تاۋەلسىز سوت – وركەندىلىك كەپىلى

سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋعا قاتىستى سوڭعى كەزدە بىرقاتار شارالار قولعا الىنا باستادى. سولاردىڭ ءبىرى سەناتتا وتكەن «سوت تورە­لىگىن جۇرگىزۋ كەزىندەگى سوتتىڭ جانە سۋديا­نىڭ تاۋەلسىزدىگى: قۇ­قىق قولدانۋ پراك­تي­كا­سى­نىڭ پروب­لە­ما­لارى جانە زاڭ­نا­مالىق رەتتەۋدىڭ پەرسپەك­تي­ۆالارى» اتتى كونفەرەنتسيا. وندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, جو­عار­عى سوتتىڭ, جوعارى سوت كە­ڭەسىنىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, اد­ۆوكاتۋرانىڭ, نوتاريالدىق پالا­تا­نىڭ, ديپلوماتيالىق ميسسيا­لار­دىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن عىلىمي ورتالاردىڭ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىل­دەرى بولدى. شاراعا قاتى­سۋ­شىلار الدىندا سەنات توراعاسى ق.ءمامي «قازاقستاننىڭ قۇقىق­تىق دامۋىنىڭ ۆەكتورى رەتىندە سوت جانە سۋديالىق تاۋەلسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» اتتى بايانداما جاسادى. ادام قۇقىقتارىن قور­عاۋ سالاسىنا پرەزيدەنت ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلە جاتقاندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن سەنات توراعاسى ەلباسىنىڭ سۋديالاردىڭ V سە­زىن­دە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ باستى جە­تىستىكتەرىنىڭ ءبىرى سوتتار مەن سۋ­ديالاردىڭ ءىس جۇزىندەگى تاۋەل­سىز­دىگى دەگەن ءسوزىن قاپەرگە الدى. «تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ كوپ كوڭىل ءبو­لۋى­مەن ادام قۇقىعىن قورعاۋ كە­پىل­دىگىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن قۇ­رۋعا دايەكتى جانە تاباندى تۇردە قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى», دەدى قايرات ءمامي. بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى رەتىندەگى سوت جۇيەسىنىڭ ماڭىزىن اشىپ كورسەتۋگە تىرىسقان جوعارعى سوت توراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆ ەلىمىز دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق جولدان تايقىماي كەلە جاتقان­دى­عىن العا تارتتى. مەملەكەتتىكتىڭ باستى نىشاندارىنىڭ ءبىرى ءتاۋ­ەل­سىز سوت بيلىگى بولسا, ونىڭ تامى­رى قازاقتىڭ بيلەر سوتىندا جا­تىر. وسى ورايدا جوعارعى سوت توراعاسى ەلىمىزدىڭ سوت بيلىگىنە ەشكىم دە قانداي دا ءبىر قىسىم جاساپ وتىرماعاندىعىن نىق سەنىممەن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قارا­عاندا, سوتقا قىسىم كورسەتۋگە, ايتقاندى ىستەتۋگە بولادى دەگەن كەيبىر جەكە مالىمدەۋلەر نازار سالۋعا دا تۇرمايدى. جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى وڭالسىن جۇمابەكوۆ كەڭەس جانىنداعى بىلىكتىلىك كوميسسياسىندا بيىل 312 سۋديالىققا كانديدات ەمتيحان تاپ­سىرسا, سولاردىڭ تەك 106-سى عانا ءوتىپ, رەزەرۆكە الىنعاندىعىن ايتتى. ياعني, سۋديالىققا كان­دي­دات­تارعا دەگەن تالاپ كۇشەيتىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار سۋديالىققا كانديداتتاردىڭ سوت ورىندارىن­داعى سىناعى دا بۇقارانىڭ نا­زا­رىنان تىس قالماق ەمەس. ولار جاي­لى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى بەتتەرىندە بارلىق اقپارات بەرىلەتىن بولادى. سۋديالىققا كان­ديداتتاردى تاڭداۋ ەكى كەزەڭگە ءبو­لىنۋى ايتارلىقتاي ناتيجە بەرگەندىگىمەن بولىسكەن كەڭەس ءتور­اعا­سى پرەزيدەنت جانىنداعى مەم­لە­كەتتىك باسقارۋ اكادەميا­سى­نىڭ سوت تورەلىگى ينستيتۋتىنىڭ 100 تۇلەگى سۋديا بولىپ جۇمىسقا ورنالا­سىپ ءۇل­گەر­گەندىگىن دە ور­تاعا سالدى. و.