«وقۋشى دەگەن قاپ ەمەس, ىشىنە نە بولسا سونى سىيعىزا بەرەتىن. ول – شامشىراق. تەك جاعا ءبىلۋ كەرەك. مەن سۇلتاننىڭ شىراعىن جاعا المادىم. ءوزىمدى ەشقاشان كەشىرمەيمىن». بۇل ءبىزدىڭ ماڭگىلىك ماحابباتىمىز «مەنىڭ اتىم – قوجا» فيلمىندەگى راحمانوۆ اعايدىڭ ءسوزى. شىركىن, مۇعالىمنىڭ ءبارى راحمانوۆتاي رياسىز بولسا عوي!
تەاترعا بارىڭىز! وندا ۇلكەن مادەنيەت بار. ءسىز جوعالتقانىڭىزدى ساحنادان تاباسىز, پەنداۋي ويدان ءبىر ساتكە ادا-كۇدە ارىلاسىز, جانىڭىز تازارادى, دەرتىڭىز سەيىلەدى. ءبىز بۇگىن سول ميللەنيۋم مەزەتتەن ءۇزىلىپ تۇسكەن «مۇعالىم» الەۋمەتتىك-مۋلتيمەديالىق دراماسى حاقىندا وي بولىسپەكپىز. ب.ريموۆا اتىنداعى تالدىقورعان دراما تەاترىنىڭ تاعى ءبىر تۋىندىسى جەتىسۋلىق كورەرمەننىڭ ىشكى تولعانىسىن ۇدەتە تۇسكەندەي. وقۋشى – مۇعالىم – اتا-انا, وسى ۇشتاعان اراسىندا ءوربيتىن ءومىر قايشىلىقتارى قويۋشى-رەجيسسەر دانيار بازارقۇلوۆتىڭ يدەياسىمەن استاسىپ, قويۋ ءبىر قويىلىمعا اينالعان.
دراماتۋرگ قولعانات مۇراتتىڭ «مۇعالىم» اتتى شىعارماسىنىڭ جەلىسىنە نەگىزدەلگەن ەسكيزدەر مەن يمپروۆيزاتسيالار شامامەن ەكى ساعاتقا سوزىلادى. ايتسە دە كورەرمەن بىردەن ۋاقىتتىڭ تۇتقىنىنا تۇسەدى. اۋەلدە ءسىز باستى كەيىپكەر مۇعالىم دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن, ورتا تۇستا وقۋشى شىعار دەگەن ويعا كەلەسىز, اياق جاعىندا اكە-شەشە باستى پەرسوناجعا اينالادى, ال سوڭىندا سول تريونىڭ تۇتاسقان جانايقايىن ەستيسىز. سوندىقتان دراما نە تۋرالى دەگەن ستاندارتتى سۇراققا جاۋاپ تابۋ قيىن, سەبەبى قويىلىم ءبارى جايىندا...
ساحنادان شاكىرتىنىڭ ارمانىن الديلەگەن مۇعالىم ايدانا ايداربەكقىزىن, اجەسىنىڭ قولىندا وسكەن تەنتەك ناريماندى, اكەسىنەن ەرتە ايىرىلعان ىڭكاردى, وتباسىنداعى ۇلكەندەردىڭ قاتاڭ قاعيداسىنا بايلانعان ەربول مەن بۇركىتتى, قيالىنان قول ۇزگىسى كەلمەيتىن زارينا مەن قورلاندى كورەدى. ونىڭ ءبارى ەسكىنى جاڭارتۋعا, كونەرگەن كوزقاراستاردى بۇزىپ وتۋگە تىرىسادى. ال ولاردىڭ اتا-انالارى ۇيدەگى پەرزەنتتەرىمەن «اسىراۋشى» دەڭگەيىندە عانا قارىم-قاتىناس جاساپ, بالالارىنىڭ ومىرىنە ديريجەر, سەنىمىنە ديكتاتور بولعىسى كەلەدى. بۇل دەسپوتتى بۇزىپ-جارۋعا تىرىسقان جاستاردىڭ جان تولعانىسى كەيىنگى تولقىننىڭ بارىنە ءتان اڭسار سەكىلدى كورىنەدى.
ارى قاراي نە ىستەۋ كەرەك؟ تىرشىلىكتىڭ ماڭگى قامىتىن كيگەن اكە-شەشەنىڭ جىلۋىنا زار بولعان بالانىڭ بولاشاعى قايدا اپارادى؟ اتا-انانىڭ بالا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن كىم ارقالايدى؟ ۇلتتىق ءمورالدىڭ زاماناۋي جەلىسىنە ءبىزدىڭ قوعام دايىن با؟ جاماندىق دەگەنىمىز نە؟ تەكتىلىك كىمگە كەرەك؟ مۇندا تەاتر جاستارى اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىن عانا ەمەس, جاس تۇلعانىڭ جەتىلۋى مەن قالىپتاسۋىنىڭ بارلىق قىر-سىرىن جەتكىزۋگە تالپىنادى. جاستىق ماكسيماليزم, ەرەجەلەردى جوققا شىعارۋ, ءالى كۇنگە دەيىن ب ۇلىڭعىر ءھام تۇراقسىز تۇسىنىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋعا دەگەن قۇشتارلىق بار.
