قازاقستانداعى ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن بىرلىككە قىزمەت ەتەتىن وسى اسا ماڭىزدى قوعامدىق ينستيتۋتتىڭ سەسسياسى جىل سايىن ءوتىپ تۇرادى. بيىل ونىڭ سانى 25-كە جەتىپ وتىر. سەسسيا جۇمىسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 1500-دەن استام دەلەگات قاتىستى. ولاردىڭ ىشىندە اسسامبلەيانىڭ بارلىق وڭىردەن كەلگەن مۇشەلەرى مەن ارداگەرلەرى, رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ ءتوراعالارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ, ساياسي پارتيالار مەن ۇەۇ باسشىلارى, ادەبيەت پەن ونەردىڭ, سپورتتىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, شەتەلدىك قوناقتار بولدى. جارقىراعان كوكتەم كۇنىمەن بىرگە كەلگەن سەسسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ جۇزدەرى جارقىن, كوڭىلدەرى شات كورىندى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ سەسسيا جۇمىسىن اشقان سوڭ, ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ورىندالدى. وسىدان كەيىن سەسسيانى جۇرگىزىپ وتىرعان قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دارحان مىڭباي بايانداما جاساۋ ءۇشىن ءسوزدى قحا توراعاسى ن.نازارباەۆقا بەردى. ءوزىنىڭ سوزىندە ەلباسى 2017 جىل تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ەرەكشە جىل بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. «جۇيەلى جاڭعىرۋ بيىل ءبىزدىڭ بۇكىل جۇمىسىمىزدىڭ وزەگىنە اينالدى. بىرىنشىدەن, ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الدىق. ەكىنشىدەن, ساياسي جاڭعىرۋدى باستادىق. ۇشىنشىدەن, رۋحاني جاڭعىرۋعا كىرىستىك. بۇعان مەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالامدى ارناعانىمدى بىلەسىزدەر», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت باعدارلامالىق ماقالاداعى نەگىزگى مىندەتتەرگە نازار اۋدارىپ, قازاقستان قوعامىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىنە قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى. «مەن ەڭ الدىمەن بولاشاق قازاقستاندىقتىڭ بولمىسىن ايقىنداپ, قانداي بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتىم. بىرىنشىدەن, ول – الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى جاسامپاز تۇلعا. ەكىنشىدەن, الدىنا ناقتى ماقساتتار قويىپ, سوعان ۇمتىلاتىن پراگماتيك, ءارى رەاليست. ۇشىنشىدەن, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتىپ, ۇلتىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن بارلىق نارسەلەردەن باس تارتاتىن ادام. تورتىنشىدەن, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋىن ەڭ ماڭىزدى ءىس سانايتىن, جاھاندىق ءبىلىمنىڭ شىڭىنا شىققان جان. بەسىنشىدەن, تەك ەۆوليۋتسيالىق دامۋ عانا حالقىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جاقسى تۇسىنەتىن سانالى ازامات. التىنشىدان, ول – ءتۇرلى تىلدەردى مەڭگەرگەن, الەمنىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن الۋعا جانە زامان تالاپتارىنا ساي وزگەرۋگە قابىلەتتى, سانا-سەزىمى اشىق ادام», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
سونىمەن بىرگە, ەلباسى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ رولىنە توقتالىپ, باعدارلامالىق ماقالادا كورسەتىلگەن جوبالاردىڭ تەرەڭ زەرتتەلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا بەلسەنە اتسالىساتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە ءوز الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار جوباعا توقتالدى. «ءبىرىنشى. «تۋعان جەر» جوباسى اسسامبلەيا ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ بەرەدى. ەكىنشى. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا اسسامبلەيا تىكەلەي قاتىسىپ, باسى-قاسىندا ءجۇرۋى كەرەك. ءبىزدىڭ قانشاما زامانداسىمىز, قانشاما اسسامبلەيا بەلسەندىسى ەل يگىلىگى ءۇشىن رياسىز قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ۇلتىنا, قاي وڭىردەن ەكەنىنە, جىنىسىنا قاراماستان, ءبىز ولاردىڭ بارلىعىن ەلگە تانىتا ءبىلۋىمىز كەرەك. مۇندا قويىلاتىن تالاپ بىرەۋ عانا, ول – ازاماتتىڭ قازاقستان دامۋىنا قوسقان ۇلەسى. ءۇشىنشى. اسسامبلەيا «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت» جوباسىنا تابىستى اتسالىسا الادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق, ن.نازارباەۆ جاستاردىڭ سانا-سەزىمىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزى بار «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم» جوباسىن اتاپ ءوتتى. «جوبا الەمنىڭ جەتەكشى تىلدەرىنەن ەڭ ۇزدىك وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى كوزدەيدى. فيلوسوفيا, الەۋمەتتانۋ, ەكونوميكا, مادەنيەتتانۋ, شىعىستانۋ سالالارى بويىنشا اعىلشىن, ورىس, فرانتسۋز, يسپان تىلدەرىندە جانە باسقا دا تىلدەردە باسىلعان تاماشا وقۋلىقتار بار. وقۋ پروتسەسىندەگى عىلىمي اينالىمعا ولاردىڭ ەنگىزىلۋى وتاندىق ءبىلىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى مەملەكەت پەن قوعام الدىندا تۇرعان زاماناۋي جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە نازار اۋدارىپ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ ءۇشىن ەرەكشە شەشىمدەر قاراستىرۋدى تاپسىردى. «تۇتاس قوعام دا, جەكە ازامات تا بەيبىتشىلىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ وزدىگىنەن كەلە سالمايتىنىن بىلۋگە ءتيىس. مەملەكەت ۇدايى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق پروتسەستەردىڭ تامىرىن باسىپ, ءجىتى قاداعالاپ وتىر. ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار تۇراقتى, كۇندەلىكتى جۇمىس جاساۋدا», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ن.نازارباەۆ قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ دۇرىستىعىن جانە ءوز ۋاقىتىندا اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويدى. «ءبىرىنشى مىندەت. جۇيەلى جاڭعىرۋدىڭ ماقساتتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن قوعامدىق سانا-سەزىم قالىپتاستىرۋ كەرەك. بۇل پروتسەسكە مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام, ءبىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك سالا, جەكە بيزنەس پەن ماسس-مەديا, ءبارى دە تارتىلۋى قاجەت», دەپ تاپسىردى ەلباسى.
ەكىنشى مىندەت رەتىندە مەملەكەت باسشىسى ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتىپ, ءبىرلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وسىعان وراي, قازاقستان پرەزيدەنتى بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى. «ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنە وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, اسسامبلەيانىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋ جونىندەگى جوسپارىن دايىنداۋدى تاپسىرامىن. سونىمەن قاتار, قحا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسىن رەتتەپ, ولاردىڭ قىزمەتتەرىنىڭ ناقتى كريتەريلەرىن جاساۋى كەرەك. بۇدان بولەك, ۇكىمەتكە قايىرىمدىلىقتى دامىتۋ, ونىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءجونىندە ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. وبلىستاردىڭ, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرى قحا جۇمىسىنىڭ جاڭا باعدارىن – قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى, قايىرىمدىلىق جانە مەدياتسيا جۇمىستارىن كۇشەيتۋى قاجەت», دەپ مىندەتتەر جۇكتەدى ن.نازارباەۆ.
