بويى بار بىزدەن گورى بيىگىرەك,
ءتىپ-تىك بوپ ابىرويىن تۇرعان تىرەپ.
قاسىم امانجولوۆ.
وبلىستىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ «ارقاسىندا» ءاليا مەن مانشۇككە, باتىر اتامىز – باۋىرجانعا سەگىز-توعىزدان كوشە اتاۋلارى بۇيىردى. بىلتىر وبلىستاعى باياناۋىل, ۋسپەن, جەلەزين, شارباقتى, ماي, پاۆلودار اۋداندارىنداعى 30 كوشەگە وتان سوعىسىنا قاتىسقان باتىرلاردىڭ, ارداگەرلەردىڭ ەسىمدەرى بەرىلدى. بۇل شارا جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان تاپسىرماعا وراي جۇزەگە اسىرىلدى. وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن كوشەلەر مەن نىساندارعا بەرۋ جالعاسادى. ويسىزدىق, ويلانباۋشىلىق پا؟ باتىرلارىمىزدى قالاي, قانداي دەڭگەيدە قۇرمەتتەۋ كەرەك ەكەنىن وبلىستىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ بىلمەگەنى مە؟! وتان سوعىسىندا ەرلىگى بۇكىل ەلگە ايگىلى قازاقستاندىق باسقا دا باتىر ۇل-قىزدارىمىز جەتەدى. ءبىر عانا ءبىزدىڭ وبلىستان وتان سوعىسىنا قاتىسىپ ەرلىك كورسەتكەن اتالارىمىز جايلى «بوزداقتار», «جەڭىمپازدار» اتتى ەكى توم كىتاپ شىقتى. وسىنداعى ءاربىر مايدانگەر اۋىلداردان اتتاندى. ونوماستيكالىق كوميسسياعا بۇل ۇسىنىس الداعى ۋاقىت ءۇشىن. شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ كوشەلەرىنە (كوشە دەۋگە كەلسە, ەگەر) باتىر باۋىرجاننىڭ, ءاليا مەن مانشۇك اپالارىمىزدىڭ ەسىمدەرىن بەرگەن سوڭ, شاڭىنان ارىلتىپ, تاسىن توسەپ, ءاسفالتىن جارقىراتىپ, اينالاسىن كوگالداندىرىپ, جارىق شامدارىن جاعىپ, كۇتىپ-باپتاۋ دا كەرەك. بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەڭدەر دەيدى, بۇل وزگەرتۋلەر اۋدان اكىمدىكتەرىنە, ارينە, ءبىراز سالماق سالارى ءسوزسىز. وبلىس ورتالىعىنا قاراستى لەنين كەنتى بار. سول لەنيندە ءاليا مەن ءمانشۇك اتىنداعى كوشەلەرگە اسفالت توسەتىپ, كوگالداندىرىپ, جارىق جاققىزا الماي 85 جاستاعى ماحمەت دەمەسىنوۆ اتامىز قانشاما جىلدار بويى اكىمدەردىڭ ەسىگىن قاعىپ ءجۇر. قالاعا قارايتىن كەنتتىڭ كوشەلەرىنىڭ كۇيى وسىنداي بولسا, تۇكپىردەگى باتىر اتامىزدىڭ, ءاليا, مانشۇك اتىنداعى كوشەلەرىنىڭ تاعدىرى نە بولادى؟!. ونوماستيكالىق كوميسسيادا ءىزدەنىس كورىنبەيدى, جەر-سۋ اتاۋلارىنا, كوشەلەرگە اتاۋلار بەرەردە جەرگىلىكتى جەردەگى عالىمداردىڭ, زەرتتەۋشىلەردىڭ, جازۋشىلاردىڭ, جۋرناليستەردىڭ, اقساقالداردىڭ پىكىرلەرىنە قۇلاق اسقاندارى ءجون ەدى. جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ, زەرتتەۋشىلەردىڭ جازعاندارىنا ءۇڭىلسەڭىزدەر ەكەن. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, وبلىس ورتالىعىندا ب. مومىش ۇلى, ءاليا مەن مانشۇك ەسىمدەرىنە نەگە كوشەلەر اتاعان جوقپىز؟.. ماسكەۋ ءۇشىن شايقاسقان باتىردىڭ ەسىمى شالعايداعى باشماچينو, بوگاتىر دەگەن اۋىلداردىڭ كوشەلەرىنە عانا لايىق پا؟.. باۋىرجان اتامىزدىڭ كىم ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ءازىلحان اعامىزدىڭ «اقيقات پەن اڭىز» رومان-ديالوگىن وقىپ شىعىڭىزدار. ال بىرقاتار اۋدان اكىمدىكتەرى, اۋداندىق ءماسليحاتتار جەرگىلىكتى اۋىل, اۋداننان شىققان سوعىس باتىرلارىنىڭ, سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن اۋىل كوشەلەرىنە بەرىپ, دۇرىس شەشىم جاسادى. مىسالى, مايقايىڭدا «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى باقىت حايداروۆ, «داڭق» وردەندى ۆاسيلي حريستەنكو, سوعىس ارداگەرى اۋباكىر قابىلبەكوۆ, ۋسپەن اۋىلىندا سوعىس ارداگەرلەرى نەعمات ناۋكەنوۆ, ماريا يارەمەنكو, گالكينو اۋىلىندا گاكاشا جاكيشەۆ, ماحمەت قايىرباەۆ, سەرىكباي مۇتكەنوۆ, پاۆلودار اۋدانى بويىنشا سوعىس ارداگەرلەرى قايىربەك ءجۇسىپوۆ, ساحان اشتاەۆتىڭ ەسىمدەرى كوشە اتتارىنا بەرىلدى. ەكىباستۇزدا دا كوشەلەرگە سوعىس ارداگەرلەرى بولات شاپەنوۆتىڭ, قازبەك ءنۇراليننىڭ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, اتاقتى شاحتەر ستانيسلاۆ كۋرجەيدىڭ ەسىمدەرى بەرىلمەك. ۇرپاقتارى كوزدەرىنە جاس الدى. باتىر باۋىرجان, ءاليا مەن ءمانشۇكتىڭ ەسىمدەرى وبلىس ورتالىعىنىڭ كوشەلەرىنە ءوزى-اق سۇرانىپ تۇر. ال ءبىزدىڭ ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ قازاق ءۇشىن قاستەرلى ەسىمدەردى تومەندەتكەنى ۇيات. باتىرلارىمىزعا اۋىل كوشەلەرىنەن «ورىن تاۋىپ» بەرگەن ءبىر عانا جەلەزين اۋدانىندا باشماچنوە, بەرەزوۆكا, ميحايلوۆكا, تسەركوۆنايا, تاتيانوۆكا, پياتيرىجسك, بەزۆودنوە, مويسەەۆكا, زاحاروۆكا, پريرتىشسك, گرۋزدەۆكا, ستەپنوە, نوۆومير, ۆەسەلايا روششا, ميحايلوۆ, وزەرنىي, لەسنوي دەگەن ءمان-ماعىناسىز اۋىل اتاۋلارى قاپتاپ تۇر. بۇل اۋداندا سوعىس ارداگەرلەرى سەيىت پەن تاتيانا بەگەجانوۆالار تۇردى. ءبىز «ەگەمەندە» «قازاققا ون بالا تاۋىپ بەرگەن تانيا» دەپ ماقالا جازدىق. ەكەۋى سوعىس كەزىندە تابىسىپ, ۋكراين قىزى اۋىلعا كەلەدى. سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ماحابباتى, ومىرلەرى جاس ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە. ونوماستيكا ماسەلەسى ءماندى دە ماڭىزدى. ءبىز ىلعي دا اۋىل, جەر-سۋ اتاۋلارىن تاۋەلسىزدىك تالاپتارىنا ساي بايىرعى اتاۋلارىنا قايتا ورالتۋ قاجەتتىگىن ءجيى ايتامىز. وكىنىشتىسى, ويلانباعان, كوپشىلىكپەن اقىلداسپاعان اسىعىس شەشىمدەر الدىڭنان شىعادى. «ماڭگىلىك ەل» دەگەن – ءبىزدىڭ ءتىلىمىز, ەلىمىز, جەرىمىز. وسى ويدى سانامىزعا مىقتاپ سىڭىرە الساق, جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ قۇدىرەتىن, باتىرلاردىڭ رۋحتى ەسىمدەرىن الاسارتپاي, بيىككە كوتەرەتىنىمىز كۇمانسىز. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى.