ەرتەدەن-اق نەسىبەسىن جەردەن تەرگەن جۇرت ءۇشىن «سۋ – ىرىستىڭ كوزى, ەڭبەك – كىرىستىڭ كوزى» دەگەن ءتامسىلدىڭ ورنى بولەك. بىراق سوڭعى جىلدارى ارناسى تومەن تۇسكەن داريانىڭ جاعدايى ەگىنشىلەردى تىعىرىققا تىرەپ-اق تۇر. بيىل دا كوكەيىندەگى كۇدىگىن ءۇمىتى جەڭىپ, جەرگە ءدان تاستاعان ديقاندار جاز بويعى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىن كورەتىن ساتكە جاقىن قالدى.
ايماق بويىنشا العاشقى وراقتى سىرداريا اۋدانىنىڭ شارۋالارى سالىپ, وعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشوۆ, وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ قاتىستى. اۋدانداعى ىرگەلى قۇرىلىمنىڭ بىرىنە سانالاتىن «اقجارما ي ك» فەرمەرلىك قوجالىعى ديقاندارى باستاعان كۇرىش وراعىنا سالا ارداگەرلەرى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرى دە ساتتىلىك تىلەدى.
قوجالىقتاعىلار بيىل سۋدىڭ از بولۋىنا بايلانىستى ناسوستار قويىپ, كوكتەمگى ءدان سەبەر مەزگىلگە تىڭعىلىقتى دايىندالىپتى. 1 350 گەكتار كۇرىشتەن بولەك مىڭ گەكتارعا جۋىق جوڭىشقا ءدانىن سەپكەن. ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا جۇگەرى ەگۋدى دە باستادى. تىعىرىقتان شىعاتىن جول ىزدەگەن شارۋاشىلىق توراعاسى قايرات نۇرسەيىتوۆ الماتىعا بارىپ, شەتەلدىك كومپانيا وكىلدەرىمەن كەزدەسكەن, وسى ارقىلى شارۋاشىلىق بازاسىندا جۇگەرى داقىلىن ۇساتاتىن قوندىرعىلار قويىلىپ, ارنايى تەحنيكالار جەتكىزىلەدى.
– ەگىس كەزىندە سۋدىڭ تاپشى بولاتىنى بارىنشا ەسكەرتىلگەنىمەن دە ۇكىمەتتىڭ, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە بىلتىرعىداي قيىندىق سەزىنە قويعان جوقپىز. بىراق بۇل باستى داقىلمەن قاتار ءارتاراپتاندىرۋ شارالارىن دا جۇزەگە اسىرۋ كەرەگىن كورسەتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ۋكراينالىق كومپانيا فيۋچەرلىك كەلىسىم نەگىزىندە ديقانداردان جۇگەرى قابىلدايدى. شارۋاشىلىقتار اراسىندا سويا, قىزىلشا ەگۋدى دە قولعا الىپ جاتقاندار بار. وسىنىڭ ءبارى كۇرىش القابىن اسا قىسقارتپاي, جوعىمىزدىڭ ورنىن سۋدى از قاجەت ەتەتىن داقىلدارمەن تولتىرىپ, جۇرتتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ قامى, – دەيدى شارۋاشىلىق توراعاسى. مەملەكەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىنا جاساپ وتىرعان قولداۋىن وسى شارۋاشىلىقتان كورۋگە بولادى. ون جىل كولەمىندە بۇلار سlaas, John Deere سەكىلدى زاماناۋي تەحنيكالارعا قول جەتكىزىپ, بازاسىن تولىق جاڭارتقان.
كۇرىشكە وراق سالۋعا ارنالعان راسىمدە وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ ايماق ەكونوميكاسىندا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ورنى ايرىقشا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– جىل باسىندا كۇرىش كولەمىن بىلتىرعى 84 مىڭنان 64 مىڭ گەكتارعا دەيىن ءتۇسىرۋ جوسپارلانعانىن جاقسى بىلەسىزدەر. الايدا ونداي شەشىمنىڭ ايماق حالقى ءۇشىن تيگىزەر زارداپتارىن بولجاي وتىرىپ ءبىز باستى داقىل ەگىلەتىن القاپ كولەمىن 78,6 مىڭ گەكتار كولەمىندە ساقتاپ قالدىق. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسقانىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. ۇكىمەت دەڭگەيىندە جۇرگىزىلگەن مەملەكەتارالىق كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە داريا ەتەگىنە جىبەرىلەتىن سۋ كولەمى ۇلعايتىلدى. سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ەگىستىكتى كەزەكتەپ سۋارۋ, قاشىرتقىداعى سۋدى ەكىنشى رەت پايدالانۋ دا تىعىرىقتان شىعۋعا جول اشتى. ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا سۋدى از قاجەت ەتەتىن مال ازىعى, كوكونىس, باقشا داقىلدارىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا جۇمىس جاسالدى, – دەدى ول.