سەسسيا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى اقپاراتتىق جۇمىستارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ, 2018 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كوپفۋنكتسيالى مۋلتيمەديالىق پورتالىن اشۋدى, سونداي-اق «قازاقستان حالقى» ينتەراكتيۆتى تاريحي كارتاسىن جاساۋدى تاپسىردى. «ەل يەسى – قازاقتىڭ مەملەكەت قۇراۋشى رەتىندەگى ايرىقشا ءرولىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالۋعا ءتيىس ەلەكتروندى كارتا ەجەلگى قازاق جەرىندە سان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇيىسۋ پروتسەسىن كورنەكى جانە تولىق كورسەتىپ بەرەدى. ءبىلىم ءجانە عىلىم مينيسترلىگىنە, قحا-مەن ءبىرلەسىپ, عىلىمي نەگىزدە وسى ينتەراكتيۆتى كارتانى جاساپ, كەلەسى جىلى «العىس ايتۋ» كۇنىنە وراي تۇساۋىن كەسۋدى تاپسىرامىن», دەدى ەلباسى.
سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى بيزنەس, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالى قاۋىم وكىلدەرىن «تۋعان جەر» جوباسىنا قاتىسۋعا جانە ءوز اۋىلداستارىن قولداۋ ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
باياندامادان كەيىن جارىسسوزگە العاشقى بولىپ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى قحا عىلىمي-ساراپتامالىق توبىنىڭ ءتورايىمى نەللي كراسنوباەۆا شىقتى. ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى دوستىق, سەنىم, بەيبىتشىلىك, ءبىرلىك ۇعىمدارىنىڭ سينونيمىنە اينالىپ كەتكەنىن اتاپ, ءسوزىن باستادى. ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان مىندەتتەرگە سايكەس ول جوعارى وقۋ ورىندارى ۇلكەن بەلسەندىلىكپەن جۇمىس ىستەيتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق, جاڭعىرۋدى كەڭىستىك پەن ۋاقىتتىڭ كوپ قىرلى ولشەمى ەكەنىن اتادى. «قازاقستاننىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى – ءبىلىم, ءداستۇر جانە جاڭاشىلدىقتان تۇراتىن ۇلتتىق كودىمىز. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – ۇلتتىڭ ءححى عاسىرداعى رۋحاني گۇلدەنۋىنىڭ عالامدىق ستراتەگياسى», دەدى شەشەن.
ودان ءارى ن.كراسنوباەۆا جاپونيا, مالايزيا, يندونەزيا, تۇركيا ەلدەرىنىڭ تاريحىندا مەملەكەتتى ساپالى دەڭگەيگە كوتەرگەن ءداستۇر مەن پروگرەستى جالعاستىرۋ يدەيالارى بولعانىن ايتتى. «الەمدى يدەيالار بيلەيدى», دەگەن ءسوز بار. ءسىزدىڭ ماقالاڭىز دا ومىرلىك جاڭا ۇعىمدار مەن دامۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن اشاتىن يدەيا. وندا جاڭا سوزدەر مەن فيلوسوفيالىق پاراديگما عانا ەمەس, ناقتى جوبالار ۇسىنىلعان دەي كەلىپ, شەشەن پرەزيدەنتتىڭ «تۋعان جەر» باعدارلاماسى, «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى», «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى», «قازاقستانداعى جاڭا 100 ەسىم», ت.ب. جوبالار جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋح ەگۋدە وزىق تاجىريبەلەر بولاتىنىن جەتكىزدى.
سونداي-اق, ولار جاستاردىڭ ساناسىن جاڭا ساپاداعى دەڭگەيگە كوتەرەتىنىن ايتقان ول ودان ءارى الەۋمەتتىك عىلىمدار تۋرالى ءوزىنىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى. «جاڭا باعدارلامالىق ماقالاسىمەن ەلباسى گۋمانيتارلىق عىلىمداردىڭ دا بەدەلىن كوتەرىپ تاستادى, سوندىقتان ءبىز ەلباسىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. بىزگە الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋدىڭ رەسپۋبليكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتى كەرەك. وندا قىزمەت ەتۋگە لايىقتى كادرلار قازاقستاندا جەتكىلىكتى, قازىردىڭ وزىندە «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە «دەموگرافيا» ماماندىعى بويىنشا 24 ماگيستر مەن 10 عىلىم دوكتورى بار», دەدى شەشەن ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
«ەۋرازيا ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسياسى» اق ءبولىم باستىعى سەرگەي رۋسسو ءوزىنىڭ مولدوۆان حالقىنىڭ وكىلى ەكەندىگىن ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى وسى زامانعى الەمنىڭ بىردەن-ءبىر تابىستى مودەلى – پراگماتيزم ەكەنىن اتادى. «ەگەر باسقاشا بولسا ورىندالمايتىن ارماندار, پوپۋليستىك يدەولوگيالار تۋىپ, قوعامدى اپاتقا قاراي يتەرمەلەيتىن احۋال تۋادى ەكەن. حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنداعى مولدوۆاداعى ەتنوسارالىق كيكىلجىڭدەر ناق وسىنداي سەبەپتەردەن ورىن الدى. مەن ولاردى ءوز كوزىممەن كوردىم», دەي كەلىپ, شەشەن ودان ءارى پرەزيدەنتكە ءوزى وتانىنان بوسىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان كوپ مولدوۆاننىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستانعا كەلىپ پانا تاپقانىن ايتتى.
«قازىر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مىڭداعان مولدوۆان مەن رۋمىن تۇرادى, ولار قازاقستاندى وزدەرىنىڭ وتانى سانايدى. باسقا جەرلەردەن قازاقستاننىڭ ارتىقشىلىعى سول, مۇندا ادامدار ءبىر-بىرىمەن سوعىسپايدى, بەيبىت ءومىر كەشەدى, بالالارىن جەرلەمەيدى, كەرىسىنشە ءوسىرىپ, تاربيەلەيدى. ءبىز قولىمىزدا بار وسىناۋ التىندى قۇنتتاي ءبىلۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
ءوزى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ اۋدانىنداعى قازىرگى مەكەنىندە «بۋكوۆينا» اتتى رۋمىن مەن مولدوۆانداردىڭ ەتنومادەني بىرلەستىگىن قۇرعان ەكەن, سول ارقىلى اسسامبلەيانىڭ مۇشەسى بولعانىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. «پرەزيدەنت ايتقان بەيبىت ءومىر مەن پراگماتيزم – ەڭ ۇلكەن قۇندىلىقتار. ال قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق – جارىق پەن جىلۋ. بۇلار بولسا, حالىقتىڭ جۇرەگى ورنىندا, ەشتەڭەدەن قورىقپايدى. بۇگىن ءسىز بىرلىكتى كۇندە قاجەت بولاتىن فورمۋلا دەپ اتادىڭىز. ءبىز ونى ايالاپ ۇستاپ, ەشقانداي كۇرت قيمىلدارعا جول بەرمەۋىمىز كەرەك», دەدى ول پرەزيدەنت پەن كوپشىلىككە قاراتا.
