الەۋمەتتىك ساياساتتا, الەۋمەتتانۋ عىلىمىندا «كەدەيلىك قاقپانى» دەگەن ۇعىم بار. ول قوعامدا قاشان تۋىندايدى؟
قوعامدا جۇمىس ورىندارى ازايىپ, الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ تۇرلەرى مەن كولەمى ءبىزدىڭ ەلدەگىدەي ينفلياتسيامەن جىل سايىن ارتىپ وتىرسا, «كەدەيلىك قاقپانىنا» تۇسەمىز. وكىنىشكە قاراي, حالىقتا جۇمىس ورنىنان نەمەسە باسقا كىرىس كوزدەرىنەن تۇراقتى تابىس ءتۇسىپ تۇرماعاندىقتان ولار الەۋمەتتىك تولەمدەرگە بايلانىپ قالادى. ال ول تولەمدەر الۋشىلاردىڭ كىرىس تابىسىن ەش ارتتىرمايدى, تەك ولاردىڭ كۇنكورىسىنە بەرىلىپ وتىرىلادى. سايكەسىنشە ەلدەگى كەدەيلەر سانىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلدى. ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تيىمسىزدىگىنەن الەۋمەتتىك تولەمگە قاراپ وتىرعاندار سانى ۇلعايا بەردى.
قازاقستاندا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ كولەمى مەن تۇرلەرى دە دامىعان ەلدەردەگىدەي كوپ ەمەس. 2021 جىلى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى 200 مىڭعا جۋىق وتباسى الدى.
كىرىسى تومەن ازاماتتار قاتارىنىڭ كوبەيۋىنە ايماقتارداعى جۇمىسسىزدىق ۇلەسىنىڭ ارتۋى, تۇراقتى جۇمىس پەن لايىقتى جالاقىنىڭ جوقتىعى سەبەپ بولدى. ال كوپبالالى وتباسى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان وتباسىلاردىڭ الەۋمەتتىك كومەك الۋى زاڭدى.
ماسەلە حالىقتا تۇراقتى تابىس كوزىنىڭ بولماۋى مەن ونىڭ كولەمىنىڭ ازدىعىندا بولىپ تۇر. بۇل, اسىرەسە وڭىرلەر مەن اۋىلدى جەرلەردە وتە وزەكتى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن كوپبالالى وتباسىلاردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى كەدەيشىلىكتە ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان سول وتباسىلاردىڭ تۇراقتى تابىسىن ارتتىرۋدى نازارعا الۋ كەرەك. ولاردى اي سايىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت بولماۋى كەرەك. سول وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ جاتقان بالالاردىڭ ساپالى ءومىر ءسۇرىپ, ءبىلىم الىپ, مەديتسينالىق قىزمەتكە قول جەتكىزىپ, قوسىمشا ساباقتارعا بارىپ, جان-جاقتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. اۋدان, اۋىلداردا لايىقتى جالاقى بەرەتىن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ ماسەلەسى كەزەك كۇتتىرمەيدى. سەبەبى سول وتباسىلاردا ءوسىپ جاتقان بالالاردىڭ بولاشاعىنا ءمان بەرىلۋى كەرەك. كەدەيلىك كورسەتكىشى ءوسىپ, وتباسىلار الەۋمەتتىك كومەككە بايلانىپ وتىرا بەرسە, بۇل قوعامدا ماسىلدىق سانانىڭ جايىلۋىنا الىپ كەلەدى. سونداي-اق مارگينالدى توپتاردىڭ سانى وسپەسە, ازايمايتىنى ءسوزسىز.
بۇل ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا دا ءتيىمسىز. ويتكەنى ەلدە جۇمىس كۇشى بار, دەموگرافياعا بايلانىستى ونىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. الايدا ەڭبەك ورىندارى مەن جۇمىس كۇشىنىڭ ساپاسى جوق.
ءبىز جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالدامالاردا حالىقتىڭ كوبى, اسىرەسە اۋىلدىق ايماقتاعى تۇرعىندار جۇمىستىڭ جوقتىعىن, تابىس كولەمىنىڭ ازدىعىن, ينفراقۇرىلىمنىڭ تومەندىگى مەن دامۋعا دەگەن مۇمكىندىكتىڭ بولماۋىن ءجيى ايتادى. مىنە, وسى ءتورت ماسەلە اۋىلداعى جۇرتتى الاڭداتىپ كەلەدى. سوندىقتان ەلدى مەكەندەردە, حالىقتىڭ تۇرعىلىقتى جەرىندە ساپالى ينفراقۇرىلىممەن, ءبىلىم بەرۋمەن, مەديتسينامەن قامتاماسىز ەتىپ, تۋعان جەرلەرىندە قالىپ جۇمىس ىستەۋىنە, اۋىلدار مەن اۋدانداردى جانداندىرۋىنا جول اشۋدى ۇسىنامىز.
ايسۇلۋ مولدابەكوۆا,
الەۋمەتتانۋشى