ اۋە ايلاعى كەز كەلگەن اۋە لاينەرلەرىن قابىلداۋعا ءتيىس. تۇساۋكەسەر كۇنى مەرەكەلىك گالا-كونتسەرت وتەتىن ورتالىق ستاديوندى رەكونسترۋكتسيالاۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتتى.
قالادا دالمە-ءدال ماعىناسىندا قۇرىلىسشىلار ارمياسى – 14 مىڭ ادام ەڭبەك ەتتى. مەرزىمدەر شەگىنە جەتكەنشە قاتاڭ بولدى. جۇمىس تاۋلىك بويى ءجۇردى. كەيىن الدەكىم بۇل ۋاقىتتاردى «استانانىڭ اق تۇندەرى» دەپ ءدال ايتتى – پروجەكتورلار, دانەكەرلەۋ جارىقتارى بىرىڭعاي شاپاق بولىپ قۇيىلىپ, ءتۇن كۇندىزگىدەي بولىپ جاتاتىن.
قالانى كەزەكتى ارالاعان ءبىر كۇنى, بۇل ناۋرىزدا – تۇساۋكەسەرگە دەيىن ەكى اي بۇرىن بولاتىن, مەملەكەت باسشىسى سالىنىپ جاتقان «سامال» تۇرعىن ءۇي كەشەنىن كوردى, سوسىن ەسىلدىڭ جاعالاۋىنا شىقتى. وندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايالداپ, از-كەم ۋاقىت وزەنگە كوز سالدى, سودان سوڭ ءوز ويىمەن ءبولىستى: وزەن جاعاسىنا ورنالاساتىن جاعداي كەز كەلگەن قالانىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيدى, سوندىقتان مۇنى پايدالانىپ قالۋ كەرەك. كەلىڭدەر, ودان دا كوركەم جاعالاۋ جاسايىق! – دەدى. بۇل ەلوردانىڭ ءسان-سالتاناتىنا اينالادى!
ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ءسوزىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ءۇنسىز قالدىق. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بولسا, قاتاڭ داۋىسپەن, شاماسى, شەشىم قابىلداعان بولۋى كەرەك, تۇساۋكەسەرگە دەيىن جاعالاۋدى اباتتاندىرۋ كەرەك دەپ ويىن تۇيىندەدى.
جوبانى تەز دايىنداپ, پرەزيدەنتپەن كەلىستىك تە, تاۋلىك بويعى جۇمىستىڭ قۇلاشىن اشتىق. بەلگىلەنگەن مەرزىمگە ۇلگەردىك. ونىڭ ۇستىنە, مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, جاعالاۋ قالالىقتاردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا, استانانىڭ بەتكە ۇستار التىن القاسىنا اينالدى.
قازىر, 20 جىل وتكەننەن كەيىن, كەيدە سول جىلداردىڭ تۋرا ماعىناسىندا جاپا-تارماعاي قاۋىرت, وراسان ىرعاعىن ەسكە الا وتىرىپ, باسقاشا جۇمىس ىستەۋىمىزگە بولار ما ەدى؟ – دەپ ءوز-وزىمنەن سۇرايمىن. شاماسى, ولاي ەتە المايتىن ەدىك. جالپىعا ورتاق كوڭىل كۇي مەن ەنتۋزيازم بولدى, قاراپايىم حالىق ءبىزدىڭ جاي عانا ءۇي مەن جول سالىپ جاتپاعانىمىزدى, ءبىزدىڭ ءوز ەلوردامىزدى, ءوزىمىزدىڭ ەلىمىزدى, ءوز بولاشاعىمىزدى سالىپ جاتقانىمىزدى تەرەڭ ءتۇيسىندى!
اقىر سوڭىندا, 1998 جىلعى 10 ماۋسىمدا – جاس قازاقستان ەلورداسىنىڭ تۇساۋكەسەر كۇنى دە جەتتى. بۇل شەت مەملەكەتتەر باسشىلارى, كوپتەگەن شەتەل قوناقتارى قاتىسقان استاناداعى العاشقى ءىرى حالىقارالىق ءىس-شارا بولدى.