وسىدان كەيىن ءسوز كەزەگى «اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز پورتى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق دوكەر-مەحانيزاتورى ەۆگەني گلاتىرعا بەرىلدى. «مەن ءوزىم ۋكراين حالقىنىڭ وكىلى بولسام دا ماڭعىستاۋدا تۋىپ-ءوستىم», دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. ودان ءارى پرەزيدەنتتىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى جاڭعىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن جاستاردىڭ الدىنا تۋراسىنان قويعان تالاپ ەكەنىن اتادى. «ءبىز, جاستار, جاڭاشىلدىققا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارقاشاندا اشىقپىز. ەڭبەكتەگى جاستار – پرەزيدەنتتىڭ سەنىمدى ءىزباسارلارى. سوندىقتان دا بىزگە ەلباسىنىڭ پراگماتيزم تۋرالى ايتقان يدەياسى اسىرەسە ۇنايدى. مەنىڭ تۇسىنۋىمشە, ادام جۇمىستى قۇلشىنىپ ىستەسە, كەز كەلگەن كاسىپتى مەڭگەرە الادى. مىسالى, مەن ءوزىم بۇرىن اتىن دا ەستىپ كورمەگەن دوكەر ماماندىعىن مەڭگەردىم. بۇل ءبىر كەرەمەت جۇمىس ەكەن. ءبىزدىڭ پرەزيدەنت تەڭىز پورتتارىنىڭ ماڭىزى تۋرالى بۇرىن ايتقاندا, ءبىز وعان ونشا ءمان بەرمەيتىن ەدىك. سويتسەك, ەلباسى ءبىلىپ ايتادى ەكەن, قازىر قازاقستان تەڭىز دەرجاۆاسىنا اينالدى. ءبىر كەزدە تۇكپىر بولىپ سانالاتىن اقتاۋ قالاسى دا قايتا تۇلەدى. ول قازىر قورعاس ارقىلى قىتايمەن, تۇرىكمەنستان ارقىلى ورتا شىعىسپەن, تەڭىز ارقىلى قاپ تاۋى جانە ەۋروپامەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىر. قازىر قالا كوشەلەرىندە عالامشاردىڭ بارلىق تىلدەرىندە ايتىلاتىن سوزدەردى ەستيسىز. جاستار پورتتاعى جۇمىستارعا قۋانا-قۋانا بارۋدا. ويتكەنى, وسى جۇمىس ارقىلى ولار وتباسىلارىن اسىراپ, جاقسى تۇرمىس كەشىپ, بولاشاققا سەنىممەن قارايدى», دەي كەلىپ, دوكەر ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەلباسىنىڭ «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسى تاماشا يدەيا ەكەنىن ايتىپ, اقتاۋ دوكەرلەرىنىڭ وسى ءتىزىمنىڭ بەل ورتاسىندا بولعانىن قالايتىنىن جەتكىزدى.
وسىدان كەيىن ءسوز بەلگىلى اقىن, ايتىس اقىندارى حالىقارالىق وداعىنىڭ ءتوراعاسى ءجۇرسىن ەرمانعا بەرىلدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» اتتى ماقالا جارىققا شىققانعا دەيىنگى قازاق ۇلتىنىڭ كوڭىل اۋانى ءبىر بولەك, جارىققا شىققاننان كەيىنگى كوڭىل كۇيى ءبىر بولەك دەر ەدىم. قازاق قوعامىنىڭ وسىنداي ءبىر تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ءزارۋ ەكەنىن ارقايسىمىزدىڭ ءىشىمىز سەزۋشى ەدى. وسىنداي ءبىر سىلكىنىستى, سەرپىلىستى كۇتەتىن سياقتى ەدىك. بۇل اسا كۇردەلى دە كورەگەن باعدارلاما كۇتكەنىمىزدەن دە اسىپ ءتۇستى», دەپ باستادى اقىن ءوزىنىڭ ءسوزىن. ودان ءارى شەشەن رۋحاني جاڭعىرۋ قازاق قاۋىمىن تۇلەتۋدىڭ بارلىق كەشەندى شارالارىن سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي انىقتاپ, قولعا جارىققا شىعاراتىن شىراعدان ۇستاتقانداي بولعانىن ايتتى. «بۇكىل زيالى قاۋىم وسى ماقالاداعى وزىق يدەيالاردى قولداپ, قوشتاپ وتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جىلدارداعى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ەڭ كۇردەلى ءماسەلە وسى رۋحاني جاڭعىرۋ ەدى, ەندى ول حالقىمىزدى, ۇلتىمىزدى رۋحاني ازاتتىققا باستاۋدىڭ جولىن كورسەتىپ بەرىپ وتىر. ەندى, وسى سىندارلى شاقتا, پرەزيدەنتتىڭ توڭىرەگىنەن تابىلىپ, قولداۋ كورسەتۋ – ۇلتتىڭ زيالى قاۋىمىنا سىن», دەدى ول.
ەلباسىنىڭ ماقالاسىنداعى «ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن وزگەرە ءبىلۋ كەرەك. وعان كونبەگەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا كومىلىپ قالا بەرەدى» دەگەن قاتال قاعيدانىڭ وتە ءادىل ەكەندىگىن اتاي كەلىپ, ج.ەرمان ءوزىنىڭ سوزىندە: « ۇلى حاكىم اباي: «مەن ەگەر زاكون قۋاتى قولىمدا بار كىسى بولسام, ادام مىنەزىن ءتۇزەپ بولمايدى دەگەن كىسىنىڭ ءتىلىن كەسەر ەدىم» دەگەن جوق پا؟ ءدال قازىر ءار قازاقتىڭ تۇبەگەيلى وزگەرەتىن, ويىن, جان سارايىن جاڭعىرتاتىن شاعى. ۋاقىتتىڭ ۇتىمدى شاعىندا ۋىسىمىزعا ءتۇسىپ تۇرعان تاريحي ءمۇمكىندىكتى قوس قولىمىزبەن قولداپ, زامان كوشىنە ىلەسۋدىڭ بارلىق شارالارىن قامتىپ قالۋ كەرەك ەكەنىن بىزدەر, شىعارماشىلىق ادامدارى ابدەن جاقسى تۇسىنەمىز. ونىڭ ءۇستىنە, رۋحاني جاڭعىرۋ بىزدەن ۇلتتىق كودتى ساقتاي ءبىلۋدى تالاپ ەتىپتى. بۇل – ۇلت جاناشىرلارىنىڭ جۇرەگىنە جەتەتىن ءسوز. ۇرپاقتان ۇرپاققا ۇزىلمەي كەلە جاتقان تەكتىلىگىمىزگە تابىنۋ, نامىسىمىزدى وياتۋ, ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىمىزگە جۇگىنۋ دەگەن ءسوز. كوك تۇرىكتەردىڭ قارا شاڭىراعىندا وتىرعان تەكتى حالىق ءوزىنىڭ تامىرىندا ءبۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەرىن قايتا تۇلەتۋگە قۇلشىناتىن شاق – وسى! وسى تۇستا ءبىر ءسىلكىنبەسەك, ءبىر سەرپىلمەسەك, حالىقتىعىمىزعا دا, ەلدىگىمىزگە دە سىن», دەپ قورىتتى ويىن.
