سارىارقانىڭ ساقىلداعان سارى ايازىن سەزدىرمەيتىن قازاندىق استانادا جاسالىپ جاتىر. ونى وندىرىسكە شىعارعان وتاندىق جاڭاشىلار «دۇرىس پايدالانعان جاعدايدا قازاندىق كەمىندە 15 جىل جۇمىس ىستەيدى» دەپ كەپىلدىك بەرىپ وتىر. «كازكوتەلپروم» شاعىن زاۋىتى ەلورداسىنداعى تەحنوپاركتىڭ 21-تسەحىنا ورنالاسقان.
قازاندىق وتە قاراپايىم جاسالعان. ونى قولدانۋ دا وڭاي. ءبىر ەرەكشەلىگى, سالىنعان كومىر كادىمگى پەشتەردەگى سياقتى استىنان باستاپ جانبايدى. كەرىسىنشە, جوعارىدان تومەنگە قاراي جانادى. مۇنداي جاعدايدا كومىر تەز تۇتانۋمەن قاتار, قازاندىق بويىنداعى سۋدىڭ لەزدە قايناپ شىعىپ, جىلۋ جەلىسىنىڭ جىلدام ىسۋىنا اسەرى مول بولادى. بۇعان قوسا قازاندىق كومىر تاڭدامايدى. ءتىپتى, كومىر قالدىعىنىڭ ءوزىن جاعىپ, جىلۋدى ءبىر قالىپتا ۇستاۋعا قابىلەتتى. ايتقانداي, بۇل قازاندىقتىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى اۆتوماتتى تۇردە ءۇي ءىشىنىڭ جىلۋىن ءوزى باقىلاپ, كەرەكتى تەمپەراتۋرانى جاساپ وتىرادى. ماماندار مەن وسى قازاندىقتى 2-3 جىلدان بەرى تۇتىنىپ وتىرعان ادامداردىڭ سوزىنە يلانساق, ءۇيدىڭ شاتىرى مەن ەسىك-تەرەزەسى جاقسى قىمتالعان بولسا جانە قابىرعاسى تالاپقا ساي كەلسە ءبىر رەت سالىنعان وتىن ادامنىڭ ارالاسۋىنسىز 5 تاۋلىككە دەيىن جاناتىن كورىنەدى.
ۇستاحاناعا بارىپ, جۇمىسىمەن تانىسقان شاعىمىزدا بەلگىلى ايتىسكەر اقىن بالعىنبەك يماشەۆقا كەزىگىپ قالدىق. «ءوز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى وسىنداي يگى ءىس ىستەپ وتىرعانىنا ءدان ريزا بولىپ ءجۇرمىن. بىرەر جىل بۇرىن ءۇي تۇرعىزىپ, ونى جىلىتاتىن قازاندىق ىزدەدىك. بىرقاتار سالا ماماندارى مەن ءتۇرلى قازاندىقتاردى پايدالاناتىن قاراپايىم تۇتىنۋشىلاردىڭ پىكىرىن سۇراپ بىلدىك. اركىم ارقالاي كەڭەس بەردى. ءسويتىپ ءجۇرگەندە «كازكوتەلپروم» تۋرالى ەسىتىپ, ونى ءىس جۇزىندە پايدالانىپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ ۇيىندە بولىپ, جىلۋ جۇيەسىنىڭ قولايلىلىعى مەن جايلىلىعىن پايىمداپ كوردىك. وسىدان كەيىن عانا تسەحقا كەلىپ, قازاندىقتى جاساپ جاتقان ماماندارمەن سويلەستىك. «قالاعان قازاندىعىڭىزدى جارتى اي كولەمىندە جاساپ, جەتكىزىپ, ورناتىپ بەرەمىز. وعان قوسا قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگىن ارنايى مامانىمىز بارىپ ۇيرەتىپ, ءوزى ىسكە قوسادى. ءبىر جىل بويىنا تەگىن سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتىلەدى», دەدى. سوزدەرىندە تۇردى. ايتكەنمەن العاشقى كۇندەرى ءبىر-ەكى رەت قانا مازالاعانىم بولماسا, كەيىنگى ءىستى ءوزىمىز دوڭگەلەتىپ اكەتتىك. ءناتيجەسىندە, «بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا» دەمەكشى, تاعى ءبىر ءۇي تۇرعىزعان باۋىرىمىزعا كەڭەس ايتىپ, وسىندا ەرتىپ كەلىپ وتىرعان ءجونىمىز بار», دەدى ايتىسكەر اقىن.
قالىڭدىعى «بەستىك» (5 ميلليمەتر) تەمىرمەن جاسالاتىن قازاندىقتىڭ دانەكەرلەۋشىلەرى وتە تاجىريبەلى ماماندار. باسىم كوپشىلىگى «استانا لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» كاسىپورىنىندا ءتاجىريبەدەن ءوتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن جوعارى دەڭگەيدە شىڭداعان. «قازاندىق جامىلعىسىن ءبىر دەممەن ءۇزىلىسسىز دانەكەرلەپ شىعۋ كەرەك. مۇنداي جاعدايدا «بەستىك» تەمىردى توقتاۋسىز ءبىر قالىپتى دانەكەرلەپ شىعۋ تىم قيىن. مۇنى دانەكەرلەۋشىنىڭ مىقتىسى عانا ىستەي الادى. سەبەبى, قالىپتان اينىپ كىدىرىستەيتىن بولسا تەسىك قالۋى مۇمكىن. قازاندىقتىڭ ىشكى جامىلعىسىنان ينەنىڭ جاسۋىنداي بولسا دا تەسىك قالسا, بىرنەشە ماماننىڭ بىرنەشە كۇنگى ەڭبەگى ەش بولادى. وعان قوسا باعاسى جوعارى جالپاق تەمىر ىسىراپ بولادى», دەدى سەرۆيس ءبولىمىنىڭ شەبەرى تالعات قۇلقاشەۆ.