ودان كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ ەلوردامىز كوپتەگەن باسقا, ونىڭ ىشىندە اناعۇرلىم اۋقىمدى ءىس-شارالاردا قوناقجاي وتاعاسىنىڭ ءرولىن وڭاي اتقاراتىن بولدى. بىزگە الەمنىڭ جەتەكشى دەرجاۆالارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى كەلدى. 2001 جىلى استاناعا ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II ساپارلادى. 2003 جىلدان باستاپ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسى بويىنشا, قازاقستان ەلورداسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى تۇراقتى ءوتىپ تۇرادى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا جىل سايىن ءىرى كومپانيالاردىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى, باسشىلارى, ساياساتكەرلەر جينالادى. ءبىز ەقىۇ-نىڭ, شىۇ-نىڭ, يىۇ-نىڭ سامميتتەرىن, ۋەفا-نىڭ كونگرەسىن, ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزدىك. بارلىعىن ساناپ تاۋىسا المايسىڭ. الايدا وسىلاردىڭ قاتارىندا ەڭ ءبىرىنشى دەپ, قانشا دەگەنمەن, استانانىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرىن ايتۋعا بولادى!
ەلورداسىن كوشىرۋ مىندەتىن ابىرويمەن اتقارعان قازاقستان بۇكىل جەر شارىنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى ەسەبى قاشانداعىداي ءدال شىقتى! استانا تۋرالى, قازاقستان تۋرالى بارلىق الەمدىك ەلوردالاردا ايتىلا باستادى. سول كەزدەردە تالايلار ءۇشىن ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا, بىلايىنشا ايتقاندا, كارتادا العاش رەت پايدا بولىپ, قازاق حالقى ۇمىتىلۋدىڭ عاسىرلىق تۇنەگىنەن شىقتى.
كەيىن اتى اڭىزعا اينالعان امەريكالىق تەلەجۇرگىزۋشى لارري كينگ ءدال ايتقانداي: «كوپتەگەن ليدەرلەر تاريحقا ەنۋ ءۇشىن قالالاردى جاۋلاپ الادى, ال پرەزيدەنت نازارباەۆ قالانى سالدى».
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ جاسامپاز قىزمەتىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, ونى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ, ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ ساۋلەتشىسى نەمەسە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ساۋلەتشىسى, يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ ساۋلەتشىسى دەپ ءجيى ايتادى. ايشىقتى ەپيتەتتەر كوپ. بىراق ء«بىزدىڭ ەلوردانىڭ باس ساۋلەتشىسى» دەگەن سوزدەرگە كەلسەك – ونى تۋرا ماعىناسىندا تۇسىنۋگە بولدى.
ەلوردانى كوشىرگەننەن كەيىن باستاپقى بىرنەشە جىلدا باستى نازار ەسكى اۋدانداردى قايتا قۇرۋ مەن دامىتۋعا اۋدارىلدى. دەگەنمەن پرەزيدەنتتىڭ ەسىلدىڭ بوس جاتقان سول جاعالاۋىنا جاڭا قالا سالۋ ويى بۇرىننان بار بولاتىن.
كۇندەردىڭ كۇنىندە ءبىز تىكۇشاقپەن ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنا ۇشىپ شىقتىق. ماشينامەن جۇرۋگە جول جوق. ايدالادا تۇرمىز, ماڭايدىڭ ءبارى وسكەن بۇتا, قامىس, ال مەملەكەت باسشىسى: مىنا جەردەن داڭعىل وتەدى, جاڭا, ەڭ زاماناۋي كەڭسە عيماراتتارى, تۇرعىن ءۇي اۋداندارى, ساياباقتار بولادى دەپ اڭگىمەلەپ تۇر.
قورىتىندىسىندا شىنىمەن دە سولاي بولدى. سول جاعالاۋداعى يەن دالانىڭ ورنىنا كوپ ۇزاماي-اق اسپانمەن تالاسقان ۇيلەرى سۋبۇرقاقتار, گۇلزارلارى بار استانانىڭ جاڭا ورتالىعى ءوسىپ شىعا كەلدى. ەلوردا تەز سالىندى. فانتاستيكاداي كورىنەتىن مودەرندىك ءارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان عيماراتتاردىڭ ماكەتتەرى كوز الدىمىزدا كادىمگى تاس قالاعا اينالىپ شىعا كەلدى, جاڭا اۋداندار كوككە ورلەدى.
1997 جىلدارى-اق قازاقستاندىق ساۋلەتشىلەر ۇجىمى ازىرلەگەن استانانىڭ ءبىرىنشى باس جوسپارىنىڭ قالا حالقىنىڭ سانى 2005 جىلعا قاراي 350 مىڭ ادامدى قۇرايتىنى نەگىزگە الىنا وتىرىپ جاسالعانىنىڭ ءوزى قىزىق. الايدا استانا بۇل كورسەتكىشتى 1999 جىلى-اق اتتاپ ءوتتى.