«حابار» اگەنتتىگى» اق ءجۋرناليسى رۋسلان ىدىرىسوۆ ءوزىنىڭ چەشەن بوسقىندارىنىڭ ۇرپاعى ەكەنىن اتاپ, ءاربىر قانداسىندا قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ ساقتالعانىن ايتتى. «قازىر چەشەنستاندا تۇراتىن اجەمە مەن جاڭا استانانىڭ سۋرەتىن كورسەتكەنىمدە, ول جىلاپ جىبەردى. بۇل ءبىزدىڭ ەلگە دەگەن ماقتانىش سەزىمىنىڭ قۋانىشتى كوز جاسى ەدى. ءوز تاراپىنان ونداعى چەشەندەر قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سۋرەتى سالىنعان «قازاق ءۇيىن» كورسەتەدى. چەشەندەردىڭ قازاقتارعا دەگەن مۇنداي قۇرمەتىن ەشقانداي اقشاعا ساتىپ الا الماس ەدىڭ», دەدى ول.
ال ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى تۋرالى ايتقاندا, ر.ىدىرىسوۆ ونى اقش پرەزيدەنتى لينكولننىڭ ەلدى جاڭعىرتۋعا ارناعان اتاقتى سوزىمەن سالىستىراتىنىن ءبىلدىردى. «بۇل ءسوز امەريكانى وزگەرتىپ, جۇرتىن بىرىكتىرگەن تاريحي ءسوز بولدى. ەلباسى ءسوزىنىڭ تيىمدىلىگى دە سونداي. ماعان, اسىرەسە, سانانىڭ اشىقتىعى تۋرالى ويلار ۇنادى. شىنىندا دا, ءبىز ۇيىشىلىك تار شەڭبەرگە قامالىپ قالماۋىمىز كەرەك. ارقاشاندا ۇلكەن الەمدە نە بولىپ جاتقانىن اڭداپ, وعان سايكەس سانامىزدى جەتىلدىرىپ وتىرعانىمىز ءجون», دەدى ول. ودان ءارى جۋرناليست ءوزىنىڭ سيريا مەن اۋعانستانعا بارعان ساپارلارى تۋرالى ايتىپ, وندا قىرعىنداردى, قيراعان ءۇيلەردى, حومسە قالاسىندا جايراپ جاتقان ۇيلەردىڭ اراسىندا تۇرمىستىق تەحنيكا ساتىپ وتىرعان كاسىپكەردى كورگەنىن ەسكە الدى.
اقتوبە قالاسىنداعى «اڭسار» كونسۋلتاتيۆتى-وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ءدىنتانۋشى اڭسار سابدين قازىرگى تاڭدا ءدىني ەكسترەميزم الەمدىك دەرتكە اينالعانىن, كوپتەگەن ەلدەر لاڭكەستىكتەن جاپا شەگىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, ەكسترەميستەر سانانى ۋلاپ, قوعامىمىزدى ءبۇلدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «ءدىن ادام ومىرىندە ەرەكشە ورىن الادى. قازاقستاندا 18 كونفەسسيا تاتۋلىق پەن ءوزارا كەلىسىمدى تۋ ەتىپ كەلەدى. تاياۋدا عانا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار بويىنشا دىنارالىق كەلىسىمدى بۇزۋ زاڭعا قايشى ءىس-ارەكەت رەتىندە تانىلدى. بۇل – وتە ماڭىزدى قادام. ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ءداستۇرلى ءدىن قاي ۋاقىتتا بولماسىن جوعارى مانگە يە. دىنىمىزدەگى حانافي مازھابى ەۋرازيا كەڭىستىگىنە كەڭىنەن تاراپ, ول اتا-بابالارىمىزدىڭ ساناسىنا بەرىك ورنادى ءارى حالقىمىزدى بىرىكتىرە ءبىلدى», دەگەن ول بۇگىندە ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى تەرىسكە بالاپ, جات ۇعىمداردى سانامىزعا تىقپالاۋعا تىرىسىپ جاتقانىن ءسوز ەتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ سالت-ءداستۇرلەرىمىزدى, بولمىسىمىزدى ساقتاۋدا ۇلتتىق كودىمىزدىڭ ورنى ەرەكشە. ۇلتتىق كودىمىز عانا ءبىزدىڭ جانىمىز بەن جۇرەگىمىزدىڭ قۇلپىن اشا الادى. سونىمەن قاتار, ول پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان ماسەلەلەردى تولىق قولدايتىنىنا توقتالا كەلىپ, قازاقتىڭ, قالا بەردى تۇركى دۇنيەسىنە ورتاق ويشىلداردىڭ دىنىمىزگە, رۋحاني قۇندىلىقتارعا قاتىستى مۇرالارىن قايتا جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءدىن سالاسىنا قاتىستى مامانداردى دايىنداۋدا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر. مەملەكەت ءدىنتانۋشىلاردى, وسى سالادا ماگيسترلەر مەن دوكتورلاردى دايىنداۋ ءۇشىن گرانتتار بولۋدە. قازىرگى تاڭدا «نۇر مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتى, 9 مەدرەسە, ونىڭ ىشىندە 4 مەدرەسە-كوللەدج قىزمەت كورسەتۋدە. وسىنداي مۇمكىندىكتەر بولا تۇرا, بىزگە جاستاردى ءدىن سالاسى بويىنشا شەت ەلدەردە وقىتۋدىڭ قيسىنى جوق.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ نەيفرولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ولگا شۋماكوۆا ءدارىگەرلەر اۋلەتىنىڭ وكىلى ەكەن. ول كەزەگى كەلگەندە ءوز اۋلەتىنەن شىققان دارىگەرلەردىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 450 جىلعا جۋىقتايتىنىن ايتتى. «ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا 14 دارىگەر بار. ارامىزدان تەراپەۆت, حيرۋرگ, كارديوحيرۋرگ, نەيروحيرۋرگ, ستوماتولوگ شىقتى, 4 پەدياتر بار. مەديتسينا سالاسى – ءبىزدىڭ ومىرلىك تاڭداۋىمىز. اۋلەتىمىز قازاقستاندا 1849 جىلدان بەرى, ياعني 168 جىل ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ارعى اتامىز ەۆگەني فيليپپوۆيچ دانيلوۆ ورىس-جاپون سوعىسىنان ورالعاندا, سومكەسىندە جاۋدان ءتۇسكەن بىردە-ءبىر ولجا بولماپتى. سوعان اجەمىز رەنجىگەندە: «مەن ءوزىمنىڭ ار-نامىسىمدى اكەلدىم, ءبىزدىڭ نەمەرەلەرىمىز دە, شوبەرەلەرىمىز دە سولاي ار-نامىسىن ساقتاپ ءومىر سۇرەدى», دەپ جاۋاپ بەرىپتى. اتامىزدىڭ وسى ءسوزى ءبىزدىڭ كوكەيىمىزدە تۇرادى», دەدى ول.
