پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتكەن سارسەنبىدەگى جالپى وتىرىسىندا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ەتيل ءسپيرتى مەن الكوگول ءونىمىن شىعارۋ جانە اينالىمىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى تالقىلاندى. زاڭ جوباسى ءجونىندە بايانداما جاساعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستان قازىر سپيرتتى ونىمدەردى تۇتىنۋ ءجونىنەن الەمدەگى 188 ەلدىڭ اراسىندا 34-ءشى ورىن الادى ەكەن. ورتاشا العاندا ءاربىر ازامات ءبىر جىلدا 5,5 ليتر سپيرت نەمەسە 11 ليتر اراق ىشەدى ەكەن. ناتيجەسىندە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا بۇل ماسەلەدە ءبارىنەن وزىپ, الدىڭعى ورىندا تۇر ەكەنبىز.
الكوگولدى ونىمدەردى تۇتىنۋدى ازايتۋ باعىتىندا ەلباسى ءبىرقاتار تاپسىرمالار بەرگەن. سونىڭ ءبىرىنشىسى كۇشتى الكوگول ءونىمدەرىنىڭ باعاسىن بىرتە-بىرتە كوتەرۋ جانە ەكىنشىدەن, ساۋدا ورىندارى ءتارتىبىن قاتاڭداتۋ. ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى وسى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا باعىتتالعان, دەي كەلىپ, باقىت سۇلتانوۆ ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىن اتادى. الدىمەن مينيستر 2014-2016 جىلدارعا كۇشتى الكوگول ءونىمدەرىنىڭ اكتسيزدىك مولشەرلەمەسى 3,2 ەسە ارتقانىن ەسكە سالدى. ەكىنشى باعىت بويىنشا الكوگولدى ونىمدەر ساتاتىن ساۋدا نۇكتەلەرى شەكتەلەتىن بولىپتى. وسى جەردە مينيستر زاڭ جوباسى بويىنشا الكوگولدى ونىمدەر بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر, سپورتتىق جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتايتىن مەكەمەلەردە, ستاديوندار مەن جانار-جاعارماي ستانسالارىندا ساتىلمايتىندىعىن جىپ-جىپ ەتىپ, تەز ايتىپ ءوتتى.
سويتسە, ونىڭ ءمانىسى بار ەكەن. بۇرىن الكوگولدى ونىمدەر ساتاتىن ساۋدا نۇكتەلەرى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر مەكەمەلەرىنەن كەم دەگەندە 100 مەتر قاشىقتىقتا بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ بولعان. ال مىنا زاڭ جوباسى سول تالاپتى الىپ تاستاپتى. ءمينيستردىڭ زاڭ جوباسىنداعى وسى ءبىر كەلەڭسىز جەردەن جىپ-جىپ ەتىپ, تەزىرەك ءوتىپ كەتۋگە تىرىسقانى سوعان نازار اۋدارتپاۋدىڭ امالى سياقتى كورىنگەن. الايدا, دەپۋتات الدان سمايىل بۇل قۋلىقتى سەزىپ قالىپ, بۇرىنعى تالاپتىڭ ءتۇسىپ قالعانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.
سونىمەن بىرگە, دەپۋتات اراقتىڭ كەسىرىنەن قانشاما شاڭىراق شايقالىپ, قانشاما بالا جەتىم, قانشاما ايەل جەسىر قالعانىن ايتىپ ءوتتى. ونىڭ زاردابىن ارنايى زەرتتەگەن بىردە-ءبىر ادام جوق. ەگەر اراققا توسقاۋىل قويۋ تۋرالى اڭگىمەنى ايتا باستاساق, باياعى گورباچەۆتىڭ كەزىن, سونداعى بىرجاقتىلىقتى ەسكە الىپ, سىلتاۋدى كوبەيتەمىز. جالپى, ۇرپاعىن ويلاعان ەلدەردە زاڭ الدەقايدا قاتاڭ. ءبىز نورۆەگيادا بولدىق. ول جاقتا دا اراقتى ءبىر كەزدە قاتتى ىشكەن. سونىڭ كەسىرى مە, كىم ءبىلسىن, بۇل ەلدە دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى ەشقانداي جەردە اراق ساتپايدى. تاماشا.
