قىمىز پاتەنتى – نەمىستە. ال شۇبات كىمدىكى؟

يتاليانىڭ اتاقتى ۇلتتىق تاماعى ماكارون سپاگەتتيىن جەپ كورگەن شەراعاڭ – شەرحان مۇرتازا: “وسىنىڭ قاي قاسيەتىن ماقتان قىلادى. مۇنىڭ ارعى اتاسى قازاقتىڭ كەسپە كوجەسى عوي”, دەگەن ەدى. يتاليا ساپارىندا وسىنى ءوزىمىز دە بايقادىق. قازاقتىڭ قادىرلى قوناعىنا قازى-قارتانى ارالاستىرىپ جايا­نىڭ مول ەتىنەن تاباق تارت­قان­داي يتاليالىقتار ءبىرىنشى تا­عامعا مىندەتتى تۇردە پاستاسىن, ماكارونىن ۇسىنادى ەكەن. داي­ىندالۋى ءار ءتۇرلى شىعار دەپ ءار­تۇرلى مەيرامحانادان جەپ كور­سەك تە, شەراعاڭ ايتقانداي, قا­سيە­تىن تاني المادىق. ماكارون­نىڭ اتى – ماكارون. دۇكەن سورە­لە­رىندە سىيماي تۇراتىن “سۇل­تان” ماركاسى سەكىلدى. ەرەك­شە­لىگى, يتا­ليالىقتار تاعام دايىن­دا­عاندا كەتچۋپ پايدالانبايدى. ولاردىڭ تۇسىنىگىنشە, كەتچۋپ قۇرامىندا كونسەرۆانتتار مەن جاساندى بوياعىش بار, ال بۇل زياندى دەلىنەدى. ونىڭ ورنىن بولونەزە, ياعني ەتتى سوۋس باسادى. شانىشقىمەن بالىق اۋلاعان­داي ءبىر ءپىسۋى ىشىندە ماكاروندى جەپ وتىرىپ ويلايسىڭ عوي, يتا­ليالىقتاردىڭ الدىنا تورە تا­باق ەت تارتساڭ, ماكاروننان جاق­سى ەمەس دەپ شورشىپ تۇسەتىنى انىق. بولونەزە دايىنداۋدىڭ ما­شاقاتى كوپ. ءتۇرلى كوك­ونىس­تەر­گە, شاراپقا بۇقتىرىلعان ەتى قىر­عىزدىڭ ءتۇ­تىپ تۋراعانىنداي ۇساق. يتا­ليالىق شەف-اسپاز­شى­دان اۋدار­­ماشى ارقىلى سۇراعا­نى­مىزدا كوزى وتتاي جانىپ كەتتى. ساعاتتاپ تۇسىندىرۋگە بار. ۇنا­مايدى دەگەن­دى سوزبەن ەمەس, قا­باق­پەن-اق تانىتساڭىز قازەكەڭ سە­كىلدى اقكوڭىلدەۋ كەلەتىن يتا­ليالىق باۋىردى ءاپ-ساتتە رەنجىتىپ الا­سىز. بۇل – ولاردىڭ ۇلتتىق تاعامى, ۇلتتىق برەند. ال ءبىزدىڭ شە... جىلىك-ءجىلى­گى­مەن مۇشەگە ءبولىنىپ, استاۋعا سا­لىپ تارتىلعان ەت. بىرەۋلەر وسپا­دار­لىقپەن تاڭىپ جىبەرگەن – بەس­بارماق. بىزدىكى مە؟! بىزدىكى سياق­تى. ءاي, قايدام. جىلقى ەتىن جەك كورمەيتىن فرانتسۋزدارداعى ءبىر پىسىقتار ءبىز مالدانىپ جۇرگەن ەت اسۋعا پاتەنت العان دەيدى. ءبى­لەك­تەي قازىڭىزعا وزبەك اعايىن­دار يە. جوق دەي المايسىڭ. قوڭى­رات – قالىڭ تارماقتى ەل. جار­تى­سىنا جۋىعى كەشەگى قازاق, بۇگىنگى وزبەك جەرىن جايلاپ, سول ەلگە ءسىڭدى. ءتۇبى ءبىر تۇركىلىگىمىز بار, اعاي­ىن جات ەمەس. ونى ايتاسىز, ءوز­بەكستاننان جۇمىس جاساۋعا كەلگەن ءبىر جىگىت ىشكى جاقتا اداي دەپ اتالاتىن وزبەك اۋىلى بارىن ايتقان. الپامىس باتىردىڭ مەرەي­تويىن وزبەكتەر تويلادى دەپ بيتكە وكپەلەپ تونىمىزدى وتقا جاق­قانىمىزبەن, ءتۇبى تۋىسقان سول قازاقتاردىڭ پىسىقتاۋ تۋ­عان­دارى “قازى – ءبىزدىڭ اتا-بابا­مىزدىڭ اسى” دەسە, تالاسا ال­مايسىز عوي. سالقار دالامىز سياقتى كەڭ­قولتىقپىز. وتكەندە, قازاق­ستان­داعى اۋىلشارۋاشىلىق كورمە­سى­نە گەرمانيادان كەلگەن نەمىس قازاقتارعا ءوزى پاتەنت العان قى­مىز جايلى لەكتسيا وقىپ كەتتى. قىمىزدىڭ سان اۋرۋلارعا شي­پا­سىن ايتادى. مىڭداپ, جۇزدەپ بيە بايلاپ وتىر. قىمىزدى قۇر­عاتىپ, ايەلدەرگە وپا-دالاپ جا­ساي­تىنداي دارەجەگە جەتىپتى. فابريكا اشقان. بەتتى جاسار­تادى دەيدى. اتقا كەشە عانا ءمىنىپ ءۇي­رەن­گەن نەمىس, قىمىزدىڭ ءدامىن تات­قانىنا ءبىر عاسىر بولماعان نە­مىس دۇنيە جۇزىنە قىمىزدى نا­سي­حاتتاپ ءجۇر. پايداسىن. ونىڭ اۆتورلىق قۇقىعىنا ەشكىم قول سۇعا المايدى. راسىمدەپ, سەرتي­فيكاتىن العان. وپا-دالاپ جا­ساپ كور, سوتقا بەرسىن. وعان اقى تولەپ قانا فيرما اشاسىڭ. قۇ­جات ويىنشىق ەمەس. بۇزساڭ, سوتتى بولاسىڭ. شۇباتقا يە بولىپ جۇرگەن ءمۇساتىللا توقانوۆ دەگەن عالىم اعامىز بار. وعان دا ءبىر وزبەك ازاماتى كەلىپتى. “كوكە, قازاق-وزبەك دەيتىندەي ەمەس, ءتۇبى ءبىر تۋىسقانبىز عوي. سىزدە اقشا جوق, مەندە بار. سەرتيفيكاتىن ءبىر­گە الايىق. كاسىپورىن اشا­مىز, پايداعا قالامىز” دەپتى. ءمۇساتىللا كوكەم, ارينە, شور­شىپ تۇسەدى. كەيىن تاپپاي قالاتىنىن ءبىلىپ. توقانوۆ – وڭتۇستىك-باتىس مال جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى مامانى. شۇباتتان تاب­لەتكا تۇرىندە سۋسىن الۋدى وي­لاپ تاپقان عالىم. يننو­ۆا­تسيا­لىق پاتەنتىن العان. كەيىن شۇبات­­ت­ان يوگۋرت, سۋسىن جاساۋدى جول­عا قويدى. جاڭا تەحنولو­گياسى ءوت­كەن جىلى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى ۇيىم­داستىرعان يننوۆاتسيالىق ونەر­تاپ­قىشتار كونكۋرسىندا 380 جو­بانىڭ ىشىنەن تاڭدالعان جيىر­ما ۇزدىكتىڭ قاتارىنا كىردى. قۇرت اۋرۋى, قانت ديابەتى, ءبۇي­رەك, قان ازدىعى جانە ونكولوگيا اۋرۋ­لارىنا بىردەن ءبىر ەم دەپ قا­بىلداناتىن شۇباتتىڭ بىراق جولى بولماي كەلەدى. كاسىپ­ورىن اشۋعا ۇلتتىق يننوۆا­تسيا­لىق قور مەن وبلىستىق “ماكسي­مۋم” وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ور­تالى­عى كەت ءارى ەمەس, بىراق اي­لىعى شاي­لىعىنا عانا جاراعان عا­لىم­­دا كەپىلدىككە قوياتىنداي ءىرى م ۇلىك, نىساندارى جوق. الايدا, شۇباتتىڭ قاسيەت­تە­رىن عىلىمي تۇردە دالەلدەپ ءجۇر­گەن عالىم جولورتادان قاي­تار جان ەمەس. جاقىندا جولىقتىق. – ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپ­سىز­دىگىن ساقتاۋ ءۇشىن سىرتتان كە­لەتىن تاعام جانە باسقا ونىمدەر 20 پايىزدان اسپاۋ كەرەك, ال بۇگىنگى تاڭدا وكىنىشكە قاراي ءسۇت ونىمدەرىنىڭ 63 پايىزى, كوكونىس, تاعى باسقا تۇقىم ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزى سىرتتان كەلەدى, – دەيدى عالىم. سەبەبى, ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەكونوميكا­نىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن سالا­لارعا كوڭىل ءبولۋ الدە دە بولسا جەتكىلىكسىز. ەڭ الدىمەن بۇعان مەملەكەتتىك كوزقاراس قاجەتتىگىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. مۇنايلى ەل قاتارىنا جاتقانىمىزدى ماقتا­نىش تۇتقانمەن, مۇناي دا ءبىر كۇنى تاۋسىلادى. ولاي بولسا, بولاشاقتى بولجاي وتىرىپ, ءبۇ­گىن اتقارىلاتىن ءىستى كەيىنگە قالدىرماۋىمىز كەرەك. سونداي سالانىڭ ءبىرى تۇيە شارۋاشى­لىعى بولىپ ەسەپتەلەدى. ونىڭ ءسۇتىن جوعارى تەحنولوگيامەن ءوڭ­دەۋ ءىسىن جولعا قويا الاتىن بول­ساق, وندا ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىمىزگە وڭ ىقپالىن تيگىزە­تىن, ەكونوميكالىق بۇلاقتىڭ ءبىر­دەن-ءبىر كوزى بولۋى ءسوزسىز. وسى­لاي دەپ ءسوزىن تۇيىندەگەن عالىم مۇنىڭ سەبەبىن تومەن­دەگىشە تۇسىندىرەدى. ەگەر رەسمي اقپاراتقا سۇيەنسەك, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بو­يىن­شا 16 مىڭ تۇيە بار. بۇل كور­سەتكىش رەسپۋبليكا بويىنشا 150 مىڭعا جۋىقتايدى. تۇيە ءسۇتىنىڭ ءونىم­دەرى مۇناي ونىمدەرىنە قارا­عاندا 38-40 ەسە قىمبات. مىسالى, حالىقارالىق بيرجادا 1 باررەل مۇناي 70 دوللار, 1 توننا مۇناي 350 دوللار. ال شۇباتتىڭ 1 ليتر ساتىلۋ قۇنى قازاقستاندا 400-600 تەڭگەنى قۇرايدى. 1 تونناسى 400-600 مىڭ تەڭگە. ال شەتەلگە شى­عاتىنداي جاعدايدا البەتتە كەم دەگەندە 2-3 ەسە قىمباتقا ساتى­لادى. سوندىقتان, مۇنايمەن سا­لىس­تىرعاندا شۇباتتان تۇسەتىن تابىس ايتارلىقتاي كولەمدى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى تۇيە ما­لىنا وندىرىستىك كوزقاراس بولسا, بولاشاقتا قازىرگى تاڭداعىدان مال سانىن 10-20 ەسە كوبەيتۋگە ءمۇم­كىن­دىك بار. ەلىمىزدەگى ماڭعىستاۋ, اتى­راۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل وب­لىستارىنىڭ كوپتەگەن ءشول-ءشو­لەيت جەرى بوس جاتىر. وسىنداي جەر­لەردە تۇيە شارۋاشىلىعىن دا­مىتۋعا قولايلى دەر ەدىم. «تۇيە مالى – كەدەيدىڭ مالى» دە­گەن حالىقتا قاعيدا بار. ويتكەنى, تۇيە مالى شولگە ءتوزىمدى, قوي جانە سيىر سياقتى وزىنە ارنايى كۇتىمدى, جىلى قورانى ونشا قا­جەت ەتپەيتىن جانۋار. ەگەر وسى ءىس