نۇرسۇلتان نازارباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى.
اتىمىزدى الەمگە جايعان ءونىم
ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولا سالىسىمەن, ونىڭ حالىقارالىق رىنوكتارعا شىعارعان العاشقى ونىمدەرىنىڭ ءبىرى استىق بولدى. كەيبىر جىلدارى قازاقستان الەمنىڭ 40-تان استام ەلىنە استىق ەكسپورتتاپ ءجۇردى. وسىناۋ ستراتەگيالىق ءونىمنىڭ ءوندىرىسى مەن ساۋداسىن جولعا قويۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە «استىق تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. قازىر ويلاپ قاراساق, ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزدىڭ اتىن الەمدىك كەڭىستىكتە جاعىمدى جاعىنان كورسەتىپ كەلە جاتقان ونىمدەردىڭ ءبىرى وسى التىن استىعىمىز ەكەن. بىرقاتار ەلدەر قازىرگى كۇنى قازاقستاندى ۇلكەن استىق دەرجاۆاسى رەتىندە تانيدى. ءبىز حالىقارالىق استىق كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. سونىڭ ىشىندە ءىرى كولەمدە استىق ەكسپورتتايتىن ەلدەردىڭ قاتارىندامىز. الەمنىڭ استىق ساتۋمەن شۇعىلداناتىن كوپتەگەن ءىرى ترەيدەر كومپانيالارى قازاقستان استىعى دەسە ەلەڭ ەتە قالاتىن بولىپ ءجۇر. سەبەبى, قازاقستان استىعى الەمدەگى ساپالى استىقتاردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ سارىارقا اتالاتىن كەڭ جازىق سايىن دالامىزعا كۇن قۋاتى مولىنان تۇسەتىندىگى ەجەلدەن بەلگىلى. وسى سارىارقا توسىندە كۇننىڭ شۇعىلالى شۋاعىمەن, دالانىڭ اڭىزعاقتى جەلىمەن تەربەلىپ وسكەن استىق بارىنشا جەتىلە ءپىسىپ, قۇرعاق قالپىن ساقتاپ قالاتىن كورىنەدى. بۇل جاعداي وسكەن بيدايدىڭ بويىنداعى قامىرلىلىق قاسيەتىن كۇشەيتەدى. ال قامىرلىلىعى كۇشتى بيداي سورتتارى نان, توقاش جانە ۇننان جاسالىناتىن باسقا دا ونىمدەر ءۇشىن ەڭ باستى قاجەتتىلىكتەردىڭ ءبىرى. ءتىپتى, كەيبىر مامانداردىڭ پىكىرلەرىنە قاراعاندا, وزدەرى دە استىققا باي سانالاتىن رەسەي مەن ۋكراينا ەلدەرى ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ استىعىن ءوز استىقتارىنا قوسىپ, قامىرلىلىق قاسيەتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن پايدالاناتىن كورىنەدى. سوندىقتان, كەيبىر ماماندار «قازاقستان استىعىنىڭ تابيعي تۇرعىداعى ساپالىلىق قاسيەتىنە الەمدە تەڭ كەلەتىن استىق وتە از, بۇل جاعىنان العاندا قازاقستان مەن كانادا استىعى ءبىر-بىرىنە شامالاس كەلەدى» دەپ ەسەپتەيدى ەكەن. ءوزىنىڭ استىق ساتۋ كولەمى جاعىنان العاندا الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى 10 ەلدىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قازاقستان ۇن ەكسپورتتاۋ جاعىنان سوڭعى بىرقاتار جىلدار بارىسىندا بۇكىل دۇنيە ءجۇزى بويىنشا العاندا تۇراقتى تۇردە الدىڭعى ۇشتىكتىڭ قۇرامىندا كەلەدى. استىق ءوسىرىپ ساتۋ ءبىر ونەر بولسا, ودان ۇن ءوندىرىپ ساتۋ ەكىنشى ءبىر ۇلكەن ونەر ءتۇرى سانالاتىندىعى بەلگىلى. ويتكەنى, 1 كيلوگرامم استىقتان 1 كيلوگرامم ۇننىڭ باعاسى الدەقايدا قىمبات. ۇن ءوندىرۋ ارقىلى قوسىمشا تابىستارعا كەنەلەمىز. ەكىنشى جاقتان العاندا, ءوز ادامدارىمىزدى جۇمىسپەن قامتيمىز. ونىڭ ۇستىنە استىق تاسىمالداۋعا قاراعاندا, ۇن تاسىمالداۋ ءىسىنىڭ شىعىنى دا ەداۋىر تومەن بولاتىندىعى تۇسىنىكتى. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان 4 ميلليون 922,8 مىڭ توننا بيداي ەكسپورتتاپ, بۇدان ەلىمىزگە 1,2 ميلليارد اقش دوللارىنان استام كىرىس كىرگىزدى. سونىڭ ىشىندە 20-دان استام ەلگە استىق جونەلتتى. قازاقستان استىعىن تۇراقتى تۇتىنىپ كەلە جاتقان ەلدەر قاتارىندا بىزبەن كورشىلەس رەسەي, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان ەلدەرىمەن قاتار يران, تۇركيا, گرۋزيا, قىتاي, شۆەتسيا, اۋعانستان ەلدەرى بار. قازاقستان ەكسپورتتايتىن استىقتىڭ 98 پايىزىنان استامى مىنە, وسى ەلدەردىڭ ۇلەسىنە تيەدى. سونىمەن قاتار, گەرمانيا, پولشا, گرەكيا, ليۆان, لاتۆيا, نيدەرلاندى ەلدەرى دە از كولەمدە بولسا دا قازاقستان استىعىن تۇتىنادى. قىسقاسىن ايتقاندا, قازاقستان استىعى قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اتىن الەمگە جايىپ جۇرگەن باستى برەند ونىمدەرىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قازاقستان استىعىنىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى جولدار ارقىلى ارتتىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. سونىڭ ءبىر جولى رەتىندە قىتاي جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى رىنوكتارىنا زەر سالىپ, زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە. حالىقارالىق استىق كەڭەسىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قىتاي ءار جىل سايىن 3 ميلليوننان 8 ميلليون تونناعا دەيىن استىق ساتىپ الادى ەكەن. ەندەشە, ىرگەمىزدە تۇرعان الىپ رىنوكتىڭ وسى مول مۇمكىندىكتەرىن نەگە ەسكەرمەسكە؟ ونىڭ ۇستىنە قىتاي وڭىرلەرىنە استىق جەتكىزىپ ساتۋ ماسەلەسىن جولعا قويىپ العان جاعدايىمىزدا, وسى ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ رىنوكتارىنا شىعۋىمىزعا دا بولادى. سوندىقتان قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قىتاي مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا باعىتتارىن قازاقستان استىعىن ەكسپورتتاۋدىڭ بولاشاعى زور ستراتەگيالىق باعىتى دەپ ەسەپتەپ وتىر. قازىرگى كۇنى وسى ماسەلەنى ىلگەرى جىلجىتۋ ءۇشىن قازاقستان-قىتاي شەكاراسىندا استىق تەرمينالىن سالۋ ءىسى جوسپارلانۋدا. مۇنىڭ ءوزى قىتاي مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە قازاقستان استىعىن تۇراقتى تۇردە جەتكىزۋ ماسەلەسىن جولعا قويعان بولار ەدى. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان». دەرەك پەن دايەك 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان 4 ميلليون 922,8 مىڭ توننانىڭ بيدايىن ەكسپورتتاپ, وسىدان 1,2 ميلليارد اقش دوللارىنان استام كىرىس قاراتتى. ______________________________وتانىمىزدىڭ استىق قاقپاسى
