جيىن ماقساتى – قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ

كەشە مينسكىدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ) مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. وتىرىسقا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس, ارمەنيا, قىرعىزستان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ەرجان قازىحانوۆ, سەرگەي لاۆروۆ, سەرگەي مارتىنوۆ, ەدۆارد نالبانديان, رۋسلان قازاقباەۆ, وزبەكستان مەن تاجىكستان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى باحتيەر يسلاموۆ, ماحمۇدجان سابيروۆ جانە ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا قاتىستى. ال جيىنعا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي مارتىنوۆ توراعالىق ەتتى. كەڭەس وتىرىسىندا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر دەلەگاتسيا­لا­رى­نىڭ باسشىلارى جالپىعا ورتاق حالىقارالىق جاعدايدى تۇ­راقتاندىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆا­لا­رىن جانە وعان ۇقشۇ-عا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋدەگى ىقپالى تۋرالى ماسەلەلەردى تالقىلادى. سو­نى­مەن قاتار, جيىندا بەلارۋس تا­را­پىنان ۇسىنىلعان ارىپتەستىك ينستيتۋتىن قۇرۋ جانە بۇۇ – ۇقشۇ پىشىنىندەگى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ پەرس­پەكتيۆالارى دا قاراستىرىلدى. وتىرىستا ۇقشۇ باس حات­شى­سى نيكولاي بورديۋجا ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشى­لا­رىن وتكەن جىلدىڭ جەل­توق­سانىندا قابىلدانعان ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ىنتى­ماقتاستىقتى, سونداي-اق سىرتقى ساياساتتى ۇيلەستىرۋگە بايلانىستى شەشىمنىڭ جاعدايىنان حاباردار ەتتى. بۇل قۇجاتتا اتالعان ماسە­لەلەردىڭ باسىم باعىتتارى كورى­نىس تاپقان بولاتىن. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولا­رى­نىڭ باسشىلارى وتىرىس بارى­سىندا, سونداي-اق ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىن قۇرۋعا, ۇي­ىم سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كە­ڭەسى مەن ۇقشۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سى حاتشىلارى كوميتەتىنىڭ كەلەسى وتىرىستارىن وتكىزۋدىڭ مەرزىمى مەن ورنىن انىقتاۋ جايىن دا قا­راستىردى. سوڭعى اتالعان ۇيىم قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى كو­مي­تەتىنىڭ وتىرىسى بۇگىن (1 ماۋسىم) مينسك قالاسىندا وتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆتىڭ باق وكىلدەرىن حاباردار ەتكەنىندەي, قازاقستان ءاردايىم وڭىردەگى جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇ­راقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن جاعدايلار جاساۋعا قولداۋ كور­سە­تىپ كەلەدى. ۇقشۇ-نى وسى باعىت­تاعى ەڭ ماڭىزدى ۇيلەستىرۋشى جانە ءوزارا ىقپالداستىرۋشى قۇ­رال رەتىندە قاراستىرادى. مەنىڭ پىكىرىمشە, ۇلكەن الەۋەت پەن دامۋ بولاشاعىنا يە بۇل ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا قازاقستان ايتارلىق­تاي بەلسەندى اتسالىسىپ ءجۇر, دەدى وسى تۋرالى قازاقستان سىرتقى ءىس­تەر ءمينيسترى. بىزدە ۇيىم ايا­سىندا ساياسي ۇنقاتىسۋ تابىستى دامۋدا. بىزدەر جۇيەلى تۇردە كەزدەسىپ, كونسۋلتاتسيالار وتكىزىپ, وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ساياسي ماسەلەلەر جونىندە ءوز ۇس­تانىمدارىمىزدى ۇيلەستىرىپ وتى­رامىز. ورتاق شەشىمدەر ءداستۇرلى تۇردە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باس­شىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىندە كورىنىس تاۋىپ كەلەدى. ەرجان قازىحانوۆ ۇقشۇ-نىڭ ىنتىماقتاستىعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن باس­قا دا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ويداعىداي دامىپ كەلە جاتقانىنا دا توقتالدى. مينيستر وسىعان بايلانىستى ەڭ الدىمەن بۇۇ, ەقىۇ, ەۋرازەق, تمد, شىۇ سياقتى بەدەلدى حا­لىقارالىق ۇيىمداردى اتادى. ۇيىمنىڭ اسكەري قۇراۋشىسى ايتارلىقتاي نىعايا ءتۇستى, دەدى ەرجان قازىحانوۆ ءارى قاراي. بىزدە 2010 جىلعا جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدەرگە ارنالعان ۇقشۇ-نىڭ كواليتسيالىق اسكەري قۇرىلىس جوسپارى بار. ونىڭ جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسۋى ۇيىمعا مۇشە ەل­دەردىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي دامىتىپ, ونى جەتىلدىرۋدە وڭ ىرعاققا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆە­دومستۆوسىنىڭ باسشىسى 2009 جىلى ۇيىمنىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋ ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ قۇرىل­عانىن اتاپ كورسەتىپ, ول بولاشاق­تا تۋىنداۋ قاۋپى بار سىناقتار مەن قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا, وعان قارسى شۇعىل ارەكەت ەتۋگە جاردەمدەسەتىن ورتاق امبەباپ كۇش الەۋەتىنە اينالاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, مينيستر وتكەن جىل ۇيىم ءۇشىن جەمىستى بولعانىن دا اتاپ ءوتتى. بۇعان مىسال رەتىندە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ۇيىمنىڭ جارعىسى­نا جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەلىسىمىنە ەنگىزگەن وزگەرىستەردى, بۇل وزگەرىستەردىڭ ارەكەت ەتۋ جۇيە­سى­نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن قۇ­رالدارىنىڭ جۇيەسى قىزمەتىن رەتتەيتىن قۇجاتتاردىڭ بلوگىن نىعايتۋعا باعىتتال­عا­نىن كەلتىردى. وسىنداي ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىم اياسىندا اسكەري-ەكو­نوميكالىق جانە اسكەري-تەحني­كالىق بايلا­نىس­تاردىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىن بولادى. ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭە­سى­نىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستارى مارەسىنە جەتكەن سوڭ, ونىڭ قورىتىندىسى تۋرالى ۇقشۇ-نىڭ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا مەن بەلارۋس سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي مارتىنوۆ باق وكىلدەرىنە باس­پا­سوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. سەرگەي مارتىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتى­رىس­تا تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى مۇشە ەلدەرمەن قاتار, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە وزەكتى. ال ۇيىمنىڭ كەلەسى وتى­رىسى وسى جىلدىڭ جەلتوقسا­نىندا ماسكەۋدە وتەتىن بولادى. ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, جەدەل ارەكەت ەتۋگە باعىتتالعان بىتىمگەرشىلىك كۇشتەر بۇۇ-مەن بىرلەسە وتىرىپ, سونداي-اق ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اۋماقتارىندا ولار­مەن كەلىسە وتىرىپ ارەكەت ەتەتىن بولادى. قازىرگى كەزدە اتالعان قۇرىلىمعا بايلانىستى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. قازىرگى كەزەڭدە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك قوعام­داستىق ءۇشىن دە وزەكتى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسىناۋ وتكىر ماسەلەلەردەن قازاقستان دا ەشقاشان سىرت قالمايدى. سون­دىقتان دا ەلىمىز ەلدەگى جانە وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتى­لىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرمەن حالىقارالىق قۇقىق ارقىلى كۇرەسۋگە, تونەر قاۋىپتى بولدىرماۋ, ودان الدىن الا ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە, سونىڭ ءتۇپ نەگىزىندە جاتقان سەبەپتەردى جويۋعا قاتىستى قو­لاي­لى جاعدايلاردى تۋعىزۋ ءۇشىن ءداي­ەكتى تۇردە ناقتى قادامدار جاساپ كەلەدى. ال ۇقشۇ وڭىردەگى قاۋىپ­سىز­دىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاما­سى­ز ەتۋ جونىندە ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى قۇرال­دارى­نىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن مىندەتىنە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, وعان مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعىن قورعاۋ, ۇلتتىق قارۋلى كۇش­تەردى اسكەري ۇيىمداستىرۋ جاعىنان كۇشەيتۋ, اۋە شابۋى­لىنا قارسى قورعانىستىڭ بىرلەسكەن جۇيەسىن ساقتاي وتىرىپ, تمد-عا كىرمەيتىن مەملەكەتتەرمەن شەكارانى بىرلەسىپ قورعاۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىقتى ۇيلەستىرۋ جاتادى. ۋاقىت وتكەن سايىن ۇقشۇ ءوزىنىڭ قىزمەت اياسىنداعى باعىت­تارىن كەڭەيتە تۇسۋدە. سول ما­ڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى يادرو­لىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى حا­لىق­ارالىق رەجىمدى كۇشەيتۋ بو­لىپ تابىلادى. وسىعان بايلا­نىس­تى 2005 جىلدىڭ مامىرىندا      نيۋ-يوركتە وتكەن يادرولىق قا­رۋ­دى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتى تال­قىلاۋعا ارنالعان VII كونفەرەن­تسيا­دا وعان قاتىسۋشىلار ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ارا­سىنان ءوز ەلدەرى اۋماقتارىنان يادرولىق قا­رۋدى ءوز ەركىمەن شىعارعان قازاق­ستان مەن بەلارۋستى ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن. ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋ­ە­تىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق ۇيىم اياسىندا بىتىمگەرشىلىك كۇش­تەرىن قۇرۋ ماسەلەسى ءبىراز جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى. ءويت­كەنى, بۇل قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە اسەر ەتۋدىڭ امبەباپ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بار جانە ىقتيمال قاتەرلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزم, ەسىرتكى ترافيگى مەن ۇيىمداسقان قىلمىستىڭ وزگە تۇرلەرىنە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا ۇقشۇ-نىڭ ۇجىمدىق جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلدانعان ەدى. كەشەگى وتىرىستا وعان قاتىسۋشىلار وسى ماسەلەگە دە ەرەكشە نازار اۋداردى. كەشە, سونداي-اق ۇقشۇ-عا قا­تىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا كەلگەن دەلەگاتسيالار باسشىلارىن بەلارۋس رەسپۋب­ليكا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى الەك­ساندر لۋكاشەنكو  قابىل­دادى. ءاليسۇلتان قۇلانباي – مينسكىدەن.