2011 جىلى قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ مىندەتى الدا تۇر. بۇل جونىندە ادىلەت مينيسترلىگىندە وتكەن القا ماجىلىسىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, ۇكىمەت باسشىسى مەن ادىلەت مينيسترلىگى اراسىندا سالا الدىنا قويىلاتىن 2011 جىلدىڭ ماقساتتى ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەردىڭ ورىندالۋىنا مىندەتتەيتىن مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
بۇدان سوڭ ءسوز العان ادىلەت ءمينيسترى راشيد تۇسىپبەكوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا مينيسترلىك الدىنا قويىلعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا سايكەس مەملەكەت قىزمەتىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءمىندەتتەردىڭ تولىق ورىندالعانىن اتاپ ءوتتى. “قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى” پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدە ءجۇرگىزىلگەن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى, اتاپ ايتساق, 17 زاڭ جوباسى ىسكە اسىرىلدى, دەدى ول. قابىلدانعان بارلىق زاڭنامالىق شارالار قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقتارىنىڭ ءادىل جانە ناقتى قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. 2010 جىلى ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا “ەلەكتروندى نوتاريات جۇيەسى” ەنگىزىلدى, ول نوتاريۋستارعا مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورىنان شىنايى جانە وزەكتى اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, نوتاريالدىق مامىلەلەر جاساۋ كەزىندە الاياقتىققا جانە وزگە دە زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋگە كەپىلدىك بەرەدى. ادۆوكاتتىق قىزمەتتى رەتتەۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىك اعىمداعى جىلى ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى جوسپارلاۋدا كورىنەدى, ونىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى ادۆوكاتتىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى جانە ساپالىلىعى بولماق, دەدى مينيستر.
وتكەن جىلى ادىلەت مينيسترلىگى بيزنەس قۇرۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ جونىندە اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. اتاپ ايتقاندا, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تىركەۋ مەرزىمى 1 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى. شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تىركەۋ كەزىندە قۇرىلتاي قۇجاتتارىن نوتاريالدى كۋالاندىرۋ قاجەتتىگى جويىلدى, قۇرىلتاي قۇجاتتارىنا زاڭدى تۇلعانىڭ ورنالاسقان جەرى, سونداي-اق جارعىلىق قىزمەت تۇرلەرى وزگەرگەن جاعدايدا قۇرىلتاي قۇجاتتارىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردى تىركەۋ ءراسىمى جويىلدى. بۇل شارالاردىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ ء“Doىng ءBusىness” رەيتينگىندە جەتكەن جەتىستىگىنە تىكەلەي وڭ اسەرىن تيگىزدى. سونداي-اق 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان زاڭدى تۇلعانى ونلاين رەجىمىندە تىركەۋ ءمۇمكىندىگى ىسكە اسىرىلۋدا. ەندىگى جەردە ازاماتتار كاسىپورىندى تىركەۋ ءۇشىن حقكو-عا بارماي-اق, ەلەكتروندى ءوتىنىش بەرسە جەتكىلىكتى.
راشيد تۇسىپبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسىندا دا جاقسى وزگەرىستەر ورىن العان كورىنەدى. جىلجىمايتىن ءمۇلىكتى تىركەۋ مەرزىمى 15-تەن 5 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلىپتى. ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىندە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بار-جوعى تۋرالى انىقتامالاردى ەلەكتروندى فورماتتا بەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇرىن ولار قاعاز ارقىلى 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە بەرىلسە, ەندىگى جەردە انىقتامالاردى الۋ ۇزاقتىعى 30 مينوتتەن اسپايدى.
ەلەكتروندى ساندىق قولتاڭباعا يە ازاماتتارعا جىلجىمايتىن م ۇلىك جونىندەگى انىقتامانى “ەلەكتروندى ۇكىمەت” پورتالىندا دەربەس ينتەرنەت ارقىلى الۋعا بولادى. بۇل قىزمەت ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ حقكو نەمەسە تىركەۋشى ورگان قىزمەتكەرلەرىمەن تىكەلەي بايلانىسىن بولدىرمايدى, ءناتيجەسىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اناعۇرلىم ءتيىمدى شارا بولىپ وتىر. مينيسترلىكتىڭ باستاماسى بويىنشا جىلجىمايتىن م ۇلىكتى جەدەلدەتىپ تىركەگەنى ءۇشىن الىناتىن الىم مولشەرى 5 ەسەگە دەيىن تومەندەتىلىپتى.
“بيزنەستىڭ جول كارتاسى -2020” باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جىلجىمايتىن م ۇلىككە كەپىل شارتتارىن بەرۋ مەرزىمى دە 5-تەن 3 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى. ايتا كەتەر ءبىر ءجايت, ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارجىلىق شىعىندارىن قىسقارتۋ ماقساتىندا جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق تەكسەرۋ قىزمەتىنە باعالار تومەندەتىلدى. 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانى ىشىندە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى تەحنيكالىق تەكسەرۋدە ءار شارشى مەترگە جاڭا باعالار ازىرلەۋدى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
حالىقتى قۇجاتتاندىرۋ سالاسىندا تولقۇجاتتاردىڭ ۋاقىتىلى شىعارىلماۋىنا بايلانىستى ءماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابۋدا. ءتولقۇجاتتار مەن جەكە كۋالىكتەردى جاساۋ بويىنشا جاڭا قۇرال ساتىپ الىنىپ, ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە دايىندالماعان قۇجاتتاردىڭ قالعانى 2 ەسەگە, ياعني 300 مىڭعا دەيىن ازايىپتى.