قازىرگى كۇنى قازاقستان الەمگە ەڭ جوعارى ساپالى استىق ءوندىرىپ ساتاتىن ەلدەردىڭ ءبىرى. وسىناۋ استىقتىڭ ۇلكەن دە نەگىزگى بولىگى اقتاۋ تەڭىز پورتى ارقىلى سىرتقا جونەلتىلەتىندىگىن بالكىم ەكىنىڭ ءبىرى بىلە دە بەرمەس. ەلىمىز ءار جىل سايىن 5 ميلليون توننادان استام استىق ءوندىرىپ ساتاتىن بولسا, وسى ءىستى جولعا قويۋدا اتالعان پورتتىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سوندىقتان ونى شارتتى تۇردە ەلىمىزدىڭ استىق قاقپاسى دەپ تە ايتۋعا بولادى. قازىرگى كۇنى وسى تەڭىز پورتىندا جۇزەگە اسىرىلۋ ءۇستىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبادا قوسىمشا قۇرعاق جۇكتەر تەرمينالدارىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ قاراستىرىلعان. سول تەرمينالداردىڭ ءبىرى استىق جونەلتۋ ىسىنە ارنالماق. وسى قۇرىلىس اياقتالعاندا ەلىمىز بۇل تەڭىز پورتىندا قوسىمشا 1 ميلليون تونناعا جۋىق استىقتى ەكسپورتتاۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزەتىن بولادى. ال جالپى جوبا بويىنشا جىلىنا 2,5 ميلليون توننا قۇرعاق جۇكتەر جونەلتۋ كوزدەلىنىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى جوبانىڭ تەحنيكالىق ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ياعني ونى جاڭادان قوسىلاتىن 3 قۇرعاق جۇك تەرمينالىمەن بايىتا ءتۇسۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى تەحنيكالىق تۇرعىدان نەگىزدەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ال قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ءوزى بيىلعى جىلى تولىق جۇزەگە اسىرىلماق. مىنە, وسىنداعى ءۇش تەرمينالدى, سونىڭ ىشىندە استىق تەرمينالىن سالۋ جۇمىسى قورىتىندىلانعان كەزدە اقتاۋ تەڭىز پورتىنىڭ جۇك وتكىزۋ مۇمكىندىگى 16,5 ميلليون توننادان 19 ميلليون تونناعا دەيىن وسە تۇسەتىن بولادى. اتالعان ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كاسپيدەگى قازاقستاندىق قۇرعاق جۇكتەر فلوتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرىپ, ونى ەداۋىر كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت بولدى. بۇل جۇمىس بىلتىرعى جىلدان باستاپ قولعا الىندى. ارقايسىسىنىڭ سىيىمدىلىعى 5 مىڭ توننا بولاتىن 2 قۇرعاق جۇكتەر تاسىمالدايتىن كەمە ساتىپ الىندى. ولارعا «تۇركىستان» جانە «بەكەت اتا» دەگەن اتاۋلار بەرىلدى. العاشقى ساتتەرى بۇل كەمەلەر يران باعىتىنا مەتالدار مەن استىق جەتكىزۋگە پايدالانىلدى. تەڭىز كولىگىنىڭ بارىنشا ارزان, ءارى قاۋىپسىز كەلەتىندىگى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە جۇك تيەۋ كولەمى جاعىنان العاندا دا بۇل كولىك تۇرىنە ەشبىر قۇرال باسەكەلەس بولا المايدى. دەمەك, قۇرعاق جۇكتەر تاسىمالداۋعا ارنالعان بۇل ەكى كەمە ەلىمىز ءۇشىن ءتيىمدى قىزمەت ەتەتىندىگى انىق. وسىدان بىرنەشە اپتا بۇرىن اقتاۋ تەڭىز پورتىندا «ءتۇركىستان» كەمەسىنە قازاقستاندىق استىقتىڭ ءبىرىنشى پارتياسى تيەلدى. ول ەكسپورتقا جونەلتىلدى. مۇنان كەيىن «بەكەت اتا» كەمەسى جۇك تيەۋ الاڭىنا كەلىپ تۇردى. ءسويتىپ, اتالعان ەكى جاڭا كەمەنىڭ قازاقستان استىعىن سىرتقا شىعارۋ ىسىنە قىزمەتى باستالىپ تا كەتتى. سايقان ساناتوۆ. _______________ فيتوسانيتارلىق باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىنگى ورنالاسۋى فيتوسانيتارلىق باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن كەيىنگى ورنالاسۋى 2013 جىلعى استىق ەكسپورتى 2013 جىلعى استىق ەكسپورتى, مىڭ توننامەن. ەكسپورتتاعى ۇلەسى % قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى استىق تەرمينالى قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا.