قازاقستاندا كوكتەم سايىن قۇرىلىس قۇلايتىن ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانداي. 2012 جىلدىڭ 6 ساۋىرىندە قاراعاندىداعى «بەسوبا» كەشەنىندەگى ءۇي قۇلاعان ەدى. ونداعى پاتەرلەردىڭ قۇنى 330 ميلليونداي بولسا, تۇرعىندار 545 ميلليون شاماسىنداي شىعىنعا ۇشىراعان بولاتىن. ال, بيىلعى كوكتەمدە ەكى قۇرىلىس قۇلادى. 2015 جىلدىڭ 25 ناۋرىزىندا قىزىلوردادا مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا سالىنىپ جاتقان ءۇي قۇلادى. باق-تار ءبىر جۇمىسشى قازا تاۋىپ, 2 ادام جاراقات الدى دەپ حابارلادى. تاياۋدا عانا, 2015 جىلدىڭ 24 ءساۋىرى كۇنى الماتىنىڭ رىسقۇلوۆ داڭعىلى مەن احريمەنكو كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا سالىنىپ جاتقان جولايرىق كوپىرى قۇلاپ قالدى. جۇمىس ۋاقىتىندا ەڭبەكتەنىپ جاتقان 52 جۇمىسشىنىڭ 21-ءى زارداپ شەگىپ, 11 ادام اۋرۋحاناعا جاتقىزىلىپ, ءبىر ادام وپات بولعانى حابارلاندى. قاراپ تۇرساق, كوكتەم سايىن قۇرىلىستار قۇلاپ جاتىر. تاعى قاي جەردە قانداي قۇرىلىستىڭ قۇلايتىنىن ءبىر قۇدايدىڭ ءوزى بىلەدى. مۇمكىن, قۇرىلىسقا قاتىستى ادامدار بىلەتىن شىعار.
ارينە, قۇرىلىستىڭ قۇلاۋى بىرىنشىدەن, ونىڭ ساپاسىز سالىنۋىنان ەكەنى بەلگىلى. ەكىنشى جاعىنان, تەندەر مەن جەمقورلىق تا اسەر ەتىپ جاتقانداي. ءبىر كەزدە عاني قاسىموۆ دەپۋتات بولىپ جۇرگەندە: «تەندەردى ۇتىپ الۋ ءۇشىن كومپانيالار سول اقشانىڭ 40 پايىزىنا دەيىنىن تەندەردى ۇيىمداستىرۋشىلارعا بەرەدى» دەگەن ەدى. بولىنگەن اقشانىڭ ءبىراز بولىگى پارا رەتىندە جوق بولسا, قالعان قارجى ساپالى قۇرىلىس سالۋعا قايدان جەتسىن. جوبا بويىنشا قولدانىلۋعا ءتيىستى ماتەريالداردىڭ ورنىنا ارزان, كوبىنە قىتايلىق ماتەريالدار سالىنىپ, قۇرىلىس ساپاسىز بولىپ شىعادى. سونىڭ سالدارىنان قۇرىلىستار بىتپەي جاتىپ قۇلاۋدا. بىتكەننىڭ ءوزى قابىلداۋ كوميسسياسىنا پارا بەرۋ ارقىلى وتكىزىلەدى.
جالپى, قازىر بىزدە, قاي سالا بولسا دا پاراسىز ءىس بىتپەيتىن بولىپ بارادى. مىسالى, «اق بۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلدى جەرلەردى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوباسى بار. بىراق اۋىلعا قۇبىر تارتىلسا, سۋ شىعاراتىن ناسوسىنا قارجى جەتپەي قالادى. ناسوس قويىلسا, قۇبىرعا قارجى جەتپەي قالادى. سوندا سمەتا بويىنشا بولىنگەن اقشا نەگە جەتپەي قالادى؟ «اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ ءبىراز قارجىسى دا شەنەۋنىكتەردىڭ ۇرى قالتالارىنا ءتۇسىپ كەتەدى-اۋ دەگەن وي كەلەدى.
بىزدە قازىر نەشە ءتۇرلى باعدارلامالار كوپ. ولارعا ميللياردتاپ قارجىلار ءبولىنىپ جاتادى. بىراق, كوبىنىڭ ناتيجەلەرى كوڭىل كونشىتپەيدى. ءىستىڭ سوڭىندا جۇمىستار ساپاسىز. نە اياقتالماي قالادى. نە اياعىنا جەتپەي باعدارلاما توقتاتىلادى. ال قارجىنىڭ قايدا كەتكەنى تەكسەرىلمەيدى. بولىنگەن قارجىنىڭ ەسەبىن سۇراپ وتىراتىن ەشكىم جوق. سوندىقتان, بولىنگەن قارجىنىڭ قايدا, قالاي جۇمسالعانىن ءىزىن قۋىپ وتىرىپ تەكسەرەتىن, ءارتۇرلى ۇيىمدار مۇشەلەرىنەن قۇرالعان مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋ كەرەك. ايتپەسە, قۇرىلىس قانا ەمەس, ودان زوردىڭ دا قۇلاپ قالۋى مۇمكىن.
نازراحمەت قالي,
زەينەتكەر.
الماتى.