مەكتەپكە ۋاقىتشا كەلگەن جاس مامان وقۋشىلاردىڭ ساناسىن وياتۋعا, ولاردىڭ بويىندا ىزگىلىك, ادىلەتتىلىك مۇراتتارىن جەتىلدىرۋگە, ادامگەرشىلىك كوزقاراستى سىڭىرۋگە تىرىسادى. ول شىنىندا باسقا ادامداردىڭ جاقسى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاساعان رياسىز ەڭبەگىنە ءوزىن شەكسىز باقىتتى سانايتىن جان. اكتريسا ءوزىنىڭ كەيىپكەرىمەن ەموتسيانىڭ بارلىق سپەكترىندە ءومىر سۇرەدى. قۋانۋ, مۇڭايۋ, نازىكتىك, عاشىقتىق, يرونيا, جەك كورۋ, ۇمىتسىزدىك, قورقىنىش سەزىمدەرى مورالدىق ۇستانىمدارى قاتاڭ اتا-اناعا جاقپايدى. وسى ساتتە رەجيسسەر ءار وقۋشىنى ءوز قورقىنىشىمەن ديالوگكە تۇسۋگە شاقىرادى.
تاعى ءبىر تۇستەپ وتەر دۇنيە, قويىلىمدا كومپوزيتور مارحابا ءسابي جانە تەاتر اكتەرى راۋان ءابدۋاليدىڭ اندەرى قولدانىلادى. ساحنانىڭ قوس بۇرىشىنان ءشامىل ايتمۇحانوۆ پەن سىمبات وڭالباەۆا دۋەتى ساحنا ىشىندەگى ۇدەرىستى دامىتا وتىرىپ, كەيبىر ديالوگتەردى مۋزىكا ىرعاعىمەن جەتكىزەدى. ءان ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى ۇعىمداردىڭ بوگەتىن جارىپ وتەدى. الدامشى ويلاردىڭ اعىنىنا وراتىلعان كەيىپكەرلەردىڭ كوڭىل كۇيىنىڭ پەرنەسىن ءدوپ باسقان نوتالار, كوپ ىشىندەگى جالعىزدىقتىڭ كورىنىسى ىسپەتتى.
سپەكتاكلدىڭ اتاۋى ءوزىن تولىق اقتايدى دەۋگە كەلمەس. سەبەبى مۇندا ۇشتىكتىڭ تارتىسقا تولى وقيعالارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى تولقىنداي بۋىرقانىپ, ساحنا جيەگىنە اقتارىلا قۇلايدى. ەڭ باستىسى, ءسىز ومىردە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ەڭ ماڭىزدى سەزىمدەردى قايتا باستان كەشەسىز. سودان كەيىن رەجيسسەردىڭ مىنا ءبىر تەرميندەردى نە سەبەپتى تاعان قىلىپ العانىن ويلانا زالدان شىعاسىز.
«ەكى كۇردەلى زاتتىڭ اراسىنداعى الماسۋ رەاكتسياسى بولۋى مۇمكىن, ناتيجەسىندە, ولار وزدەرىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرىمەن الماسادى جانە ەكى جاڭا كۇردەلى زات تۇزەدى; ەرىكسىز تەربەلىستەر سىرتقى پەريودتىق كۇشتىڭ اسەرىنەن ورىندالادى; ءاربىر جاسۋشا باسقا جاسۋشالاردان تۇرادى; دەنەنىڭ ماسساسى مەن ۇدەۋىنىڭ كوبەيتىندىسى دەنەگە اسەر ەتەتىن كۇشتەردىڭ قوسىندىسىنا تەڭ; تارتىلىس كۇشى دەنەلەردىڭ ماسسالارىنىڭ كوبەيتىندىسىنە تۋرا پروپورتسيونال جانە ولاردىڭ اراسىنداعى قاشىقتىقتىڭ كۆادراتىنا كەرى پروپورتسيونال».
قويىلىمنان كەيىن مەنىڭ ويىما مەكتەپتەگى بالا مۇحتاردىڭ, ياعني ءوزىمنىڭ ەملەگە سۇيەنبەي, ەرەجەگە باعىنباي عۇمىر كەشۋگە اسىققان قيالي ساتتەرىم ورالدى. پەندە اتاۋلى ەستىگەنى مەن كورگەنىن ءوز قۇندىلىقتارى مەن پىكىرلەرىنىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزبەي, نەگە ناقتى قابىلدايدى ەكەن؟ وكىنىشتىسى, ۇنەمى قۇلاعىڭىزدى قولىڭىزبەن تاس قىلىپ جاۋىپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس.
«...ارمانىمنىڭ ءبارىن جازار بولسام, داپتەرگە سىيماس ەدى!.. وعان ەشكىم سەنە دە قويماس. سەنسە, تەك راحمانوۆ اعاي عانا سەنەر...»