بال اراسىن ءوسىرۋ وڭاي ەمەس. بۇل جۇمىس تياناقتىلىقتى اسا قاجەت ەتەدى, دەيدى ومارتاشى پاۆەل سەرديۋك. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كاسىپتى ومارتا ورنالاساتىن ورىندى تاڭداۋدان جانە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋدان باستاۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ومارتا ورنالاستىرىلاتىن جەر تەلىمى جەلدەن جاقسى قورعالعان, قۇرعاق جەردەن تاڭدالعانى دۇرىس. سونىمەن قاتار, بولاشاق ومارتانىڭ اينالاسىندا ورمان نەمەسە اعاش شوعىرلارىنىڭ, باۋ-باقشالاردىڭ, ارالار بال تارتا الاتىنداي گۇلدەر مەن ءشوپتەر وسكەن دالالىق اۋماقتاردىڭ بولۋىن ەسكەرگەن ابزال. ومارتانى ورنالاستىرعان كەزدە ارا ۇيالارىنىڭ قۇرىلىسىنا ءمان بەرۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ءويتكەنى, ونىڭ ساپاسى جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى ارالار توبىنىڭ قالىپتاسۋىنا, سونىمەن قاتار, ومارتاشىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى.
پاۆەل گەننادەۆيچ سەرديۋك – جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر-مەحانيك, الايدا, جاستايىنان ومارتا ۇستايتىندار قاتارىندا. جاستايىنان اكەسىنە قولعابىس جاساعان بالا پاۆەل ومارتاشى كاسىبىمەن اينالىسۋعا قىزىعۋشىلىعى ويانىپ, 1973 جىلدان باستاپ كومەكشى بولۋعا جارايدى. ءسويتىپ, جوعارى سىنىپتا وقىعاننان باستاپ ومارتا ءىسى قىزىقتىرىپ, قولى بوس كەزىندە اكەسىنە كومەكتەسۋگە تىرىسادى.
بالدى ەجەلدەن تاعام رەتىندە تۇتىنۋمەن قاتار, حالىقتىق ەمدەۋ داستۇرىندە دە ءتۇرلى سىرقاتتارعا ءجيى قولدانعان. سول سەبەپتى دە ونى تەك تاعام رەتىندە عانا ەمەس, ءتۇرلى ەمگە پايدالانۋعا بولادى. العاشقى ارالار قازاقستانعا وسىدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن وسكەمەننىڭ ىرگەسىنە اكەلىنىپ, قولعا ۇيرەتىلە باستاپتى. سوندىقتان دا شىعىس قازاقستان وبلىسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدەگى ومارتا شارۋاشىلىعىنىڭ وتانى سانالادى. ال قازاقستاندا وندىرىلەتىن بال ونىمدەرىنىڭ 90 پايىزى وبلىسقا تيەسىلى ەكەن. وڭىردەگى وسىنداي كونە ومارتاشىلاردىڭ ءبىرى, ءتىپتى, 40 جىل بويى بال ءوندىرۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر سەمەيلىك ومارتاشى پاۆەل سەرديۋك ەكەنىن قالا تۇرعىندارى جاقسى بىلەدى.