جۇما­بەكوۆ ەندىگى جەردە سۋديالىققا تەك اتال­عان وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرىنەن الۋ دۇرىس بولار ما ەدى دەگەن ويىن دا بۇقپاسىز جەتكىزدى. سوت جۇيەسىندەگى كەمشىلىكتەر با­رى­سىن سەنات دەپۋتاتتارى يران ءامىروۆ پەن ورالباي ابدىكارىموۆ جان-جاقتى اشىپ كورسەتتى. زاڭ­نىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى كەز كەلگەن وركەنيەتتى قوعامنىڭ نەگىزى ەكەنىن ءتىل­گە تيەك ەتكەن ي.ءامىروۆ ءتاۋ­ەل­سىز سوت ءجۇ­يەسى قۇقىقتىق مەملە­كەت­تىك­تىڭ ايقىن كو­رىنىسى دەگەندى كەلتىردى. سەناتوردىڭ پاي­­ى­مىن­شا, تاۋەلسىزدىك ۇعىمى قۇ­قىق­تىق­تان گورى ساياسي ءتۇ­سى­نىككە جاقىن. سون­­دىقتان سوت تاۋەل­سىز­دىگىمەن سۋديالاردىڭ وزدەرى ەمەس, ساياساتكەرلەر اينالىسۋى ءتيىس. وسىنداي ءوز­ارا ىقپالداستىقتىڭ بول­ماۋىنان جا­ھان­دىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى­نىڭ سوت ءجۇي­ەسى بولىگىندە قا­زاق­ستان ال­دىڭعى ورىنداردان تابىلماي وتىر. سۋ­ديا­نىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى باق­تالاسۋعا بولار, ال پروكۋرور مەن ادۆوكات تاۋەل­سىزدىگى تۋرالى اي­تۋ­دىڭ ءوزى قيىن ەكەنىمەن بولىسكەن سەناتور العاشقىسى ءوز باس­شى­لا­رىنىڭ تاپسىرماسىن ورىندا­سا, سوڭعى­لارى­نىڭ ءوزىن قورعاۋعا تۋرا كە­لەدى, دەدى. كونفەرەنتسيادا ءسوز العان كونس­تيتۋ­تسيا­لىق كەڭەس مۇشەسى ا.جاي­ىلعانوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكا­سىن­داعى ادام قۇقىقتارى ءجو­نىن­دەگى ۋاكىل ا.شاكىروۆ, تۇركيا جو­عارى سۋديالار مەن پروكۋرورلار كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىن­باسارى ە.دۋرناگول, ەقىۇ/دياقب زاڭ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەسشىسى ل.بەكينگ, گرۋزيا كونس­تيتۋتسيالىق سوتى ءتور­اعاسىنىڭ ور­ىنباسارى ك.ۆاردزەلاشۆيلي, امە­ريكا ساۋدا پالاتاسىنىڭ پرەزيدەنتى ك.ماك جانە وزگەلەرى سوت بيلىگى ءتاۋ­ەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە حا­لىق­ارالىق ستان­دارت­تارعا سايكەس زاڭ­نا­ما­نى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. كونفەرەنتسيادا قورىتىندى ءسوز ءسوي­لەگەن سەناتتىڭ زاڭناما جانە قۇ­قىق­تىق ماسەلەلەر كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى  ب.يماشەۆ بار­لىق ەسكەرتپەلەر مەن ۇسى­نىستار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سوت جۇيەسى جانە سۋديالار ءمار­تە­بەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زا­ڭىنا وزگە­رىستەر مەن تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋ تۋ­را­لى» كونستيتۋ­تسيا­لىق زاڭىنىڭ جوبا­سىن­دا كورىنىس تابارىنا سەنىم ءبىلدىردى.