ارينە, نورۆەگيا دا اراقتان تۇسەتىن پايدانى ويلاعان, الايدا, ۇرپاق ءۇشىن ونىڭ زالالى الدەقايدا قىمباتقا تۇسەتىنىنە كوز جەتكىزگەن. رەسەيدىڭ تىۆا, ساحا سياقتى رەسپۋبليكالارىندا «اراقسىز اۋدان», «اراقسىز قالا» سياقتى باستامالار كوتەرىلىپ, بۇل ىشىمدىكتى مۇلدە تىيۋعا بەت الدى. بىزدە دە نەگە سونداي قوزعالىس جاساماسقا, دەدى دەپۋتات ودان ءارى.
بۇل پىكىرگە دەپۋتات ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ ءبىرشاما قارسى شىقتى. ونىڭ ويىنشا, قازىر قازاقستاندىقتار الكوگولدى ونىمدەردى تۇتىنۋدىڭ جوعارى مادەنيەتىنە قول جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ كەلەدى. وزدەرىڭىز قاراڭىزدارشى, سوڭعى 10-15 جىلدا ماس بولىپ جۇرگەن ادامدار سانى شۇعىل ازايىپ كەتتى ەمەس پە؟ وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بۇل ىشىمدىكتەردى قولدانۋدا مادەنيەتتى قادامدار جاساعانىنىڭ كورىنىسى دەپ قالاي ايتپاسسىڭ؟ ارينە, بۇل قازاق حالقىنىڭ دىلىندە اراقتىڭ سۇيكىمدى سۋسىن قاتارىنان ورىن المايتىندىعىنان دا بولار. ەستەرىڭىزدە بولسا, بۇرىن جانازالاردا مىندەتتى تۇردە اراق ىشىلەتىن ەدى. قازىر وندايلار مۇلدە جوعالدى. ءتىپتى, ۇيلەنۋ تويلارىندا, مەرەيتويلاردا دا اراق قويماۋ سالتقا ەنىپ كەلەدى. قانداي تاماشا. ءارينە, اراق-شاراپتى قوياتىن داستارقاندارعا دا كەزدەسىپ قالاسىڭ, الايدا, ەشكىمنىڭ دە بۇرىنعىداي تەڭسەلىپ, سوزىنە شاشالىپ, اياعىنان شالىنىپ جۇرگەنىن كورمەيسىڭ. ءبارى دە بەلگىلى نورمامەن عانا ىشەدى. وسىنىڭ ءبارىن ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, ءبىز «جويۋ», «تىيىم سالۋ», «قۇرتۋ» دەگەندى قويىپ, جوعارىدا ايتقانىمداي, اراق-شاراپتى مادەنيەتتى تۇتىنۋ جولدارىن ناسيحاتتاي بەرۋىمىز كەرەك. سوندا ۇتامىز, دەدى دەپۋتات.
بۇل پىكىر دە ءجون سياقتى. قاتاڭ تىيىم سالۋدىڭ تيىمدىلىگى كوپ ەمەس ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەگەن. سوندىقتان دا ىشىمدىك ءىشۋ مادەنيەتىن ناسيحاتتاي بەرگەننەن ۇتارىمىز كوپ. ال تەك ءىشۋدى كوزدەيتىن «قىزىلكوزدەر» اراقتى قانشا جەردەن تىيساڭ دا تاۋىپ ىشەرى ءسوزسىز. ءتىپتى, اراق بولماسا باستى اينالدىراتىن ۋلى زاتتار ىشكەندەرىن دە كوردىك قوي. جالپى, الىپ قويۋدى ازايتساق قايتەدى, اعايىن؟..
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».