كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋعا قۇرىلعان جوعارعى سوت جانىنداعى حالىقارالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىلارى» اتتى بريفينگ ءوتتى.
اتالعان شاراعا جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ توراعاسى ايگۇل قىدىرباەۆا, كورەي رەسپۋبليكاسىنىڭ «يۋلچون» زاڭ كومپانياسىنىڭ وكىلى حۆاچجۋن لي, «بەيكەر ي ماكەنزي – سي-اي-ەس, ليميتەد» كومپانياسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى, «شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستاندىق كەڭەسى» قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما حاتشىسى كۋرتيس ماستەرس جانە كوممەرتسيالىق زاڭگەرلەر قاۋىمداستىعى باسقارما كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ايگۇل كەنجەباەۆا قاتىستى.
وسى جىلدىڭ 22 اقپانىندا جوعارعى سوتتىڭ جانىنداعى حالىقارالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنىڭ وتكىزىلۋى ۇلت جوسپارىنىڭ 25-قادامىن پراكتيكالىق ىسكە اسىرۋدىڭ كورىنىسى بولىپ تابىلادى. بۇل اتالعان شارا شەڭبەرىندە ءسوز العان ا.قىدىرباەۆا: «حالىقارالىق كەڭەستىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەلىمىزدىڭ سوت-قۇقىق جۇيەسىنە وزىق حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ, سوت قىزمەتى مەن سوتتاردىڭ قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىنە قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ. كەڭەسكە 12 قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك بەدەلدى زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلار مۇشەلىككە ەندى. كەڭەستىڭ قۇرامىنا قابىلداۋ بارىسىندا كانديداتتاردىڭ زاڭ عىلىمى سالاسىنداعى جانە پراكتيكالىق قىزمەتتەگى جۇمىس تاجىريبەسى مەن بەدەلى ەسكەرىلدى. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ عىلىمي-پراكتيكالىق قىزمەتى, ءتۇرلى حالىقارالىق فورۋمدارعا قاتىسۋى, جاريالانىمدارى مەن حالىقارالىق بايلانىستارى دا نازارعا الىندى», – دەدى.
سونىمەن قاتار, ا.قىدىرباەۆا كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا قارالعان ماسەلەلەر مەن قابىلدانعان شەشىمدەر تۋرالى دا توقتالىپ ءوتتى. بەلگىلەنگەن كۇن ءتارتىبىنە سايكەس 2 ماسەلە: ينۆەستيتسيالىق داۋلار ۇعىمدارىن انىقتاۋدىڭ تاسىلدەرى, سونداي-اق, ادەپ كودەكسىنىڭ جاڭا جوباسى قارالدى.
جالپى, «ينۆەستيتسيالىق داۋلار» تۇسىنىگى 1965 جىلعى 18 ناۋرىزدا قابىلدانىپ, 2004 جىلعى 9 شىلدەدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان «مەملەكەتتەر, باسقا مەملەكەتتەردىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى رەتتەۋ تۋرالى» ۆاشينگتون كونۆەنتسياسىنىڭ 25-بابىندا بەكىتىلگەن. بۇل – كەلىسۋشى مەملەكەتتەر مەن وزگە دە كەلىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ تۇلعالارى اراسىنداعى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسياعا بايلانىستى تۋىندايتىن داۋلار.
ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 27, 28-باپتارىنىڭ قاعيدالارىنا سايكەس, ينۆەستوردىڭ مارتەبەسىنە قاراي ينۆەستيتسيالىق داۋلاردىڭ سوتتىلىعى بىلايشا جىكتەلەدى: ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ كەمىندە ەكى ميلليون ەسەلەنگەن مولشەرىندە ينۆەستيتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ءىرى ينۆەستوردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن داۋلار – جوعارعى سوتتا, باسقا ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن داۋلار – استانا قالاسىنىڭ سوتىندا قارالادى.
سول سياقتى ولاردىڭ شاعىمدانۋىنىڭ ءتارتىبى نەعۇرلىم جەڭىلدەتىلدى: ءىرى ينۆەستورلار ءۇشىن – جوعارعى سوتتاعى كاسساتسيالىق ساتى, قالعان ينۆەستورلار ءۇشىن – جوعارعى سوتتاعى اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ساتىلار.
ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى قاراۋ بارىسىندا سوتتاردىڭ كەڭەس قۇرامىنداعى عالىمدار مەن مامانداردان قورىتىندى سۇراۋ قۇقىعىن زاڭنامالىق بەكىتۋ ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ جاڭاشىلدىعى بولىپ تابىلادى. بۇل وتاندىق زاڭنامانىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, سوت پراكتيكاسىنا حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ قاجەتتىگىمەن بايلانىستى تۋىنداعان.
قازىرگى زامانعى سوت جۇيەسىندەگى تاۋەلسىز, ءتيىمدى سوت تورەلىگىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – سۋديالار ادەبىنىڭ كودەكسى بولىپ تابىلادى.
كودەكس جوباسى سۋديالار مىنەز-قۇلقىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن ايقىندايدى. قولدانىستاعى كودەكس قازاقستان سۋديالارىنىڭ 2009 جىلى وتكەن V سەزىندە قابىلدانعان بولاتىن. بۇگىندە ونى جاڭعىرتۋدىڭ جانە قازىرگى ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋدىڭ اسا قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
كودەكس جوباسى سۋديالار مىنەز-قۇلقىنىڭ بانگالور قاعيداتتارىنا سايكەس ازىرلەنگەن. ول 5 تاراۋدان جانە 33 باپتان تۇرادى. وندا «سۋديالار مىنەز-قۇلقىنىڭ ادەپ قاعيداتتارى», «كاسىبي مىندەتتەرىن اتقارۋ بارىسىنداعى سۋديالار مىنەز-قۇلقىنىڭ ادەپ قاعيدالارى», «سۋديانىڭ وتباسى مەن تۇرمىستاعى مىنەز-قۇلقىنىڭ ادەپ قاعيدالارى» اتتى تاراۋلار كوزدەلگەن.
كودەكس جوباسىندا بەلگىلەنگەن قاعيداتتار مەن قاعيدالار اتقارىپ وتىرعان لاۋازىمىنا قاراماستان, بارلىق سۋديالار ءۇشىن, سونداي-اق ورىندارىنان تۇسكەن سۋديالار ءۇشىن دە مىندەتتى بولىپ تابىلادى. كودەكس جوباسىن كەڭىنەن تالقىلاۋ ءۇشىن جوعارعى سوتتىڭ سايتىنا ورنالاستىرىلدى. اتالعان كودەكس سۋديالاردىڭ VII سەزىندە قابىلدانادى دەپ كۇتىلۋدە.
راۋشان تاۋىرحانقىزى,
جۋرناليست.