– بالدىڭ پايداسى وتە كوپ. ماسەلەن, بالدىڭ ءبىر ءتۇرى اسقازانعا, ەندى ءبىرى جۇرەككە پايدالى دەپ جاتادى. دەگەنمەن, ءونىمنىڭ كەز كەلگەن تۇرىندە پايدالى زاتتار بارىن ايتقىم كەلەدى. سونداي-اق, ارا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ بارىسىندا الىناتىن كوپتەگەن پايدالى ونىمدەر دە بولادى. ماسەلەن, بال بالاۋىزىن, ءپروپوليسىن, انالىق ءسۇتى مەن توزاڭىن پايدالانۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, ءولى بال اراسىنان جاسالعان تۇنبا دا وتە پايدالى. ونى بۋىن اۋرۋلارىنا ەم رەتىندە قولدانادى. ەڭ باستىسى, تازا تابيعي ءونىمدى پايدالانىپ, ەم شارالارىن دۇرىس جاساي بىلسە بولعانى. پايدالانۋ جولىنا دا ءمان بەرگەن دۇرىس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دالالىق بال ارالارى كەڭ تاراعان. ولار قازاقستاننىڭ شىعىسىندا جانە وڭتۇستىگىندە كوپ كەزدەسەدى. مەن ءوسىرىپ جاتقان بال ارالارى وسى دالالىق بال ارالار تۇرىنە جاتادى. بال ارالارىنىڭ ءتىرشىلىگى كليماتقا بايلانىستى بولىپ كەلەدى. ءبىز قوڭىرجاي كليماتتا ورنالاسقاندىقتان ءبىر جىل ءتورت مەزگىلگە بولىنەدى. وسى ءتورت مەزگىلدە بال ارانىڭ تىرشىلىگى ءارتۇرلى بولادى. ءبىز كوبىنە جازدا جۇمىس ىستەيمىز, – دەيدى پاۆەل سەرديۋك.
جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ينجەنەر-مەحانيك ماماندىعىن الىپ شىققاننان كەيىن, كونسترۋكتور بولىپ وتكەن 1990 جىلدارعا دەيىن قىزمەت ەتەدى. بىراق قىسقارتۋعا ۇشىراپ, جۇمىسسىز قالادى. دەگەنمەن, ول اكەسىنەن ۇيرەنگەن ومارتاشى ءىسىن جالعاستىرۋدى نيەت ەتەدى. بۇل تۇرعىدا وعان جىلدار بويى اكەسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ جيناعان مول تاجىريبەسى ۇلكەن كومەك بولادى. ايتارلىقتاي قيىنشىلىقتار دا تۋعىزبايدى. دەسەك تە قاراجات جاعى قولبايلاۋ بولىپ, وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىندا اقپارات قۇرالدارىنان «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى شاعىن نەسيەنىڭ بەرىلەتىنىنەن حاباردار بولادى. كوپ ۋاقىت وتكىزبەي, بىردەن مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىلعان كومەكتى الادى. وسىلايشا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ءوتىنىش پەن بيزنەس جوسپارىن ۇسىنىپ, بەس اي وتكەننەن كەيىن, 2 ميلليون 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قاراجاتقا يە بولادى. العان قاراجاتقا ارالاردىڭ جاڭا وتباسىلارىن, ۇيالارىن, تاعى دا باسقا بال وندىرۋگە قاجەتتى ارنايى قوندىرعىلار ساتىپ الىپ, جۇمىسىن جالعاستىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءونىم ساپاسى مەن كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى پاۆەل سەرديۋك تۇرعىندارعا تابيعي, ەڭ باستىسى, پايدالى ءونىم ۇسىنىپ وتىرعان وڭىردەگى ەڭ ءىرى ومارتاشىلاردىڭ ءبىرى.
– ومارتا كاسىبىن جانداندىرۋ ءۇشىن قولداۋ كورسەتكەن ۇكىمەتتىڭ پايىزى تومەن نەسيەسىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بولاشاقتا دەنساۋلىققا پايدالى تابيعي تازا بال ونىمدەرىن وندىرۋگە كۇش سالا بەرمەكپىن. ەڭ باستىسى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا از بولسا دا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋدى باستى مىندەتىم دەپ سانايمىن, – دەيدى ومارتاشى پاۆەل.
ومارتاشى سەمەي وڭىرىندە ارا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بارلىق جاعدايدىڭ بارىن ايتادى. ول شاكىرت تاربيەلەۋگە, ياعني كەز كەلگەن جاستى ۇيرەتۋگە دايىن. ءويتكەنى, سەمەيدىڭ بالىن تەك ءوزىمىزدە عانا ەمەس, الىس وڭىرلەردە دە جوعارى باعالايدى ەكەن. اسىرەسە, رەسەي, قىتاي ەلدەرىندە پاۆەل سەرديۋكتىڭ ومارتا ونىمدەرى جوعارى باعالانعان.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.