ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ – وزەكتى ماسەلە

باعانى باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت

ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا ءسوز العان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كەزەڭدە رەسپۋبليكادا ءىجو ءوسۋ قارقىنى 2,5%-دى قۇرادى. اتاپ ايتقاندا, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى 2,8%-عا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 1,6%-عا ءوستى. سالالار اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى (8,2%), اقپارات جانە بايلانىس (7,1%), قۇرىلىس (5%), وڭدەۋ ونەركاسىبى (4,3%), ساۋدا (4,1%), كولىك جانە قويمالاۋ (3,9%) وڭ ديناميكانى كورسەتىپ وتىر.

بيىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ەلدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 35%-عا ءوسىپ, 98,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت بويىنشا كورسەتكىش 47,5%-عا (63,8 ملرد دوللارعا), وڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى 37,5%-عا (19,3 ملرد دوللارعا) ءوستى. يمپورت 34,6 ملرد دوللاردى قۇرادى (16,5%-عا وسكەن). جالپى, قازاقستاننىڭ وڭ ساۋدا تەڭگەرىمى 29,3 ملرد دوللارعا جەتتى. ياعني بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 2,2 ەسەگە ءوستى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 12 ترلن 427 ملرد تەڭگە كىرىس ءتۇس­تى (جوسپار 104%-عا ورىندالدى). اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 8,4 ترلن تەڭگەگە (102%), جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەر 4 ترلن تەڭگەگە (108,5%) تولىق­تى­رىلدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 96,7%-عا, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 98%-عا (14,5 ترلن تەڭگە), جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر شىعىستارى 94%-عا (8,1 ترلن تەڭگە) ورىندالدى.

Cونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەرىك شول­پانقۇلوۆ تا بايانداما جاسادى.

بايانداۋشىلاردى تىڭداپ بولعان پرەمەر-مينيستر بۇگىنگى تاڭدا ەل ەكونوميكاسى قالىپتى ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ وتىرعانىن, ناقتى سەكتور ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى رەتىندە دامۋدىڭ وڭ ءۇردىسىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس كولەمى 4,3%-عا, ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوندىرىس كولەمى 7,7%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 8%-دان استامعا ءوستى.

ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ – ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. جالپى, اتالعان كەزەڭدە نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى 6,7%-دى قۇراپ وتىر.

«ونىڭ ىشىندە ەكونوميكانىڭ شيكى­زاتتىق ەمەس سالالارىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى. ينۆەستيتسيانىڭ جوعارى ءوسىمى جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن جاسالاتىن وپەراتسيالاردا, سونداي-اق كولىك جانە قويمالاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ونەركاسىپتە تىركەلدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى بارلىق نەگىزگى ماكروكورسەتكىش بويىنشا قوستاناي, اقمولا, جامبىل, شىعىس قازاقستان, قى­زىلوردا وبلىستارىندا, الماتى جانە شىم­كەنت قالالارىندا ءوسىم بار ەكەنىن قوسا ايتتى. تۇراقتى دامۋ قارقىنىن ۇس­تاپ تۇرۋ ءۇشىن ەكونوميكانى ءارى قاراي ءار­تا­راپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە تۇ­راقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ء«وڭىر اكىمدىكتەرى جوسپارلانعان كورسەتكىشتەردى قامتاماسىز ەتىپ, ينۆەس­تيتسيا تارتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋى قاجەت. سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس», دەدى ول.

ودان بولەك, باعانىڭ ءوسۋىن تەجەۋ جۇمىستارىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا نازار اۋداردى. سەبەبى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسۋى ينفلياتسياعا ايتار­لىقتاي اسەر ەتىپ كەلەدى. «بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, اكىمدىكتەر تاراپىنان قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ءسوز سوڭىندا وڭىرلەر وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جوسپارلانعان كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزىپ, مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەتىن اتاپ ءوتتى.

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»

قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاۋعا نازار اۋدارۋ كەرەك

ۇكىمەت وتىرىسىندا 2022-2023 جىل­دار­داعى جىلۋ بەرۋ كەزەڭىندەگى ءورت قاۋىپ­سىزدىگى شارالارى تۋرالى ماسەلە قارالدى. بۇل ماسەلە جونىندە توتەنشە جاع­دايلار ءمينيسترى يۋري يلين, جام­بىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجى­گىتوۆ جانە قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداما جاسادى.

توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى كەل­تىرگەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىن­شا, ەلىمىزدە جىل باسىنان بەرى 9 647 ءورت تىركەلدى, وندا 249 ادام قازا تاۋىپ, 212 ادام ءارتۇرلى دارەجەدەگى كۇيىكتەر مەن ۋلانۋلارعا ۇشىراعان. «2021 جىلدىڭ ساي­كەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ورتتەردىڭ 2,2%-عا, قازا تاپقاندار سانىنىڭ 18,6%-عا, جاراقاتتانعاندار سانىنىڭ 40,8%-عا تومەندەۋى بايقالدى. تۇرعىن ءۇي سەك­تور­ىندا 6 مىڭعا جۋىق ءورت بولدى. بۇل ولاردىڭ جالپى سانىنىڭ 61%-ىن قۇرايدى. ءورت كەزىندە قازا تاپقاندار سانى الماتى, استانا قالالارىندا, قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارىندا ارتتى», دەدى يۋ.يلين.

ونىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, قازا تاپقانداردىڭ 43%-ى, ياعني 107 ادام ماس كۇيىندە بولعان. قازا تاپقانداردىڭ 60%-ى جۇمىسسىزدار مەن زەينەتكەرلەر. ياعني جۇمىس نەمەسە وقۋ ورىن­دارىن­دا­عىداي ءورت قاۋىپسىزدىگى ەرەجەلەرىن ساق­تاۋعا تارتىلماعان ادامدار قازا تاۋىپ وتىر.

«بيىل جىلىتۋ ماۋسىمى 1 قازاننان باستالدى جانە وسى ۋاقىتتان باستاپ تۇر­عىن ءۇي سەكتورىندا 835 ءورت بولدى. ايتا كەتەيىك, بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىن ءۇي سەك­تو­رىندا توپتىق ءولىم مەن جاراقات الۋ فاك­تىلەرى تىركەلگەن», دەدى تجم باسشىسى.

ماسەلەن, وسى جىلدىڭ 30 قىركۇيەگىندە اقتوبە وبلىسىندا ۋاقىتشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا ءورت سالدارىنان ءتورت ادام كۇيىك الىپ, اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. 25 قىركۇيەكتە جەتىسۋ وبلىسىندا تۇرعىن ۇيدەگى ءورتتىڭ سالدارىنان ءۇش ادام قازا تاپتى, ونىڭ بىرەۋى – بالا.

ۆەدومستۆو باسشىسى الەمنىڭ نەعۇرلىم دامىعان ەلدەرىندە ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ حالىقارالىق تاجىري­بەسىن زەردەلەگەندەرىن, ءورت شىعۋىنىڭ الەمدىك ستاتيستيكاسىن تالداعاندارىن اتاپ ءوتتى. ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر ءورت كەزىندە ادامنىڭ ءولىمى ءورت شىققاننان كەيىن 5-6 مينۋتتان كەيىن بولاتىنىن كورسەتتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە ءورت ءسوندىرۋ بولىمشەلەرىنىڭ كەلۋ ۋاقىتى قالادا – 10 مينۋتتى, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە 20 مينۋتتى قۇرايدى.

قازاقستاندا ادام ءولىمى ءاربىر 30-شى ورتتە تىركەلەدى. بۇل رەسەيگە قاراعاندا 2 ەسەگە از (18 ءورت, ءبىر ادام قايتىس بولادى) جانە بەلارۋسكە قاراعاندا 3 ەسەگە از (12 ورتتە ءبىر ادام قايتىس بولادى). الايدا بۇل كورسەتكىش اقش-قا قاراعاندا 11 ەسەگە (360 ورتتە ءبىر ادام قايتىس بولادى), ۇلىبريتانيادان 14 ەسەگە, فرانتسيادان 32 ەسەگە جوعارى.

مينيسترلىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ەلدەردەگى بۇل ناتيجەلەرگە ورتكە قارسى قورعاۋ سالاسىنداعى ەكى باعىتتىڭ ءبىرىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەدى.

ءبىرىنشىسى – ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ كوزدەلگەن جەرگە 5 مينۋت ىشىندە كەلۋى. ءورت ءسوندىرۋ بولىمدەرىنىڭ سانىن 2 ەسەگە ۇلعايتۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى قازاقستانعا بۇل كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان قيىنداۋ تيمەك.

ەكىنشى باعىت جانە ءبىزدىڭ جاعدايى­مىزعا قولايلىسى, ياعني ءورتتى ەرتە انىق­تاۋعا, ادامداردى قۇلاقتاندىرۋعا جانە تيىسىنشە ولاردىڭ قاۋىپتى ايماقتاردان ۋاقتىلى شىعۋىنا ارنالعان ء«پاسسيۆتى» حالىقتى قورعاۋ جۇيەلەرىن بەلسەندى ەنگىزۋ.

«ادامداردىڭ جاراقاتتانۋى مەن قازا بولۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ, سونداي-اق ورتتەن بولعان نۇقساندى بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا بىلتىر تجم ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك نورماتيۆتەرگە, بيىكتىگى 10 قاباتقا دەيىنگى تۇرعىن ۇيلەردى ءورت سيگناليزاتسياسى قوندىرعىلارىمەن جابدىقتاۋ, سونداي-اق بارلىق گازداندىرىلعان ءۇي-جايلاردىڭ گازدانۋىن تالدا­ۋىش­تارمەن جاراقتاندىرۋ جونىندەگى تالاپتاردىڭ مىندەتتىلىگى بولىگىندە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى», دەدى يۋ.يلين.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىن ۇيلەردى جوبالاۋ جاڭا نورماتيۆتەرگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق ءورتتىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ جۇمىستارىنا قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بو­يىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا. كەزەكشى-ديسپەتچەرلىك قىزمەتتەردىڭ جۇمىس ورىندارىن اۆتوماتتاندىرۋ استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ, اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ تجم اۋماقتىق بولىمشەلەرىندە ءساتتى ىسكە اسىرىلدى. الماتى, قىزىلوردا, پاۆلودار, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ, تۇركىستان وبلىستارىنداعى جۇمىستار ازىرگە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ ساتىسىندا تۇر.