شۋماكوۆتار اۋلەتىنىڭ بارلىق مۇشەسى قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان. بۇگىندە وتاندىق مەديتسينانىڭ ورلەي باستاعانىنا قۋانىشتى, ەڭبەك ەتۋگە ءازىر. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستاعى بالالار اۋرۋحاناسى ەلىمىزدەگى ەڭ جاقسى اۋرۋحانالاردىڭ ءبىرى. ءتۋابىتتى جۇرەك اۋرۋلارىنا شالدىققان بالالارعا وپەراتسيا جاساۋدى, نەۆرولوگيالىق ناۋقاسى بار بالالار ءۇشىن ارنايى ءبولىم اشۋدى ءبىرىنشى بولىپ قولعا العان. اق جەلەڭدى ابزال جان مەملەكەت باسشىسىنا جوو-لاردا پەدياتريا ءبولىمىنىڭ قايتا اشىلعانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
«ءسىز قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ تۋرالى باستاما كوتەردىڭىز. بىزگە رۋحاني ورتانى ساۋىقتىرۋ كەرەك, سەبەبى, ادامزاتتىڭ ساناسى «سوزىلمالى» اۋرۋلارمەن اۋىرادى. الەمدىك اقپاراتتىق ارنالار, الەۋمەتتىك جەلىلەر جەككورۋشىلىك پەن قاتىگەزدىككە تولى. ەكسترەميزم مەن راديكاليزم «ەپيدەمياسى» تارالۋدا. ونىڭ بارلىعىنان ارىلۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكا ازدىق ەتەدى, وعان حيرۋرگيا كەرەك. ءسىز اتاپ كورسەتكەن مادەنيەت پەن ءداستۇر – رۋحاني اۋرۋلاردان ايىقتىراتىن باستى ءدارى. بىزدەر, دارىگەرلەر قاۋىمى, ءوز مىندەتىمىزدى ادال اتقارۋعا دايىنبىز», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ول.
كەلەسى ءسوز كەزەگى «ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلى» زتب توراعاسى ۆەرا كيمگە بەرىلدى. ول پاۆلوداردا تۋىپ, الماتىدا جوعارى ءبىلىم العان, بۇگىندە استانادا ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ ۆولونتەرلەرمەن جۇمىس ءجونىندەگى ۇيلەستىرۋشىلەر, ترەنەرلەر ءازىرلەۋ بويىنشا 12 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار. ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلى قالىپتاستىرۋ تۋرالى باستامانى دا ءوزى كوتەرگەن.
«جاقىنىڭا, تامىر-تانىسىڭا وتەۋسىز, ەرىكتى تۇردە كومەك قولىن سوزۋ ەرتە زاماننان بەرى حالىقتاردىڭ سالت-ءداستۇرىندە بولعان, ول ءارتۇرلى اتالىپ كەلگەن. بۇگىندە ۆولونتەرلەر ەلىمىز ءۇشىن اسا زور ءارى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جۇمىستاردى اتقارۋدا. ولار جالعىزباستى جاندارعا, قارتتارعا, بالالار ۇيلەرىنە كومەكتەسەدى. ەرىكتىلەر سۋ تاسقىنىنا ۇشىراعان ەلدى مەكەندەرگە كومەكتەسۋگە, جوعالىپ كەتكەن ادامداردى ىزدەۋگە اتسالىسادى. وتكەن جىلى ۆولونتەرلىك ۇيىمدار 22 قالادا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 590 ارداگەرىنە الەۋمەتتىك كومەك جاسادى. شارۋاشىلىعىنا, ۇيدەگى جوندەۋ جۇمىستارىنا, ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا, ازىق-ت ۇلىك جەتكىزىپ بەرۋگە جانە باسقا دا قولعابىس تيگىزدى», دەدى ۆ.كيم.
سونداي-اق, ول وزىنەن قازاقستاندا قانشا ەرىكتى بار دەپ سۇرايتىندار كوپ ەكەنىن ايتتى. «ولارعا ەرىكتى تۇردە كومەك كورسەتۋ – ادامداردىڭ جان قالاۋى دەپ جاۋاپ بەرەمىن. ادامداردىڭ وزدەرى ايتپايتىن قايىرىمدىلىق ىستەرىن قالاي ساناپ شىعۋعا بولادى؟! مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قوعامنىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋعا ىقپال ەتەدى. ادامداردى ءوزارا كومەك قولىن سوزۋعا تاربيەلەيدى, ءبىر-ءبىرىمىزگە قامقور بولۋعا اسەرىن تيگىزەدى», دەدى ول.
وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى «ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بولاتىن. بۇل وقيعا ەرىكتىلەردىڭ جۇمىسىن دامىتۋدىڭ جاڭا پاراعىن اشتى. «ۇلتتىق ۆولونتەرلىك جەلى» زتب ءتورايىمى ايتىپ وتكەندەي, قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭىرىندەگى 4 مىڭنان استام ۆولونتەر «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىن ۇيىمداستىرۋعا دا سۇبەلى ۇلەس قوسپاق.
«اتىراۋ اگروونىمدەرى» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير روزمەتوۆ بۇگىنگى قوعامىمىزداعى ەڭبەك ادامى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان جاقسى جاعدايلارعا كەڭىرەك توقتالدى. «كاسىبىم بويىنشا مەن – تەڭىزشىمىن, العان ماماندىعىم بويىنشا – مۇنايشى-قۇرىلىسشىمىن. 9 جىل مۇحيتتاردا ءجۇزدىم, «تەڭىز» كەنىشىن يگەرۋگە اتسالىستىم, ترەست باسقاردىم. وسىدان 17 جىل بۇرىن قۇرلىققا ورالدىم. مەن – شارۋانىڭ بالاسىمىن. ادامدار ماعان «ءوزىڭ وقىعان, جۇمىس ىستەگەن گوللاندياعا نەگە كوشپەدىڭ؟» دەگەن سۇراقتى ءجيى قويادى. مەن ولارعا ۇنەمى «بىزدە وتاندى تاستاپ كەتۋ دەگەن جوق!» دەپ جاۋاپ بەرەمىن. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى تۋعان جەردىڭ تابيعاتىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەنى, ونىڭ بايلىعىن ۇنەمدى, ءارى ورىندى جۇمسايتىن تەڭدەسى جوق ەكولوگيالىق ءومىر سالتىن ۇستانعانى مەنى قاتتى تولقىتادى. «جەرى بايدىڭ – ەلى باي», دەيدى قازاقتار. 17 جىلدىڭ ىشىندە اتىراۋ دالاسىندا ءبىز جۇزىمدىك وسىردىك, ومارتا شارۋاشىلىعىن قولعا الدىق, بەكىرە وسىرۋمەن اينالىستىق, كوكونىس, باقشا ونىمدەرىن وسىردىك, بىرنەشە مال فەرماسىن اشتىق»,– دەدى ۆ.روزمەتوۆ.
وسىنداي ۇلكەن شارۋاشىلىقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ وتىرعان ول ءوز ءىسىندە سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيا قولدانادى ەكەن. ماسەلەن, 150 گەكتار جەردى الىپ جاتقان المانىڭ 32 سۇرپى بار باقشانى سۋارۋعا يزرايلدىك تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولدانادى. «اتىراۋاگروونىمدەرىنىڭ» اسىل تۇقىمدى ءالپى ەشكىلەرىنىڭ ءسۇتى ءوز ەلىمىزدى ايتپاعاندا, شەت ەلدە دە سۇرانىسقا يە. اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قويلارىنىڭ سالماعى 140 كيلوعا دەيىن جەتەدى. جالپى اۋماعى 11 گەكتاردى الىپ جاتقان 4 توعاندا 40 مىڭنان استام بەكىرە ءوسىرىلەدى. 2015 جىلى ەلباسى بارعان كەزدە شارۋاشىلىق باسشىسى اتىراۋدا ليمون وسىرەتىنىن ايتىپ ۋادە بەرگەن ەكەن. بۇگىندە سول ۋادەسىنىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, ليمون اعاشتارىن ءوسىرىپ جاتىر, العاشقى جەمىسىن الداعى جىلى تەرۋگە نيەتتەنىپ وتىر.