مەملەكەت تاراپىنان قولعا الى­نىپ, ءبىز ۇسىنعان تەحنولوگيا نەگى­زىندە جۇرگىزىلسە, وندا شۇبات قا­زاق­ستاننىڭ ۇلتتىق برەندى رەتىندە الەمگە تانىمال تاعام رەتىندە بەلگىلى بولارى ايقىن. الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءبىر سالا بو­لارى انىق. ەڭ الدىمەن شۇباتتىڭ ەمدىك قاسيەتىنە توقتالاتىن بولساق, ءبىر ليتر شۇبات ادام اعزاسىن تاۋلىك­تىك قاجەت ەتەتىن ۆيتاميندەرمەن, جانە باسقا ميكروەلەمەنتتەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. ءبىر ليتر تۇيە ءسۇتىنىڭ قۋاتتىلىعى  911 ككال بولسا, سيىر سۇتىنىكى 660 ككالل-عا تەڭ ەكەن. شۇباتتا تا­بيعي يممۋندىق قاسيەتى ادام دەن­ساۋ­لى­عىنا پايدالى تۇيىرشىك بەلوك­تار بار. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لىگىنە قاراستى تاعامتانۋ اكا­دەمياسىنىڭ ديرەكتورى, ۇلت­تىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكا­دە­ميگى تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, وكپە, باۋىر اۋرۋلارىن, حولەتسيستيتتى, ءوت جول­دارى­نىڭ قابىنۋىن شۇبات­پەن ەم­دەۋدە كلينيكالىق ءتيىمدى­لىگى ءدا­لەلدەنگەن. وتاندىق جانە باتىس عالىمدارىنىڭ مالىمەتتەرى بو­يىن­شا, التى اي بويى كۇندەلىكتى استان 30 مينۋت بۇرىن ءبىر ليتر شۇبات ىشكەن جاعدايدا ونىڭ راك, سپيد, تىنىس الۋ, اس قورىتۋ جول­دارىنىڭ جانە جۇرەك-قان تامىرى سياقتى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ىقپال جاسايتىندىعى تۇجىرىمدالعان. شۇباتتىڭ شيپالىلىعى نەگى­زىن­دە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن ەۋروپا, امەريكا, اف­ريكا, ازيا قۇرلىقتارىنىڭ حال­قىن تۇيە سۇتىنەن دايىندالعان ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ باع­دارلاماسى قابىلداندى. وسىعان وراي جاپونيا, ەۋرووداق, امەري­كا, اۆستراليا ءسۇت يندۋستريا­سى­نىڭ بەلدى كومپانيالارى تۇيە ءسۇتى­نىڭ ونىمدەرىن وڭدەۋ تەحنولو­گيا­لارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋ­دا. قازىر دۇنيە جۇزىندە بالالار تاماعىنا, اكتيمەل, يممۋنەل, بيو-يوگۋرت جانە قىشقىل ءسۇتتى تاعام­دارعا سيىر ءسۇتى پايدالانىلىپ ءجۇر. ال ول جەتىلىپ ءوسىپ كەلە جات­قان بالا اعزاسىنا ونشالىقتى پايدا اكەلە بەرمەيتىندىگى اقپا­رات­تاردا ايتىلىپ كەلەدى. سيىر ءسۇتى قۇرامى جاعىنان انا سۇتىنەن الشاق جاتقاندىقتان, زات الماسۋ پروتسەسىن بۇزىپ, قانت ديابەتى سياقتى اۋرۋلاردىڭ بەلەڭ الۋىنا جول اشادى ەكەن. ال تۇيە مەن بيە ءسۇتىنىڭ تابيعي يممۋنومودۋل­يا­تور­لىق قاسيەتى بارلىعى دالەل­دەن­گەن. الايدا, جاڭا ساۋىلعان تۇيە سۇتىنەن دايىندالعان شۇبات, مىق­تا­عاندا ەكى اپتاعا شىداس بەرەدى, ءارى قاراي اشىپ بۇزىلادى. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ شۇبات پەن قىمىزدان قۇرعاق ۇنتاق, تابلەتكالار جاساپ, ءوندى­رىس­كە شىعارساق, قازاقتىڭ الەمدىك رىنوكتان ءوز ورنىن ويىپ الار جەرى وسى. شۇبات تابلەتكاسىن شى­­عارۋدى شىمكەنتتەگى «حيم­فارم-Santo» فارماتسەۆتيكالىق فاب­­ريكاسى الدا­عى ۋاقىتتا وندىرىسكە قويماق نيەت­تە. شۇباتتى تابلەتكا ەتىپ شىعارۋ ۇلكەن ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتە­تىندىگى ءسوزسىز. ال جوبانى تولىق­تاي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وراسان كوپ قارجى قاجەت. بۇۇ-نىڭ اۋىل شارۋاشى­لى­عى جانە تاماق ونەركاسىبى دەپار­تا­مەنتىنىڭ ەۋروپا, امەريكا, اف­ريكا جانە ازيا ەلدەرىن تۇيە سۇتىنەن جاسالعان قىشقىل ءسۇتتى تاعامدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە شا­قىرۋى, ءبىزدىڭ مەملەكەتتى وي­لان­دىرۋعا ءتيىس. وسى ورايدا عا­لىم­نىڭ ءوز قاۋپى دە بار. – ءبىز, ءبىر توپ عالىمدار, تۇيە­نىڭ شۇباتىن جاساۋ ادىسىنە, بال­قايماق جانە شۇباتتان ۇنتاق, يوگۋرت جانە تابلەتكا الۋعا قا­زاق­ستاننىڭ يننوۆاتسيالىق پا­تەنت­تەرىن العانىمىزبەن, – دەيدى ول, – مىقتى ەلدەردىڭ عالىمدارى تولىعىمەن ءبىزدىڭ جاڭالىقتاردى زەرتتەي كەلە, ءبىر تۇيىرشىك وزگەرىس ەنگىزىپ, ءبىزدىڭ جاڭالىقتاردىڭ يە­گەرلەرى بولىپ شىعا كەلۋىنە ەش­كىم كەپىل بولا المايدى, مىسالى, بىزدە ويلاپ تابىلعان الىس جاي­لاۋ­لاردا, كوكونىس القاپتاردا قول­دا­ناتىن جىلجىمالى توڭازىت­قىش­تارعا يزرايلدىكتەر قىزىعۋ­شى­لىق تانىتۋدا. ماۋسىم ايى­نىڭ سوڭىنا ءبىزدىڭ شىمكەنتكە جاپونيانىڭ بەلدى ۇلتتىق تەلە­كومپانياسى «ەن-ەچ-كەي» كەلىپ, تۇيە سۇتىنەن شۇباتتى جاساۋ تەح­نولوگياسى تۋرالى كينو ءتۇسىرىپ, جاپونيادا كورسەتپەكشى. ءبىر جا­عىنان بۇل دەگەن بىزگە ۇلكەن ابىروي, ال ەكىنشى جاعىنان ۇلكەن سۇراق تۋىندايدى؟.. ءمۇساتىللا توقانوۆ قارجى ءما­سە­لەسى شەشىلگەن جاعدايدا الەم­دىك نارىققا تۇيە ءسۇتى ونىمدەرىن بىرنەشە باعىتتا شىعارۋعا بو­لا­تىندىعىن ايتادى. ءبىرىنشىسى, شۇباتتىڭ قۇرعاق تابلەتكالارىن وڭدىرەتىن تسەح اشۋ. ەكىنشىسى, اسىل تۇقىمدى تۇيە مالدارىن وسىرەتىن كەشەندەردى ىسكە قوسۋ. ءۇشىنشىسى, تۇيە سۇتىمەن ەمدەيتىن پروفيلاك­تيكالىق ساناتوريلەر سالۋ. مۇ­نى تەزدەتپەسە بولمايدى. ءويت­كەنى, عالىم ايتقانداي شۇباتتىڭ تابلەتكا تۇرىندەگى ونىمدەرى ءازىر­گە ەشبىر ەلدە جوق. قارجىسى بار­لار قىمىزدان وپا-دالاپ ايىر­­عانداي شۇباتقا دا قول سال­سا شە؟! ءبۇ­گىندە مەديتسينادا راك-وبىر اۋرۋى جازىلمايتىن دەرتكە جاتادى. ال وسى اۋرۋعا ۇشىرا­عان دەرتتى تە­جەيتىن “لاكتوفەر­رين” دەگەن ءدا­رىنى ءسۇت ىشىندەگى اقۋىزدان الادى ەكەن. پايدا­لى­سى انا ءسۇتى دەلى­نەدى. ءبىر ليتر “لاكتوفەررين” الۋ ءۇشىن 2,5 تون­نا انا ءسۇتى كە­رەك. ول وڭاي­لىقپەن تابىل­ماي­دى. ءمۇساتىللا توقانوۆ وسى فەر­مەنتتى تۇيە سۇتىنەن الۋعا بولا­تىندىعىن انىقتادى. وسى جا­ڭا­لىعىن ءادى­لەت مينيسترلىگىنە قاراستى زيات­كەرلىك قۇقىق مەن­شىگى كوميتەتى­نە تىركەتىپ, ءتيىستى پاتەنت العان. ماسەلەن, ءبىر گرامم “لاكتوفەر­رين­نىڭ” قۇنى 2,5 مىڭ دوللار بولسا, تۇيە ءسۇتى­نەن وندىرگەندە, ول 3,3 دول­لارعا تۇسەدى. ياعني, 800 تەڭگە شاما­سىندا. بۇل ءدارى ادام بويىن­داعى قاۋىپتى باكتە­ريا­لار مەن ۆيرۋستاردى جوياتىن­داي قاسيەتكە يە. بىراق مۇنىڭ بارىنە وراسان قارجى قاجەت. قازاقستاندىق عالىمداردىڭ «شۇبات الۋ ادىسىنە» العان ين­نو­ۆاتسيالىق پاتەنتى جەنەۆا قا­لاسىندا 150 جىل بۇرىن اشىل­عان «بۇكىلالەمدىك ونەرتاپقىش­تار» ينستيتۋتىنىڭ 2010 جىلعى 23 ساۋىردەگى شەشىمىمەن الەم­دەگى الدىڭعى قاتارلى جاڭالىق دەپ تانىلىپ, التىن مەدالمەن جانە 1-ورىن ديپلوممەن مارا­پات­تالعان. قازاق عالىمدارى قاراپ وتىر­عان جوق. وتكەن عاسىردىڭ سەك­سە­نىنشى جىلدارىنىڭ با­سىن­دا جام­بىل گيدرومەليو­را­تيۆتىك ينس­تيتۋتىنىڭ عالىم­دا­رى وي­لاپ تاپقان تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى بۇگىندە “يزرايل­دىق تەح­نولوگيا” بولىپ, ەلىمىز­گە ورال­دى. قازاق عالىمدارى تاپ­قان جاڭالىق دەپ ەشكىم ايت­پايدى. كول-كوسىر سۋدى قاجەت ەتپەي­تىندىكتەن وسى تەحنولو­گياعا ءوتىپ جاتىرمىز. شۇبات – قازاقتىڭ ۇلتتىق برەندى. سان الۋان پايداسىن ايت­تىق. ەۋروپا كلۋبتارى تۇگىلى مىنا رەسەيدىڭ تومەنگى ديۆيزيو­نىنداعى ورتاشا كلۋبتاردان ويسىراي جەڭىلەتىن قازاق­ستان­دىق فۋتبول كلۋبتارىنا تەككە شاشىلىپ جاتقان اقشا ناعىز مەملەكەت پايداسىنا كەلگەندە قىسىر قالعان سيىرداي بولا­تىن­دىعى نەسى ەكەن؟! قازاقتىڭ شۇ­باتى كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ قانجىعاسىندا كەتپەسە ەكەن, ەلگە پايداسى تيسە ەكەن, مىڭ اۋرۋعا ەم دارۋمەن سۋسىننان ايىرىلىپ قالمايىق دەپ دابىل ۇرىپ جۇرگەن عالىمنىڭ جاناي­قايىنا جوعارىداعى ءتيىستى سالا باسشىلارىنىڭ ءۇن قاتپايتىن­دىعى قالاي؟! باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.