جاڭا باس جوسپاردى ازىرلەۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق كونكۋرس وتكىزۋدى ۇسىندى. وعان الەمنىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن ۇزدىك ۇستالار قاتىستى. بەلگىلى جاپون ساۋلەتشىلەرىنىڭ ءبىرى – كيسە كۋروكاۆانىڭ تۇجىرىمداماسى جەڭىپ شىقتى. ول قالا قۇرىلىسىنىڭ ءوزى «سيمبيوتيكالىق ساۋلەت ونەرى» دەپ اتاعان فيلوسوفياسىن ناسيحاتتايتىن. ول بويىنشا قالا تابيعي ورتامەن ۇيلەسىمدە ءومىر سۇرۋگە ءتيىس ءتىرى اعزا رەتىندە قارالدى.
بۇل تۇجىرىمداما مەملەكەت باسشىسىنىڭ يدەياسىمەن ۇندەسە كەتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باستاپقىدا-اق قازاقستان ەلورداسىن جاپ-جاسىل, شىعىس پەن باتىستىڭ مادەني ءداستۇرى قوسا ورىلگەن, ەكولوگيالىق شاھار بولادى دەپ پايىمدادى.
الايدا كەيىن كيسە كۋروكاۆانىڭ جوسپارىن دا پىسىقتاي تۇسۋگە تۋرا كەلدى. ايتپاقشى, ونىڭ سەبەبى دە الدىڭعى سياقتى – ەلوردا ەڭ وپتيميستىك بولجامداردان دا تەزىرەك وسە ءتۇستى.
قازىر قالا دامۋىنىڭ جوسپارلى سحەماسى ۇنەمى دامىتىلىپ وتىرادى. مۇنىمەن مامانداندىرىلعان جوبالاۋ ۇيىمى – «استاناباسجوسپار» اينالىسادى. مەملەكەت باسشىسى بۇل جۇمىسقا تىكەلەي اتسالىسادى, ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ايقىندايدى, ساۋلەتشىلەردىڭ ۇسىنىستارىن قاراپ, بەكىتەدى.
مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ومىرلىك كوزقاراسىنىڭ كەڭدىگىنە, وراسان ءبىلىم قورىنا ۇنەمى قايران قالامىن. ەگەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الدەنە جايلى ايتسا, مۇلدەم سەنىمدى بولۋعا بولادى, ول قاي تاقىرىپتى دا تەرەڭ بىلەدى ءارى اڭگىمەگە تاماشا دايىندىقپەن كەلەدى. پرەزيدەنت كوپ وقيدى. ءوزىن قىزىقتىراتىن سالالارداعى ۇزدىك ماماندارمەن, ونىڭ ىشىندە ساۋلەتشىلەرمەن, قۇرىلىسشىلارمەن اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن ۋاقىت تابادى, ءىرى مەگاپوليستەردىڭ دامۋ ماسەلەلەرىن تەرەڭ زەردەلەيدى.
استانانىڭ ەڭ تانىمال عيماراتتارىن سالۋ يدەياسى مەملەكەت باسشىسىنا تيەسىلى. ولاردىڭ كوبىسىنىڭ نوبايىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز قولىمەن سىزدى. قازىر ولار تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مۇراجايىندا ساقتاۋلى.
«بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايى» پيراميداسى, «حان شاتىر», «استانا وپەرا», «نۇر الەم» سفەراسى, ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى «ازىرەت سۇلتان» مەشىتى سياقتى بىرەگەي ارحيتەكتۋرالىق قۇرىلىستار مەن باسقا دا كوپتەگەن نىساندار – تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ىسكە اسىپ, اقيقاتقا اينالعان يدەيالارى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ يدەياسى بويىنشا سالىنعان تانىمال قۇرىلىستاردىڭ ءبىرى – قازاقستان ەلورداسىنىڭ ۆيزيت كارتوچكاسى «بايتەرەك» كەشەنى. ەجەلگى اڭىزدىڭ قازىرگى نىشانى بولىپ تابىلاتىن ول حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى تاريحىنىڭ, زاماناۋي قازاقستان مەن استانانىڭ بىرلىگى مەن ساباقتاستىعىن ايعاقتايدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاريحتى, اڭىزدار مەن باعزى حيكايالاردى وتە جاقسى بىلەتىنىن, مادەنيەتىمىز بەن ءداستۇرىمىزدى قادىرلەپ-قاستەرلەيتىنىن ايتۋ كەرەك.