ارگەنتينانىڭ روساريو قالاسىنداعى قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى يرينا ۆاگنەر دە القالى جيىنعا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ول ورىس, اعىلشىن جانە يسپان تىلدەرىن مەڭگەرگەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى» مەرەيتويلىق مەدالىمەن ماراپاتتالعان. روساريو قالاسىندا تۇرىپ جاتقانىنا 17 جىلعا جۋىقتاپتى. «مەن تۋعان جەرىم – قازاقستانمەن بايلانىسىمدى ەشقاشان جوعالتقان ەمەسپىن. قازاقستاندىق دوستارىم ماعان «ارعىن» دەپ ازىلدەيدى. قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىزدىڭ تۋعان جەرگە, مادەنيەتكە, سالت-داستۇرگە پاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە قاراۋ تۋرالى ايتقان سوزدەرىڭىز ماعان ۇلكەن اسەر سىيلادى. شەت ەلدەگى قازاقستاندىقتاردىڭ تۋعان وتانىن قولداۋعا دەگەن ىستىق نيەتى بار دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. 2014 جىلى وسى زالدا وتىرعان جولداسىم گۋستاۆو گۋتيەررەزبەن بىرگە روساريو قالاسىندا قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعىن اشتىق. ال 2015 جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن ورايلاستىرا ورتالىق عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتادىق. بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ الىستاعى ارگەنتينانىڭ روساريو دەگەن قالاسىندا ءۇيى بار», دەدى ي.ۆاگنەر.
روساريو قالاسىنداعى قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعى ەلىمىزدىڭ تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, سالت-داستۇرىنەن سىر شەرتەتىن ءتۇرلى جادىگەرلەردىڭ كورمەسىن وتكىزەتىنىن, حالىقارالىق گۋمانيتارلىق جوبالارعا, كورمەلەرگە قاتىساتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازىرگى قازاق ادەبيەتىن الەم تىلدەرىنە ءتارجىمالاۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ ايتقان ءسوزدەرىن دە ورتالىق باسشىلارى قۋانا قابىلداپتى, سەبەبى, قازاق قالامگەرلەرىنىڭ يسپان تىلىندەگى شىعارمالارى تاپشى.
«مادەني ورتالىقتى سالۋعا اتسالىسقان ارگەنتيكالىق دوستارىمىزدىڭ بارشاسى قازاقستاندى ودان ءارى ناسيحاتتاۋعا ءازىر. مەن قازاقستاننىڭ شەت ەلدەگى دوستارىنا ارناپ اسسامبلەيانىڭ دوستىق ەلشىسى قۇرمەتتى اتاعىن بەكىتۋدى ۇسىنامىن. ولار قازاقستاننىڭ مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋمەن, ينۆەستورلار ىزدەۋمەن اينالىسادى, ءوز ەلدەرىندە قازاقستاننىڭ تۋىن بيىك ۇستايتىن بولادى», دەدى ي.ۆاگنەر. قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, القالى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى جانە مەملەكەت باسشىسىن روساريو قالاسىنداعى ورتالىقتىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولۋعا شاقىردى.
القالى جيىندا ەلدىڭ الدىنا شىعىپ ءسوز العانداردىڭ اراسىندا ەل ىشىندە «جاۋجۇرەك مىڭ بالا», «باۋىرجان مومىش ۇلى», «اناعا اپارار جول» سىندى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققان كوركەم فيلمدەردىڭ رەجيسسەرى, تانىمال پروديۋسەر, «SAتAIFILM» جشس ديرەكتورى اقان ساتاەۆ تا بولدى. ول ءوز سوزىندە وسىنداي بيىك مىنبەردەن پىكىر بىلدىرۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن جيىندى ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىن ءبىلدىردى. سونداي-اق, ەلباسىنا ەلىمىزدىڭ كينويندۋستريا سالاسىنا ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءۇشىن زور ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. «كينو – كەز كەلگەن ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرى وركەندەگەنىنىڭ, ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ بىردەن-ءبىر كورسەتكىشى ءارى ول يدەولوگيالىق قۇرال. سول سەبەپتەن دە بۇل جەردە كينو ءتۇسىرۋشى اۆتورلاردىڭ موينىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ويتكەنى, ءتۇرلى باعىتتاعى تانىمدىق فيلمدەر ارقىلى ءبىز قوعامدى ءتاربيەلەيمىز. ناقتى مىسال رەتىندە مەن «اناعا جول» كارتيناسىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز بۇل تۋىندىعا 40 جىلدان كەيىن تابىسقان انا مەن بالانىڭ تاعدىرىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ, XX عاسىرداعى قيلى-قيلى كەزەڭدەردى كورسەتتىك. ۇجىمداستىرۋ مەن اشتىق, سوعىس پەن قۋعىن-سۇرگىن وقيعالارىن سۋرەتتەي كەلە, كەيىپكەرلەرىمىزدىڭ ءومىر جولىن بەينەلەپ, ميلليونداعان كورەرمەننىڭ كوڭىلىنە وي سالدىق», دەدى ا.ساتاەۆ.
ايتسا ايتقانداي-اق, فيلم تاڭداي قاعىپ تاماشالاۋعا تۇرارلىقتاي تۋىندى بولاتىن. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, بۇل كارتينا حالىقارالىق تاللين كينوفەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسىنە يە بولىپ, ماسكەۋ مەن امەريكادا, تۇركيا مەن يتاليادا ءوتكەن ارقيلى ەلارالىق فەستيۆالداردا ميلليونداعان كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى. سونداي-اق, بىشكەكتە وتكەن بايقاۋدا ورتالىق ازيانىڭ ەڭ ۇزدىك ءفيلمى دەگەن اتاققا لايىق دەپ تانىلعان بولاتىن.
جيىندا ەلباسىنىڭ ەرەكشە ىقىلاسىن اۋدارىپ, ەلدىڭ قوشەمەتىنە يە بولعان سويلەگەندەردىڭ قاتارىندا وكسانا ۆولكوۆا-ميحالسكايا بولدى. «جەنسكي لۋچ» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسىنىڭ شاعىن عانا كاسىبى كۇللى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ۇلگى بولاتىندىعىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى نىقتاپ تۇرىپ ايتتى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, 12 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان بىرلەستىكتىڭ جوبالارى ايەلدەر مەن از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ تۇرمىستىق الەۋەتىن كوتەرۋگە نەگىزدەلگەن. ارينە, وزىندىك ەرەكشەلىگى سول – مۇنداعى بارلىق جوبا سۋ ۇنەمدەۋ مەن ەنەرگوتيىمدىلىك تەحنولوگياسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. حالىقارالىق دونورلىق قولداۋ بويىنشا قولعا الىنعان جوبالار بيۋدجەتتى ۇنەمدەۋگە دە وراسان زور سەپتىگىن تيگىزۋدە.