ء«بىز ءورت تۋىنداعان كەزدە مۇقتاج ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋدىڭ بارلىق ىقتيمال جولىن قاراستىرامىز. مەملەكەتتىك ورتكە قارسى قىزمەت بولىمشەلەرىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 94 172 ادامنىڭ تۇراتىن جەرى تۋرالى دەرەكتەر ەنگىزىلدى. بۇل ءورت وبەكتىسىندە ازاماتتاردىڭ نەعۇرلىم وسال ساناتتارىنىڭ بولۋى تۋرالى اقپاراتتى قۇتقارۋشىلارعا اۆتوماتتى تۇردە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى يۋ.يلين.

كۇندەلىكتى ومىردە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ازاماتتارعا جەتكىزۋدىڭ نەعۇرلىم قولجەتىمدى ءتاسىلى ءالى دە اۋقىمدى ۇگىت-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بولىپ قالا بەرەدى. ماسەلەن, بيىل ساۋىردەن تامىزعا دەيىن تجم 3 رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق اكتسيانى ورتالىقتاندىرا وتىرىپ وتكىزدى. قاراشا جانە جەلتوقسان ايلارىنا «ۋلى گازدان ساق بول» جانە «قاۋىپسىز جاڭا جىل» اقپاراتتىق كامپانيالارى جوسپارلانعان.

تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا ەكپىندى شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا 15-30 قىركۇيەك ارالىعىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بىرلەسىپ «جاتاقحانا» رەسپۋبليكالىق الدىن الۋ ءىس-شاراسى ءوتتى. بيىل 10 ايدا عيماراتتاردىڭ وسى ساناتىندا 22 ءورت بولىپ, 6 ادام قازا تاپتى. كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارا جاپپاي ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جانە زاڭسىز جۇمىس ىستەيتىن جاتاقحانالاردى انىقتاۋعا باعىتتالعان. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىن جاتاقحاناعا زاڭسىز قايتا جوسپارلاۋدىڭ 38 فاكتىسى بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسيالارى, مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋى, سونداي-اق سالىق ورگاندارى حاباردار ەتىلدى.

«الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپ­تارىنىڭ 106 224 تۇرعىن ءۇيى ەسەپكە الىندى. بۇگىنگى تاڭدا تجم قىزمەتكەرلەرى 600 مىڭنان استام تۇرعىن ءۇيدى ارالاۋ بارىسىندا ميلليوننان استام ازاماتقا نۇسقاما بەرىلدى جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ ءجۇز مىڭنان استام بۇزۋشىلىق انىقتالدى», دەدى يۋ.يلين.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا ءورت وقيعالارى مەن ودان زارداپ شەككەندەر پايىزعا شاققاندا تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن اباي, جامبىل, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جانە ەلوردادا ءورت وقيعالارىنىڭ سانى وسكەن. كوپ جاعدايدا ورتكە قاراپايىم قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋى سەبەپ بولادى.

«وسىعان وراي, قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاۋعا, ءورتتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ينسپەكتسيالاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كۇشەيتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك. ادامدار انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋعا جانە بولاشاقتا ونىڭ الدىن الۋعا وزدەرى مۇددەلى بولۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونداي-اق ول اۆتونومدى قازان­دىق­تاردى تۇرعىن ۇيلەردەن قاۋىپسىز قاشىق­تىققا شىعارۋ ماسەلەسى وسىعان دەيىن بىرنەشە رەت كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ء«وڭىر اكىمدەرى بۇل جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءا.سمايىلوۆ جىلۋ بەرۋ كەزەڭىندە ءورتتىڭ الدىن الۋ بو­يىنشا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسىن ناقتى ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, الەۋ­مەتتىك وبەكتىلەردىڭ جۇمىسىن ەرەكشە با­قىلاۋعا الۋدى, سۇيىتىلعان گازدى ساتۋ كەزىندە تالاپتاردى قاتاڭداتۋ جونىن­دە شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق حا­لىققا پروفيلاكتيكالىق جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

2023 جىلى 34 زاڭ جوباسى ازىرلەنەدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ 2023 جىلعا ارنالعان جوسپارىنىڭ جوباسى قارالدى.

ادىلەت ءمينيسترى قانات مۋسين كەلەسى جىلى مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان 34 زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, قالا قۇرىلىسى جانە بيۋدجەت كودەكستەرى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىگى, كوشى-قون, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, سالىق سالۋ,  قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ جا­نە اكىمشىلىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوبالارى دايىن­دالادى. سونىمەن قاتار سۋ كودەكسى, تۇتى­نۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن اكۆاما­دەنيەتتى قورعاۋ بويىنشا جاڭا رەداكتسياداعى زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ جوسپارلانىپ وتىر.

تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەت ۇسىنىلعان جوسپار جوباسىن ماقۇلدادى.فس