دالا قوسىنىنداعى ەگىن جيناۋعا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىمەن, وبلىستا وندىرىلەتىن اگروونىمدەرمەن تانىسقاننان كەيىنگى «دالا كۇنى» cەمينار-كەڭەسىندە شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى جەتەكشىلەرى مەن شەتەل عالىمدارى ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى.
ەلىمىز بويىنشا كۇرىشتىڭ 90 پايىزىن ەگىپ وتىرعان سىردا درەناجدى جۇيەلەردى جاقسارتۋعا جەتكىلىكتى ءمان بەرىلسە ونىمدىلىك ودان دا ارتا تۇسەتىنىن ايتىپ وتكەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ ىشكى قاجەتتىلىكتى دە, ەكسپورتتى دا دامىتىپ وتىرعان شارۋالار ەڭبەگىنە تابىس تىلەدى.
ال ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشوۆ سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بيىل 22 كانالدى مەحانيكالىق تازالاۋ, 41 ۇڭعىمانى جوندەۋ جانە بۇرعىلاۋ, سورعى قوندىرعىلارىن ساتىپ الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 3,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلعانىن جەتكىزدى.
باسقوسۋدا وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆكە سۋ تاپشىلىعى جاعدايىندا كۇرىش ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلاما قابىلداپ, ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋدا بىرلەسكەن شارالار قابىلداۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى.
جىلدان جىلعا جالعاسىپ كەلە جاتقان سۋ تاپشىلىعى وڭىردەگى ينجەنەرلىك جۇيەگە كەلتىرىلگەن 178 مىڭ گەكتار ەگىستىكتىڭ ەرتەڭى ب ۇلىڭعىر بولاتىنىن كورسەتىپ تۇر. وسىنى ايتقان ءوڭىر باسشىسى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشوۆتەن سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە اينالىمعا قوسۋ بويىنشا ازىرلەنگەن جوبالاردىڭ ىسكە اسۋىنا ىقپال ەتۋدى سۇرادى.
وسى جىلى ديقاندار تۇقىم ساپاسىن ارتتىرۋدا ۋكرايندىق عالىمدارىمەن بىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى سورتتارىن تاجىريبە رەتىندە ەگۋدى قولعا الدى. جيىندا ۋكراينا ۇلتتىق اگرارلىق اكادەمياسى كۇرىش ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديمير دۋدچەنكو حابارلاما جاساپ, بىرلەسكەن جوبانىڭ بولاشاعى جايلى ويىن جەتكىزدى.
جالاعاش اۋدانىنداعى «ەر ءالى» شارۋا قوجالىعى ءارتاراپتاندىرۋدى ەرتە قولعا العان قۇرىلىمنىڭ ءبىرى. وسىعان دەيىن شارۋاشىلىق تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن الما كوشەتىن وتىرعىزسا, بيىل كارتوپ, قانت قىزىلشاسى مەن ءسابىز ەگىپ وتىر. قوجالىق جەتەكشىسى ءالىبي بەكجانوۆ كۇرىشتەگى ارامشوپتەرمەن بۋدانداسقاننان قازىر پايدالانىپ وتىرعان گەربيتسيدتەردىڭ اسەرى جىلدان جىلعا ازايىپ بارا جاتقانىن جەتكىزىپ, شارۋا ەڭبەگى ەش بولماۋى ءۇشىن سالالىق مينيسترلىك وسى جاعىن دا ەسكەرسە دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
جالپى, بيىل وبلىستا 188,5 مىڭ گەكتارعا ەگىن ەگىلگەن. بۇگىنگە دەيىن بيداي, ارپا, س ۇلى قامباعا ءتۇسىپ, شارۋالار قازىر ماقسارى, كارتوپ, كوكونىس, باقشا, جۇگەرى, مال ازىعىن جيناۋ ۇستىندە. ەگىن جيناۋ مەن دالا جۇمىستارىنا جۇمسالاتىن جانار-جاعار ماي قورى جەتكىلىكتى. تەحنيكا دا ساقاداي ساي. اۋا رايىن باقىلاۋشىلاردىڭ دا بولجامى تەرىس ەمەس. اماندىق بولسا, ناۋقاندى 10 قازاندا اياقتاۋ مەجەلەنىپ وتىر.
قىزىلوردا وبلىسى