«ءبىز استانا ىرگەسىندەگى «ارناساي» جاسىل تەحنولوگيالار اۋىلىندا ازاماتتاردى شاعىن كاسىپكە باۋلي وتىرىپ, جاستاردى جاڭاشىلدىققا ۇندەپ كەلەمىز. ارشالى اۋدانىنا قاراستى اۋىلىمىزدا 11 ەتنوستان قۇرالعان 1 200 ادام تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ, مامىراجاي تىرشىلىك ەتۋدە. قاي-قايسىمىزعا بولسا دا بۇل اۋىل – ءبىزدىڭ التىن ۇيا, عاجايىپ وتانىمىز. سەبەبى, بۇل جەردە ءبىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋىمىز ءۇشىن قاجەتتىلىكتىڭ بارلىعى 100 پايىز شەشىلگەن. سۋ مەن جىلۋ جانە جارىققا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن تولىقتاي ارىلعانبىز», دەدى و.ۆولكوۆا-ميحالسكايا.
ءوز كەزەگىندە مۇنداي جارقىن جوبالاردان ءبارىمىز دە ۇلگى الىپ, قاجەت بولسا, جەر-جەردە ونىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ كەرەكتىگىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى «ارناساي» اۋىلىنداعى «جاسىل» تەحنولوگيالارعا وتە جوعارى باعاسىن بەردى. ءويتكەنى, بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, ارناساي اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپ 35 ەكولوگيالىق يننوۆاتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 3 ملن تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەگەن. سونىمەن قاتار, جاسىل تەحنولوگيالار ورتالىعىندا جىل سايىن رەسپۋبليكا بويىنشا 5 مىڭنان استام ازاماتتى وقىتىپ, ۇيرەتۋگە مۇمكىندىك بار. ال ەندى الداعى ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا اتالعان ورتالىقتا حالىقارالىق «EXPO-CAMP» جاستار لاگەرىن اشقالى وتىرعان كورىنەدى.
«وسى جاساپ جاتقان جوسپار, جۇمىسىمىزدىڭ بارلىعى دا ەلباسىمىزدىڭ ايقىن باعىت, ناقتى تاپسىرمالارىنىڭ ءناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ءويتكەنى, پرەزيدەنتىمىز جاقىندا عانا جاريالاعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى – ءبىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق ءمانى زور باسىم باعىتىمىز بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا, جارقىن بولاشاققا جەتەلەيتىن باعىت-باعدار كورسەتىپ وتىرعانىڭىز ءۇشىن سىزگە العىسىمىز شەكسىز», – دەدى و.ۆولكوۆا-ميحالسكايا ەل پرەزيدەنتىنە قاراپ.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – حالىقتار تاتۋلىعىن ۇلگى ەتىپ, ۇلىقتاپ قانا قويمايدى. بۇل ۇيىم ۇلتتاردى ۇيىمشىلدىققا, قالىڭ بۇقارانى تاتۋلىققا شاقىرا وتىرىپ, بىرگە ءوسىپ-وركەندەۋگە ۇندەيدى. وسىنداي جولمەن ەكونوميكالىق الەۋەتتى جاقسارتۋعا ءجون ءسىلتەيدى. ونىڭ ۇشار باسىندا, ارينە, مەملەكەت باسشىسى تۇرعانى بەلگىلى. ول ءوزىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمەن-اق كوپكە ۇلگى. ءتىپتى, جاھاندىق قاتاڭ باسەكەدە جيناعان زور ابىروي, بەدەلىمەن الەمدىك دەڭگەيدە ءوزىن ءسوزسىز مويىنداتتى. مىنبەرگە شىعىپ وسىنداي وي ايتىپ, پىكىر بىلدىرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى ۆياچەسلاۆ پوپوۆ بولدى.
بالالىق شاعىنىڭ باسىم بولىگى ينتەرنات ۇيىندە وتكەن بۇل جىگىتتىڭ ۇلتى ورىس بولا تۇرا, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىمەن ەل ىشىندە ابىرويى اسقاقتاعان. ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى قازاقستاندا تۇرىپ, وسى ەلدىڭ ءدام-تۇزىن تاتىپ جۇرگەندىكتەن, «وسى جەردە كىندىك قانىمىز تامعاندىقتان, قازاق ءتىلىن انا تىلىندەي ءۇيرەنۋگە مىندەتتىمىز» دەپ ۇران تاستاعانى ەلدىڭ ەسىندە. «ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز – ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيتىن مەنەدجەرلەردى دايىنداپ شىعارۋ. ءتىل ءبىلۋ – سەنىمدىلىكتى سەرىك ەتىپ, جەتىستىكتەرگە جەتەلەيدى. ءاسىرەسە, قازاق ءتىلى. سوندىقتان دا مەن ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن جاۋاپكەرشىلىگى زور شەشىم قابىلداپ, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى التى اي ىشىندە قازاق ءتىلىن تولىق مەڭگەرىپ شىعامىن دەپ جاريا سالدىم. مەن ءۇشىن وسى ماقساتقا جەتۋ ۇلكەن ولجا, مول تابىس بولماق. ەندەشە, مەن التى ايدا قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ شىعامىن. ايتقانىم – ايتقان! ارتقا جول جوق! ويتكەنى, مەنىڭ وسىنداي مالىمدەمەمدى وقىپ, قولداپ, قۋاتتاعان, تىلەۋلەستىك بىلدىرگەن جاندار سانى بۇگىندە 2 ميلليوننان دا اسىپ ءتۇستى», دەدى ۆ.پوپوۆ.
رەسپۋبليكامىزدىڭ الىس وڭىرلەرى مەن اۋىل, ايماقتارىنان كەلگەن دەلەگاتتار باس قوسقان جيىندا اسسامبلەيانىڭ جاڭا تولقىنىمىز دەپ ءسوز سويلەپ, وسى كۇنگى ءومىر جولىن وزگەگە ونەگە ەتكىسى كەلگەن جاستار قاۋىمى دا بولدى. سونىڭ ءبىرى ءتۇپ اتالارى يراندىق بولعانىمەن, ءوزى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۋعان, بۇگىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كاسىبي-پەداگوگيكالىق كوللەدجىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋدەنت سايدا بەكبۋدي ەدى. ول ءوزىن تانىستىرا كەلە, «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىسى رەتىندە اتالعان وقۋ ورنىندا «ەلەكتريك» ماماندىعىن مەڭگەرىپ جۇرگەندىگىن اتاپ ءوتتى. وقۋعا وزاتتىعىمەن جانە بەلسەندى ارەكەتىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وسى وڭىردەگى جاستار قاناتىنىڭ قۇرامىنا قابىلدانعان.