ۇلى دالانىڭ قاق جۇرەگىندە تۇرعىزىلعان استانا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ويى بويىنشا گۇل اتقان جازيراعا اينالۋى ءتيىس. شاھاردا ونداعان ساياباق پەن گۇلزارلار جاسالدى. سوناۋ 1997 جىلى-اق مەملەكەت باسشىسى ەلوردانىڭ اينالاسىن ۇلكەن جاسىل ايماققا اينالدىرۋدى ۇسىنعان بولاتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى عالىمدارمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ, ولار نەعۇرلىم جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەلگەن اعاش پەن بۇتا سۇرىپتارىن ىرىكتەدى, كوشەتتەردى وتىرعىزۋعا ءوزى ارنايى قاتىستى. قازىر استانانىڭ جاسىل كوشەتتەر الاڭى 80 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. قالا اينالاسىندا ناعىز ورمان ءوسىپ شىقتى. ول اۋانى تازارتىپ, ەلوردانى شاڭنان قورعاپ, اۋا رايىنا جاقسى اسەر ەتەدى.
استانا – الەمنىڭ اناعۇرلىم جىلدام وركەندەپ كەلە جاتقان ەلوردالارىنىڭ ءبىرى. 20 جىل ىشىندە قالا, ءبىزدىڭ بۇكىل ەلىمىز سياقتى, ادام تانىماستاي وزگەردى. جىل وتكەن سايىن ول ءومىر سۇرۋگە جايلىراق, ادەمىرەك بولا تۇسۋدە.
ەلوردا پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋدا كوشباسشىلىق ءرول اتقاردى. 1990-2000-شى جىلداردىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا, ءىس جۇزىندە نارىقتىق قاعيداتتاردى ەنگىزۋ تالاپ ەتىلگەن كەزدە سولاي بولدى, قازىر دە, قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما كەزەڭىندە دە سولاي. ەلوردا دامۋىنىڭ سورەدەن شىققاندا العان قۋاتتى قارقىنى كەيىنگى جىلداردىڭ بارىندە ساقتالىپ كەلەدى.
1997 جىلدان باستاپ استانانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 190 ەسە ءوستى. ونەركاسىپ – 30 ەسە, ينۆەستيتسيا 50 ەسە ارتتى, ونىڭ ۇستىنە ولاردىڭ باسىم بولىگىن جەكە سالىمدار قۇرايدى. ەلورداعا ينۆەستيتسيالانعان مەملەكەتتىك قاراجاتقا كەلەتىن بولساق – استانا ونى الدەقاشان قايتارعان. قالا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ دونورىنا اينالدى. ەلوردا سالىق تۇرىندە قازىردىڭ وزىندە 6 تريل-
ليوننان استام تەڭگە اۋدارعان. بۇل وعان مەملەكەت جۇمساعان قاراجاتتان 3 ەسەگە جۋىق كوپ.
ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 20 جىل ىشىندە 3 ەسەدەن استام ۇلعايدى. استانا ميلليون تۇرعىنى بار مەگاپوليسكە اينالدى. وسى ۋاقىت ىشىندە شامامەن جالپى سانى 180 مىڭ پاتەرلى 1 300 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي سالىندى. قالا الاڭى 500 شارشى كيلومەترگە ۇلعايدى.
دەگەنمەن ەڭ باستى جەتىستىك, استانانىڭ باستى قۇندىلىعى, شاماسى, ماتەريالدىق زاتتا ەمەس شىعار. ونى تۇرعىن ءۇيدىڭ شارشى مەترىمەن, سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمىمەن نەمەسە ەكونوميكالىق ءوسىم كورسەتكىشتەرىمەن ولشەۋگە بولمايدى.
ەجەلگى گرەك فيلوسوفى ارحيمەدتىڭ: «ماعان اياق تىرەيتىن نۇكتەنى تاۋىپ بەرىڭدەر, مەن الەمدى توڭكەرىپ تاستايىن» دەگەن قاناتتى ءسوزىن بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم شىعار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءۇشىن مۇنداي نۇكتە استانا بولدى, وعان تابان تىرەگەن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز تاريح دوڭگەلەگىن تەرىس اينالدىردى.
جاڭا ەلوردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ قۋاتتى كۇش-جىگەرىنىڭ, ەنەرگياسىنىڭ, ماقساتقا ۇمتىلۋشىلىعىنىڭ شوعىرلانعان كورىنىسىنە اينالدى. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتىڭ اقيقاتقا اينالعان ارمانى. بۇل ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن تابىسىنىڭ ءرامىزى.
ادىلبەك جاقسىبەكوۆ,
1997-2003, 2014-2016 جىلدارداعى استانا قالاسىنىڭ اكىمى
