ەكى بىردەي قالا قايتا تۇلەيدى
بۇل پرەزيدەنتتىڭ كوپتىڭ كوكەيىندەگىسىن ءدوپ باسىپ توسىننان جاساعان سىيى بولدى. وڭتۇستىك قازاقستان ءوڭىرى حالقىنىڭ سانى جاعىنان دا, ەكونوميكالىق جاعىنان دا, حالقىنىڭ مەنتاليتەتى جاعىنان دا قازاقستاننىڭ باسقا وبلىستارىنان ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن وزگەشەلەۋ ايماق ەكەنى جۇرتتىڭ بارىنە بۇرىننان بەلگىلى جايت. وسىنداي ءوڭىردىڭ ورتالىعىن تۇركىستانعا قاراي ويىستىرۋ يدەياسى تەكتەن تەك تۋىنداماسا كەرەك. رۋحاني جاڭعىرۋ يدەياسىنىڭ شىن مازمۇنى ەندى اشىلعانداي كۇللى قازاق حالقى قۋانىپ, بىرىنەن ءبىرى ءسۇيىنشى سۇراپ جاتقانىنا كۋا بولۋدىڭ ءوزى باقىت. تۇركىستان – ەلىمىزدەگى ەڭ كونە قالالاردىڭ ءبىرى.
تۇركىستان تاۋەلسىزدىككە دەيىن دە ءبىزدىڭ رۋحاني استانامىز دەپ اتالىپ كەلدى. تۇركى الەمىنىڭ تالبەسىگى, تىرەگى بولاتىنداي مىندەت ارقالاعان تۇركىستان ءوز حالىنشە دامىدى, مادەني, ساۋدا ورتالىعىنا اينالىپ, ءوستى, حالقىنىڭ سانى دا ارتتى. ەندىگى جەردە ونىڭ رۋحاني, ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى ورىستەتۋ ءۇشىن ءوز الدىنا وبلىس ورتالىعى ەتىپ قۇرىلىپ جاتقانىن وتە باتىل ءارى ماڭىزدى قادام رەتىندە قابىلدادىم.
تۇركىستانىمىز ەجەلدەن الەمگە ايگىلى قالالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەنى ايان. اسىرەسە, اتاق-داڭقىنىڭ شىعىپ, ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىمەن جاقىنداسىپ, الىس-جاقىنعا تانىلعان كەزى ازىرەت سۇلتان مەشىتىنىڭ سالىنۋىمەن بايلانىستى ورىستەدى. ءوزىمنىڭ دە تۇركىستاندا بالالىق شاعىم ءوتتى. تۋعان اپكەم تۇركىستاندا تۇرعاننان كەيىن تۇركىستان ەكىنشى اتا قونىسىمىزداي قاسيەتتى توپىراعىندا ەركەلەپ, قاسيەتىن سەزىنىپ وستىك. ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە «احمەت ياساۋي ماۆزولەيى» دەپ ەشكىم اتامايتىن. ياساۋي اتاۋى تەك بەرتىندە پايدا بولدى. ءدىني جاعىنان دا, ءدىل, ءتىل, ءداستۇر جاعىنان دا ەجەلگى شىعىس حالقىنىڭ بۇگىنگە جەتكەن بەلگىسى مەن جۇرناعىنداي بولىپ بالالىق شاعىمنان قالىپ قويعان كونە بەينەسى كوز الدىمدا ءالى تۇر. ىرگەسىندەگى سوزاققا, ارعى جاعىنداعى جاڭاقورعانعا, قاسىنداعى ارىسقا نەمەسە تاياۋداعى شاۋىلدىرگە ۇقسامايتىن ءوز الدىنا بولەك ەلدى مەكەن بۇل. تۇركىستاننىڭ بۇكىل جاعدايىن – ساياسي, گەوگرافيالىق, الەۋمەتتىك جاعدايىن ەسەپكە الا وتىرىپ, كۇنى كەشە پرەزيدەنتىمىز «تۇركىستان وبلىسى قۇرىلسىن» دەپ جانە وڭتۇستىك قازاقستان ەمەس, «تۇركىستان وبلىسى اتالسىن» دەپ جارلىققا قول قويۋىنىڭ ءوزى تەك تۇركىستاننىڭ مارتەبەسىن ەمەس, كۇللى قازاق ەلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرگەندەي جۇرتتىڭ بارىنە ۇناپ وتىر. تۇركىستان – تۇركى جۇرتىنىڭ ورتالىعى. بۇكىل تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ, قازاق كوشىن العا سۇيرەگەن ۇلىلارىمىزدىڭ سۇيەگى سوندا جاتىر. بۇل ونسىز دا بۇرىننان رۋحاني استانا بولىپ كەلگەن ەدى. ەندى, مىنە, ارنايى جارلىقپەن بەكىتىلىپ, ايرىقشا مارتەبەگە يە بولىپ وتىر. ونداعى مادەني وشاقتار, ونداعى اۋداندىق كولەمدەگى كوپتەگەن كەڭسەلەر ەندىگى جەردە وبلىستىق دەڭگەيگە كوتەرىلەدى. بۇل دا وڭاي شارۋا ەمەس.