«جاستاردى يندۋسترياعا باستاعان «سەرپىن-2050» باعدارلاماسى – وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعاعان ۇلى كوش. «سەرپىن» باعدارلاماسى – حالقى قالىڭ, جۇمىس ورنى تاپشى وبلىستاردىڭ جاستارى ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. بۇگىندە بۇل باعدارلاما بويىنشا سولتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتاردىڭ 22 ۋنيۆەرسيتەتى مەن 54 كوللەدجىندە, 5 وبلىستان 13 ەتنوستىڭ وكىلى, 12 مىڭعا جۋىق جاس ءبىلىم الىپ جاتىر. بيىل «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا, قازاق ەلىنىڭ ەكى باسىن جالعاعان, «قىزىلوردا – پەتروپاۆل» باعىتىندا جۇرەتىن پويىز جولعا شىقتى. تۇرعىندار ونى «قۇدا-قۇداعي پويىزى» دەپ اتاپ كەتكەلى قاشان؟! ويتكەنى, «سەرپىندىك» جىگىتتەر سولتۇستىكتىڭ قىزدارىنا قۇدا تۇسسە, ال قىزدارىمىز – سولتۇستىكتەگى جىگىتتەردىڭ ارمانىنا اينالدى. باس قوسقان ءبىرنەشە جۇپ تاعى بار. بۇل جاعىنان دا ەلىمىزدىڭ ءبىرلىگى نىعايىپ جاتىر», دەپ ءسوزىن ادەمى ءازىلمەن جۇپتاعان سايدا رۋستامقىزى باعدارلامامەن كەلگەن العاشقى كەزدەرى ازداپ قيىندىققا كەزىككەنىن دە جاسىرىپ قالمادى.
«باستاپقىدا ءسال قيىن بولدى. ءسولتۇستىكتىڭ قىسى قاتال ەكەن. بىراق, ءبىزدى ءبىلىم الۋ جولىنداعى جاستىق جالىنىمىز جىلىتتى. بىلگەن ورىسشامىز كەيدە جەتپەي جاتتى. الايدا, سەرپىندىكتەر – جاڭا جاعدايلارعا تەز بەيىمدەلگىش زەرەك جاستار بولعاندىقتان, ءبىز ورىس ءتىلىن دە مەڭگەردىك. اعىلشىن ءتىلىن دە مەڭگەرىپ جاتىرمىز. ال جەرگىلىكتى جاستاردى قازاق ءتىلىنە ۇيرەتۋدەمىز. وسىلايشا, ءبىز, ءۇش ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەندەردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ كەلەمىز», دەدى ول. وسىلايشا, ەل مەن ەلباسىنىڭ العىسىن ارقالاعان ارۋ ءوز ويىن بيىلعى جىلى ىسكە قوسىلعان «ءناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسىنا قاتىستى دا پىكىرىمەن اياقتادى.
«بۇل – 21 مىڭنان استام جاستىڭ تەگىن كاسىبي-تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىنا ءمۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلاما. ءبىز, اسسامبلەيانىڭ جاڭا تولقىنىمىز. ەلباسى جاريالاعان رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى – ول ءبىزدىڭ, ءححى عاسىر جاستارىنىڭ باعدارلاماسى. ونى ىسكە اسىراتىن دا ءبىز. سوندىقتان ءبىز قازاقستاندى جاڭارتاتىن, قاناتىن كەڭەيتەتىن, جەتىستىگىن ەسەلەيتىن, بىرلىكتى نىعايتاتىن – الىپ كۇش بولاتىندىعىمىزعا سەنىمدىمىز», دەپ تۇيگەن سايدا رۋستامقىزىنىڭ سوزىنە كورەرمەن قىزۋ قول سوقتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن القالى كەڭەس مەيلىنشە ەركىن پىشىمدە ءوربىدى. اسىرەسە, مىنبەرگە شىققان ءسوز ءسويلەۋشىلەر مەن ەلباسى اراسىندا ءوربىگەن اڭگىمە, ۇنقاتىسۋلار جيىننىڭ شىرايىن اشا ءتۇستى. مۇنداي جاعداي كورەرمەندەر اراسىنان ءسوز سويلەۋگە سۇرانعانداردىڭ كوپتىگىنەن دە بايقالدى. قالىڭ بۇقارانىڭ قالاۋىمەن كەزەكتەن تىس مىنبەر ۇسىنىلعاندا, ءسوز سويلەگەندەر قاتارىندا ءوز باسىنان وتكىزگەن تاعدىر-تالايى وزگەگە ساباق بولسا ەكەن دەگەن ءتورت بالانىڭ اناسى دا بولدى.
بۇگىندە اسەل بازارباەۆا ەلىمىزدەگى باقىتتى انالاردىڭ قاتارىندا. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا كەزىندە ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمنىڭ جەتەگىندە قالاي كەتكەنىن ايتىپ, قوعامدى ودان ساقتاۋدىڭ جاي-جاپسارىن باياندادى. «قازىر سول كەزدى ەسكە السام, جانىم تۇرشىگەدى. ءدىن ارقىلى ونداي مانيپۋلياتسيانى جاساۋعا بولاتىنىن ويلاعان دا جوقپىن. مەن ادامنىڭ ويىنا كىرمەيتىن نارسەدەن ءوتتىم. كەمسىتۋ, جابىرلەۋ, مورالدىق تۇرعىدا قىسىم كورسەتۋ – ءبارى-ءبارى بولدى. الايدا, مەن ءۇشىن ەڭ اسىل ادامدار – اتا-اناڭنان باس تارتۋىڭ كەرەك دەپ ايتقاندا, ول سەنىمنىڭ ءدىنى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم. سول تىعىرىقتان شىعۋعا باتىلىم جەتتى», دەدى ءا.بازارباەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قۇربانىنا اينالعان ازاماتتارعا كومەك كورسەتىپ وتىرعان ءجون. «بۇگىندە مەن وسى جۇمىسپەن دە اينالىسامىن. دەسترۋكتيۆتى يدەيالاردان زارداپ شەككەن ايەلدەرگە مورالدىق جاعىنان كومەك كورسەتەمىن. ونداي ادامدار از ەمەس. مەن ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتكەن جۇزدەگەن ادامدى بىلەمىن. الايدا, ولاردىڭ بىرەن-سارانى عانا سول تىعىرىقتان شىعۋعا نيەت بىلدىرەدى. بىزدە «ءاربىر قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» دەگەن ءسوز بار. ولارعا دا جالعىزىم دەپ قارايىق. ورتامىزعا قايتۋىنا كومەكتەسەيىك. ول ءۇشىن ارنايى وڭالتۋ ورتالىقتارىن كوپتەپ اشۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.بازارباەۆا.
ءوز كەزەگىندە مۇنداي ويدى قۇپ كورەتىندىگىن بىلدىرگەن پرەزيدەنت بۇل باستامانى بىردەن قولدادى. «ونداي ورتالىقتار كوپ بولۋى كەرەك. ءار وڭىردە قولداۋ قاجەت. اكىمدەر, مينيسترلىكتەر ءوز كومەكتەرىن بەرۋى ءتيىس», دەدى ن.نازارباەۆ. ەلباسى, سونداي-اق, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىنىڭ سوزدەرىندە كوپتەگەن ءماندى ماسەلەلەر كوتەرىلگەنىنە توقتالىپ, باق وكىلدەرىنە ونى تەرەڭ تالداۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى.
سەسسيا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ قحا مۇشەسى, اقتوبە وبلىستىق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى سەرگەي ۆيشنياكتى جانە قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «ازەربايجاندىقتار قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ابيلفاس حامەدوۆتى اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى وكىمگە قول قويدى.
XXV سەسسيانىڭ قورىتىندىسىندا اسسامبلەيا قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋى زاڭدى بولىپ تابىلاتىنى جانە وبەكتيۆتى تۇردە قاجەت ەكەندىگى, قازاقستاننىڭ بۇكىل دامۋ ستراتەگياسىنا تۇتاستىق بەرەتىنى ا