2010 جىلى مينيسترلىكتىڭ قۇقىقتىق ناسيحاتتى ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋ جانە زاڭنامانى ءتۇسىندىرۋگە قاتىسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىسى ايتارلىقتاي جانداندى. قۇقىقتىق-اقپاراتتىق قىزمەتتىڭ قۇزىرەتى كەڭەيتىلىپ, 2010 جىلى 245 مىڭ ازاماتقا ءارتۇرلى قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەس بەرىلگەن. ال بيىل بۇل قىزمەتكە قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ەلدى مەكەنىنەن بىرىڭعاي 119 ءنومىرى بويىنشا تەگىن قوڭىراۋ شالۋعا بولادى.
وتكەن جىلى سوت-ساراپتاما ورتالىعىنىڭ اۋماقتىق ءبولىمشەلەرى شامامەن 74 مىڭ ساراپتاما جۇرگىزگەن, بۇل 2009 جىلعى كورسەتكىشتەن 2,8 %-عا كوپ كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, سالادا بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الىپ وتىر. ر.تۇسىپبەكوۆ ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قاجك اكادەمياسى نەگىزىندە سوت ساراپتاماسى كافەدراسىن قۇرۋدى ناقتىلاپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى.
بۇدان سوڭ پرەمەر-مينيستر ءسوز الدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا سالادا جۇرگىزىلگەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋعا بايلانىستى جاۋاپتى ورگانداردىڭ ەلباسىنىڭ وڭ باعاسىنا يە بولعاندىعىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت 2010 جىلى اتقارىلعان جۇمىستاردى وڭ باعالاپ, ولار رەفورمالاۋدىڭ العاشقى قادامدارى بولىپ وتىرعانىن, بولاشاقتا جالعاسىن تاباتىن ءىس ەكەنىن ايتقانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا پرەمەر-مينيستر ەلباسى بەرگەن ءبىرقاتار تاپسىرمالاردى ايتىپ ءوتتى.
كارىم ءماسىموۆ ءوزىن تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە دە توقتالدى. سالادا اتقارىلار ءىستىڭ باسىم باعىتتارى 2020 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا بەلگىلەنگەن. ال ولار ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن نەگىزگە الادى. وسىعان قوسا, ەلىمىزدە بولىپ جاتقان بارلىق ءىس-شارالاردىڭ قۇقىقتىق-زاڭنامالىق تۇرعىدان قۋاتتالىپ وتىرۋى وتە ماڭىزدى. ەلباسى جانە ۇكىمەت قولداۋىمەن زاڭ جوبالاۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى. ونىڭ الەۋەتتىك كۇشى مەن قۇزىرەتى جوعارى. سوندىقتان ەندىگى جەردە ينستيتۋت قابىلداناتىن زاڭ جوبالارىن وتە دۇرىس, ساۋاتتى اكەلۋگە تىرىسۋى كەرەك, دەدى پرەمەر-مينيستر. سونداي-اق حقكو-نى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر قۇزىرەتىنە بەرۋى ولاردىڭ جۇمىسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. وكىنىشكە قاراي, مەنىڭ پىكىرىم بويىنشا حقكو-نى ادىلەت مينيسترلىگى قۇزىرەتىنەن الىپ, ايماقتىق اكىمدىكتەرگە بەرۋ حقكو جۇمىسىنا تەرىس اسەر ەتتى. ادامدار حقكو-عا كەلگەندە ولار ءۇشىن ونىڭ كىمگە قارايتىنى ماڭىزدى ەمەس, ماڭىزدىسى وعان ساپالى ءارى تەز قىزمەت كورسەتكەنى, دەدى ول. پرەمەر-مينيستردىڭ پىكىرىنشە, حقكو-نىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدى ەندىگى جەردە ەلەكتروندى ۇكىمەت مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا قولدانا وتىرىپ شەشۋ كەرەك. بايلانىس ءجانە اقپارات مينيسترلىگىنە وسىنداي تاپسىرما بەرگەندىگىن اتاپ وتكەن ول بۇل تاقىرىپقا قايتا سوعۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سونداي-اق 2012 جىلدان باستاپ, قىزمەتكە كىرىسەتىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىسىنا جان-جاقتى دايىن بولۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. بەلارۋس مەملەكەتى بەك-كە بايلانىستى كەلىسىمدەردى قابىلداپ قويسا, رەسەي فەدەراتسياسى بۇل شارالارعا ەندى كىرىسىپ جاتىر. بىزگە دە وسى ماسەلەلەردى ۋاقىتىندا جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك, دەپ قاداپ ايتتى پرەمەر-مينيستر. سونىمەن قاتار, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بايلانىستى اتقارىلعان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەرىپ, ەۋرازەق-قا بايلانىستى قول قويىلعان كوپتەگەن قۇجات تاردى راتيفيكاتسيالاۋعا كۇش سالۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. جالپى العاندا, ادىلەت مينيسترلىگى ءوتكەن جىلدى جاقسى اياقتادى, دەپ ءسوزىن قورىتتى ۇكىمەت باسشىسى.
ۆەنەرا تۇگەلباي.