مىنا ءبىر اڭگىمە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت ونەر ينستيتۋتىنىڭ قورىندا ساقتالىپتى. سىلتەمەسى – ق.866, 2-3 داپتەر. جازبانى قورعا 1976 جىلى ايتىسكەر اقىن, ءانشى, ونەرتانۋشى ءھام قازاقستانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى عالي دۇيسەكوۆ (1900–1978) دەگەن ادام تاپسىرىپتى.
بۇل اڭگىمەنى ايتىپ بەرگەن ادام – ءابدىراحمان قۇرمانعاليەۆ عاليدىڭ جەزدەسى ەكەن. – كەڭەس وكىمەتى ورناپ جاتقان 1920 جىلدار ەدى, – دەيدى ع.دۇيسەكوۆ. – قىسقامەرزىمدى مۇعالىمدەر دايارلايتىن كۋرستا وقۋ ءۇشىن وسكەمەنگە كەلىپ, جەزدەمنىڭ ۇيىنە ءتۇستىم. تۇرمىسى جۇپىنى ەكەن. دەسە دە ول كىسى عىلىم-بىلىمنەن حابارى بار ءارى قۇسبەگى, مەرگەن, دويبىشى, توعىزقۇمالاقشى, دومبىراشى جان ەدى. مەنىڭ تاڭعالعانىم, ۇيىندە قولجازبا كۇيىندە ساقتالعان ابايدىڭ قاراسوزدەرى بار ەكەن. ونى ماعان كورسەتىپ, كەيبىر تۇستارىن سۇيسىنە وقىپ بەردى.
قىسقاسى, عالي دۇيسەكوۆ قازاقتا اباي دەگەن دانا ادام بار ەكەنىن وسىلاي ءبىلىپتى. سودان ءبىر كۇنى جەزدەسى: «مەن ساعان ابايدىڭ ءبىر دانىشپاندىعىن ايتىپ بەرسەم قالاي», دەيدى. «ايتىڭىز!». – كوزىنە تۇسكەن اڭدى قۇتقارمايتىن قىران بۇركىتىم بولدى, – دەپ اڭگىمەسىن باستايدى ابەكەڭ. جارىقتىق قيادان ىلگەن تۇلكىنى كوتەرىپ بارىپ, جازىققا باسادى ەكەن. ۇيرەنگەنى سونداي, اڭنىڭ تەرىسىن جىرتىپ بۇلدىرمەيدى. اسا اقىلدى.
وسى بۇركىتتىڭ داڭقى ابايعا جەتەدى. ويتكەنى قۇس يەسىنىڭ اۋىلى جارما ءوڭىرى اباي ەلىنەن الىس ەمەس. اكەسى ايتىپتى: «اباي ەل ارداعى, بەر بۇركىتىڭدى». بىراق ءابدىراحمان قۇسىن قيمايدى. قايتپەك كەرەك؟
ەرتەڭىندە اباي سالەمىنەن حاباردار اۋىل اقساقالدارى بۇركىتشىنىڭ ۇيىنە جينالادى. توردە قاريالار, بوساعا جاقتا جاستار. وڭ جاق تۇعىردا اباي سۇراتقان بۇركىت. ارەدىكتە قىمىز ءىشىپ وتىرعان قاۋمەن قاريا بۇركىتكە قاراپ:
– ءابدىراحمان قاراعىم, الگى تۇلكىنى اسپانعا الىپ ۇشىپ جۇرەتىن, اتاقتى تاستۇلەك قىرانىڭ وسى ما؟
– ءيا, اقساقال, وسى.
وسى كەزدە اڭگىمەگە اكەسى ارالاسىپ, «اباي سۇراتقان بۇركىت وسى. قالاپ كەلگەن ەكى قوناق ءبىزدىڭ ۇيدە جاتىر. مىنا بالام قۇسىن قيمايدى, بىراق اباي ءا دەپ سۇراتقان سوڭ, بەرمەسكە بولا ما؟», دەيدى.