ءبارىن دە كەڭ قۇشاعىنا الىپ, بەرەكەلى پەيىلىمەن جارىلقاپ وتىرعان شىمكەنت تە جەتىمسىرەپ قالماۋى كەرەك. ميلليوننان ارتىق تۇرعىنى بار شىرايلى شاھار الىپ مەگاپوليسكە اينالدى. بۇل دا قۋانىش. بۇيىرتسا, وڭتۇستىكتىڭ ەكى بىردەي قالاسى قۇلپىرىپ, قايتا تۇلەگەلى تۇر. ماعجان جۇماباەۆتان باستاپ تۇركىستاندى جىرعا قوسپاعان اقىن جوق. ماعجان «تاماشا تۇركىستانداي جەردە تۋعان, تۇرىكتىڭ ءتاڭىرى بەرگەن نەسىبەسى عوي» دەگەن ەدى, بولاشاقتى اينا-قاتەسىز بولجاعانداي ولەڭ بولدى. كەۋدەمدى كەرنەگەن قۋانىشىمدى جاسىرا الماي, بار قازاققا قۇتتى بولسىن ايتامىن!
دۋلات يسابەكوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
ۇلتتى ۇيىستىراتىن مەكەن بولادى
تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى قازاقستان حالقى ءۇشىن وتە ۇلكەن مارتەبەلى ءىس بولدى. بۇل – تاريحي شەشىم. ءبىز تۇركىستاندى ايتقان كەزدە, تۇركى الەمىندەگى رۋحاني ورتالىقتى كوزگە ەلەستەتەمىز. تۇركىستاندى دامىتۋ, الەۋەتىن ارتتىرۋ, ەكونوميكاسىن كوتەرۋ, تۋريزم جانە ءدىن سالاسىنداعى ورنىن تولىقتىرۋ ءۇشىن ءدال وسىنداي شەشىم سۇرانىپ تۇرعان بولاتىن. ەلباسى وسىنىڭ ءبارىن تەرەڭ ويلاستىرا كەلە, ۋاقىتى كەلگەن ساتتە تاريحي شەشىم قابىلدادى.
ەندى تۇركىستانعا ينۆەستيتسيا اعىلادى, ينۆەستورلار, تۋريستەر, شەتەلدىك كومپانيالار كوپتەپ كەلىپ, ءوڭىر حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارا تۇسپەك. ەڭ باستىسى, حالىقتىڭ سانى وسەدى. تۇرعىندار سانى ەندى بەس-التى جىلدا جارتى ميلليوننان اسۋى مۇمكىن. قالانىڭ دارەجەسى دە جىلدان-جىلعا ارتا تۇسپەك.
جالپى, وبلىستى ەكىگە بولە وتىرىپ, شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق مارتەبە بەرىلۋى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى – قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاساۋعا قاۋقارلى مەملەكەتتىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. بۇل – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەندىگىنىڭ بەلگىسى. وسىنىڭ اسەرىنەن الدىمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى وڭالا تۇسپەك. مىسالى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, حالىقتىڭ تابىسى ارتا تۇسەدى. ادەتتە حالىق ءىرى قالالاردىڭ ماڭايىنا شوعىرلانىپ, دەموگرافيالىق احۋال دا جاقسارا تۇسەتىندىگى عىلىمدا دالەلدەنگەن. ونىڭ ىشىندە تۇركىستان وبلىسىنا شەتەلدەگى قانداستارىمىز دا كوپتەپ كوشىپ كەلە باستاۋى مۇمكىن. سوندىقتان ەلباسى شەشىمىنىڭ ساياسي, تاريحي ماڭىزى جوعارى.
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جول اشادى
تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى – وڭتۇستىك ءوڭىر حالقىنىڭ كوپتەن كۇتكەن قۋانىشى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءتيىستى جارلىققا قول قويعان ساتتە بارشا حالىق بولىپ توبەمىز كوككە جەتكەندەي قۋاندىق.
بۇل جاڭاشىلدىق وڭتۇستىكتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇمكىنشىلىكتەرىن ارتتىرا تۇسەدى.
كيەلى مەكەن – تۇركىستان بارشا تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني استاناسى رەتىندە دامي تۇسەدى. ەندى تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعىنا اينالدىرۋ ءۇشىن جاڭادان اكىمشىلىك عيماراتتار سالىنادى, تۇرعىن ۇيلەر كوبەيەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە مىڭداعان جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جول اشادى. ەڭ باستىسى, قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى – جارىق, جىلۋ جۇيەلەرى جاڭالانىپ, اۆتوكولىك جولدارى جوندەلەدى.
بۇل يگىلىكتى ىستەر تۇركىستاندىقتاردىڭ باس قوسىپ, تۋعان جەرىنىڭ گۇلدەنۋىنە ۇلەس قوسۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە وبلىس ورتالىعى مارتەبەسى تۇركىستاندا ءتۋريزمنىڭ وركەندەۋىنە دە سەرپىن بەرمەك. كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋداننىڭ بۇل مۇمكىندىكتەردى جاساۋعا شاماسى جەتپەي كەلگەنى بەلگىلى. ەندى وبلىس ورتالىعىن دامىتۋعا سالىنعان قاراجاتتىڭ قايتارىمى بولادى.
ال شىمكەنت قالاسىنىڭ رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءوڭىردىڭ, جالپى, ەلىمىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جول اشادى. بۇل ەكونوميكالىق تۇرعىدا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. ميلليون تۇرعىنى بار قالالاردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, مارتەبەسى استانا مەن الماتى قالالارىمەن تەڭەسكەن شىمكەنتتىڭ بۇگىنگىدەن دە گۇلدەنگەن كۇندەرىنىڭ كۋاسى بولۋعا جازسىن.
ساكەن قانىبەكوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
رۋحانياتقا وڭ ىقپال ەتەدى
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شىمكەنت شاھارىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ساناتىنا جاتقىزىپ, وڭتۇستىك قازاقستاندى تۇركىستان وبلىسى دەپ بەكىتۋى – تاريحىمىزدىڭ تالاي سىندارلى ساتتەرىندە قازاق دەيتىن حالىقتى بىرلىك پەن بەرەكەگە ۇيىستىرىپ, ەلدىككە باستاعان حاندار مەن سۇلتاندارعا, بيلەر مەن الاش ارىستارىنا جاسالعان زور قۇرمەت, داناگوي شەشىم!
ءبىز بۇل قادامدى قازاق رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنە, تاريحى مەن ادەبيەتىنە جاسالعان ۇلكەن قامقورلىق دەپ ەسەپتەيمىز. وسىناۋ تاعدىرلى ءھام تاعىلىمدى باستاما اسىل ءدىنىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ ءوز دارەجەسىندە ءوسىپ-وركەندەۋىنە وڭ ىقپال ەتەتىنى حاق. سونىمەن قاتار تۇركى مۇسىلمان-حالىقتارىن ورتاق ماقساتقا ۇندەپ, ىزگىلىك پەن يگىلىككە ۇيىتادى. ايشىقتاپ ايتقاندا, بۇل – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني بىرلىگى جولىنداعى تاريحي شەشىم!
ويتكەنى تۇركىستان – جورالى جۇرتىمىزدىڭ رۋحاني تەمىرقازىعى ىسپەتتى تاريح پەن تاعىلىمعا تولى كۇللى تۇركى-مۇسىلمان حالىقتارىنىڭ كيەلى مەكەنى, قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى!
ەجەلگى ماۋرەناحر مەن تۇركىستاندا تۇركىلىك مادەنيەت جاڭعىرىپ, بايىرعى بابالارىمىز رۋحاني رەنەسسانس ءداۋىرىن باسىنان وتكەردى. بۇل ۇدەرىستىڭ نەگىزىندە تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ رۋحاني-مادەني دۇنيەتانىمى مەن ءداستۇرى قالىپتاستى.
ادام ساناسىنىڭ قۇندىلىق-قۇبىلىستىق رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ كوش باسىندا العاشقى تۇركىلىك رۋحانيات مەكتەبىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان ۇستاز قوجا احمەت ياساۋي تۇردى. ونىڭ ءىلىمى پاراساتتىلىق پەن ادامگەرشىلىك ۇستانىمدارىن قالىپتاستىردى.
كونە تۇركىستان شاھارىنىڭ ماڭايىندا مەنمۇندالاعان اسەم مەشىتتەر مەن كەسەنەلەر, تاريحي جادىگەرلەر مەن مۇراجايلار – حالقىمىزدىڭ رۋحاني مۇراسىنىڭ سارقىلماس قازىناسى.
وسىناۋ رۋحاني قازىنامىزدى ساقتاپ, ۇرپاققا جەتكىزۋدى كوزدەيتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى بۇل باستامانى جاراتقان يەمىز بەرەكەلى, ناتيجەلى ەتكەي! اللا تاعالا جاڭا تۇركىستان وبلىسىنىڭ تورىنەن باستالاتىن يگى ىستەرىمىزگە, ىزگى نيەتتەرىمىزگە جار بولعاي! ءاۋمين!
سەرىكباي قاجى وراز,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى,
باس ءمۇفتي