تسەح وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. قازاندىقتى جاساۋ بارىسىندا امەريكاننىڭ Worker, گەرمانيانىڭ Bosch, جاپونيانىڭ Makita, Hitachi اتتى جابدىقتارى تەمىردى كەسۋگە جانە يۋگە پايدالانىلادى. جالپى, قازاندىقتىڭ شەتەلدىك جانە وتاندىق وزگە جىلىتۋ قۇرىلعىلارىنان ارتىقشىلىعى كوپ. ماسەلەن, نەمىس پەن چەحتىڭ قازاقستانعا اكەلىپ جاتقان قازاندىقتارى ىرىكتەلگەن كومىر تاڭدايدى. سەبەبى, ەۋروپادا ەشبىر ەلدە كومىر قازىپ الىنىپ سول ورىننان تىكەلەي تۇتىنۋشىعا ەمەس, ونى ەزىپ, قايتادان سوبىقتاي-سوبىقتاي ەتىپ تۇيىرشىكتەلىپ قايتا جاساپ شىعاراتىن زاۋىتتارعا ءجونەلتىلەدى. وسىنداي وتىنعا ارنالعان ەۋروپالىق قازاندىقتار قازاقتىڭ قايتا وڭدەلمەگەن قيلى كومىرىنە قاقالىپ قالا بەرەدى.
شاعىن زاۋىت كوكتەم مەن جاز-كۇز ايلارىندا 50-دەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, قىستىڭ كۇنى 15-شاقتى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتەتىن پەرسونالدى عانا قالدىرادى. «سەبەبى, قىس ماۋسىمىندا قازاندىققا تاپسىرىس بەرۋشىلەر تىم از بولادى. ال ەندى تەحنولوگيانى جاڭعىرتىپ, قازاندىقتىڭ جىلىتۋ تيىمدىلىگىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ وتىرۋ ءىسى ءبىر توقتامايدى. بەس-التى راتسيوناليزاتور ءارى جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەرلەرىمىز بار. قازاندىقتىڭ قازاقستاندىقتارعا جايلى ءارى پايدالى بولۋى ءۇشىن ولار ۇنەمى وي جۇمىسىندا. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاندىق جىلۋىنىڭ 85-90 پايىزىن ۇيدە قالدىرۋعا قول جەتكىزدىك. سونداي-اق, كۇل تۇسەتىن ورىننىڭ ءوزىن سۋلى جابىلعىمەن قاپتاپ, ونىڭ دا جىلۋىن قازاندىق ىشىندە قالاتىنداي ەتتىك. ايتپەسە, كادىمگى ءۇي پەشتەرىنىڭ شىعارعان جىلۋىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعى وسى كۇلسالعىش ارقىلى مۇرجادان شىعىپ دالاعا كەتەدى. مۇنى قاراپايىم تۇتىنۋشى اڭعارا بەرمەيدى. سونىڭ سالدارىنان وتىن كوپ جاعىلىپ, مول شىعىنعا الىپ كەلەدى», دەپ ءتۇسىندىردى سەرۆيس ءبولىمنىڭ باستىعى ماقسات بەكبوسىنوۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا «كازكوتەلپروم» زاۋىتىندا قازاندىقتىڭ پوشىمىن تۇرلەندىرۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. «الداعى جاز ماۋسىمىنان باستاپ باعانى ءبىرشاما يكەمدى ەتۋمەن بىرگە, ونى ەكىگە نەمەسە ۇشكە ءبولىپ تولەيتىندەي جاعدايدى قاراستىرىپ وتىرمىز. سوندا تۇتىنۋشىلارىمىزعا قارجىلاي جەڭىلدىك بولادى دەپ ويلايمىز. بۇعان قوسا, قازاندىقتى ءدوڭگەلەك ەتىپ جاساۋ ءىسىن دە قولعا الىپ جاتىرمىز. ونى جۇزەگە اسىرۋعا گەرمانيادان اكەلىنگەن جابدىعىمىز تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. ال مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسىپ جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋعا كەلسەم, ءبىز مۇنداي ارەكەتكە بارماي وتىرمىز. سەبەبى, مۇسىلمان دىنىندە ۇستەمەمەن نەسيە بەرۋ دە, الۋ دا جات قىلىق. سوندىقتان, جايلاپ بولسا دا ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزگە قاراي داميمىز. بۇعان قوسا ەش ۋاقىت ءىسىمىزدى جارنامالامايمىز. نەگىزىنەن تۇتىنۋشىلارىمىز ءبىزدىڭ ساپالى قىزمەتىمىزدى كورىپ ريزا بولعان ادامداردان ەسىتىپ, ءبىلىپ كەلەدى», دەدى ساۋدا ءبولىمىنىڭ باستىعى جانبوتا الشىنباەۆ.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».