سول كەزدە بۇركىت تۇعىرىنان سەكىرىپ جەرگە ءتۇسىپ, اياق جاقتا وتىرعان جىگىتتىڭ الدىنا باردى. جىگىت ارقاسىنان سيپايدى, ەكىنشى كىسىنىڭ الدىنا باردى, ول دا سيپايدى. سول رەتپەن جاعالاي وتىرعان ادامداردىڭ الدىنان ءوتىپ ارقاسىنان ءبىر-ءبىر سيپاتىپ, امانداسقان ءتارىزدى ەڭ سوڭىندا يەسىنىڭ تىزەسىنە كەلىپ قونادى.
– مەن بولسام قۇسىمدى سىلاپ-سيپاپ ەدىم, ەركەلەگەن ءتارىزدى باسىن قوينىما تىعىپ, ناز كورسەتكەندەي بولدى, – دەپتى قۇسبەگى. بۇنى كورگەن ءۇي ىشىندەگى ادامدار اڭ-تاڭ. توردە وتىرعان دۇرمەك قاجى:
– ءاي, قۇرمانعالى-اي! وسى سياقتى قولعا تۇسپەس اسىلدى دا قيىپ, بىرەۋدىڭ سالەمدەمەسىنە بەردىرمەكسىڭ بە, كەيدە اسىلدىڭ تۇسىنە قارامايتىنىڭىز دا بار-اۋ! – دەپتى.
قاجىنىڭ مىنا سوزىنەن كەيىن اقىلدى قىران قۇسىن سۇراتقان ادامعا بەرمەيمىن دەپ شەشكەن ءابدىراحمان ابايدىڭ قوناقتارىنا «قوزعالماي جاتا بەرىڭدەر» دەيدى دە ءوزى قاسىنا ەكى جولداسىن ەرتىپ, بۇركىت كوپ ۇستايتىن قاراعاي ىشىندەگى وتەمىس ەلىنە تارتادى. ماقساتى – ابايعا تاتيتىن قۇس الىپ كەلۋ.
سودان ءبىر اي شابىلىپ ەكى سۇڭقار, 10 بۇركىت اكەلەدى. ءبىرىن ۇستاپ الادى, ءبىرىن ساتىپ الادى دەگەندەي... قوناقتاردى 10 بۇركىتتى بىراق بەرىپ اتتاندىرادى. «اباي اعا وسىعان رازى بولسىن». قوناقتار كەتكەن سوڭ اكەسى كەلەدى: «بالام بۇركىتىڭدى بەرمەي الىپ قالدىڭ با؟». ء«يا اكە, ونىڭ ورىنا 10 بۇركىت بەردىم». سوندا اكەسى:
– ءاي, بالام, «قۇس اياعان كوككە قارايدى, ات اياعان جەرگە قارايدى» دەمەدى مە اتالارىڭ. سەنىڭ بۇركىتىڭ قۇستىڭ اسىلى بولسا, اباي ادامنىڭ اسىلى ەمەس پە؟ اسىلدان اسىلدى نەسىن ايادىڭ؟ – دەپ باسىن شايقاپ, ۇيگە كىرىپ كەتىپتى.
قىسقاسى, اباي 10 بۇركىتكە رازى بولماپتى. ونىمەن قويماي, اباي مەنىڭ بۇركىتىمدى كورمەي-اق «شىركىن-اي جەلدى كۇنى باسقان تۇلكىسىن اسپانعا الىپ ۇشاتىن قۇسىن بەرمەگەنى-اي», دەپتى.
«راسىندا, سولاي ەدى. بۇركىتىم ءدال جەلدى كۇنى تۇلكى كوتەرىپ ۇشاتىن, ونى ۇيدە وتىرىپ اباي قالاي بىلگەن. دانىشپاندىق ەمەس پە؟», دەپ اڭگىمەسىن اياقتاپتى ءابدىراحمان قۇسبەگى.