ساتىپ الۋ قۇنى تۇراقتى
اپتا باسىندا تەڭگەنىڭ نارىقتاعى باعاسى وزگەرىپ كەتكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە حالىق تاراپىنان «ازىق-ت ۇلىك جانە كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسىندا وزگەرىستەر بولا ما؟» دەگەن كۇدىكتىڭ پايدا بولعانى راس. دەگەنمەن, بۇگىندە بازارداعى باعانىڭ تۇراقتى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. اتالعان ماسەلەگە وراي وبلىس باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جەدەل جيىن وتكىزىپ, كۇندەلىكتى تۇتىنۋداعى تاۋارلار باعاسىنىڭ كۇرت وسپەۋىن قاداعالاۋدى سالا ماماندارى مەن اۋدان جانە قالا اكىمدەرىنە تاپسىرعان بولاتىن. تاپسىرماعا سايكەس قالا اكىمدىگى تاراپىنان 4 ءموبيلدى توپ قۇرىلىپ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن جانار-جاعارماي باعاسىن تۇراقتاندىرۋ اياسىندا ارنايى رەيد جۇرگىزدى. سونداي رەيدكە وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باس مامانى سۇلتانبەك بيسەنباەۆ, قالالىق كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى قوجاحمەت ءىلياسوۆ باستاعان توپ حالىق كوپ باراتىن «ميراس», «سىرداريا» سەكىلدى ساۋدا ورتالىقتارىندا بولدى. ازىق-ت ۇلىك, كوكونىس ونىمدەرىن ساتاتىن بۇل ساۋدا وشاقتارى بۇرىنعى باعانى ساقتاپ تۇر. شيەلى اۋدانىنىڭ ورتالىق بازارىندا كارتوپ, ءسابىز, پياز, قىرىققابات بۇرىنعىسىنشا 60-80 تەڭگە ارالىعىندا ساتىلۋدا. ءبىرىنشى سورتتى 50 كەلىلىك ۇن 2700-2800 تەڭگە كولەمىندە. سيىر ەتى 1100 تەڭگە تۇرادى. ناننىڭ دا باعاسىندا وزگەرىس بولماعان. اۋدان اكىمى جەرگىلىكتى ساۋداگەرلەرمەن جيىن وتكىزىپ, ازىق-ت ۇلىك باعاسىن نەگىزسىز كوتەرمەۋ ماسەلەسىن تالقىلاعاننىڭ ارقاسىندا باعادا ەشقانداي وزگەرىس بولعان جوق. قازالى اۋدانىنىڭ اكىمى باقىت جاحانوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن باعانى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. اۋداندىق كاسىپكەرلىك, ونەركاسىپ جانە تۋريزم ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءالىبي ابيەۆ «باعانى تۇراقتاندىرۋ تۇرعىسىندا كەنت كولەمىندەگى «ىرىس-بولاشاق», «مۇساەۆ», «ورىن-اي», «ەرنار» بازارلارى مەن ساۋدا ورتالىقتارىندا ءتيىستى شارالار ۇيىمداستىرىلدى. بۇگىندە اۋدانداعى باعا تۇراقتى», دەيدى. جالپى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ نارىعىنداعى باعالاردا بىرقالىپتىلىق بايقالادى. ءتىپتى, جانار-جاعارماي قۇيۋ بەكەتتەرىندە دە بۇرىنعى باعا ساقتالىپ تۇر. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.ورىنسىز دۇرلىگۋگە نەگىز جوق
اقجايىق وڭىرىندە اقش دوللارىنا شاققاندا تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قاتتى الاڭداۋشىلىق پەن ورىنسىز دۇرلىگۋگە نەگىز جوق ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ءويتكەنى, وڭىردەگى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن ۆاليۋتا اۋىستىراتىن قوسىنداردا قارجى كوزى جەتكىلىكتى. جانار-جاعارماي بەكەتتەرىندە ونىڭ قورى بار. ساۋدا نۇكتەلەرىندە ازىرگە كۇندەلىكتى تۇتىنۋ تاۋارلارى بويىنشا تاپشىلىق بايقالمايدى. سونداي-اق, ايماقتا زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك ءجاردەماقىلاردى ۋاقىتىندا بەرۋ ءتارتىبى بەلگىلەنگەن. ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى وبلىستا جانە قالا مەن اۋدانداردا قاداعالاۋ كوميسسيالارى قۇرىلدى. بۇلاردىڭ باستى مىندەتتەرى باعانىڭ رەتسىز وسپەۋىن باقىلاۋ, حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن ورىنداردىڭ جۇمىس بارىسىن قاتاڭ قاداعالاپ, كۇندەلىكتى مونيتورينگ جاساۋ بولماق. ارينە, وڭىردە تەڭگە باعامىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى وسى جاعدايدى ءوز ۇپايلارىن تۇگەندەۋگە پايدالانىپ قالۋعا ۇمتىلعاندار دا كەزدەسپەي قالعان جوق. وسىنداي كورىنىستەر وبلىس ورتالىعىنداعى كەيبىر جانارماي بەكەتتەرى مەن «سۋلپاك» جانە «السەر» سەكىلدى ءىرى كومپانيالار تاراپىنان ورىن الدى. ءويتكەنى, ولار باعانى نەگىزسىز ءوسىرۋ نيەتىمەن تەڭگە باعامى وزگەرگەن العاشقى كۇندەرى جۇمىس ىستەمەي جابىق تۇردى. باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا مونوپولياعا قارسى ينسپەكتسيا باسشىسى ۆاليحان رازوۆ مۇنداي قالتاسىن قالىڭداتقىسى كەلگەندەرگە اكىمشىلىك شارالار قولدانىلاتىنى, ءتىپتى قاجەت جاعدايدا ولاردىڭ ليتسەنزيالارى الىنىپ تاستالاتىنى جونىندە امالدار قولدانىلاتىنىن جەتكىزدى. ءبىز كەشە كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن ءبىلۋ ماقساتىندا وبلىس ورتالىعىنداعى ءبىرقاتار بازارلاردا بولعان ەدىك. سونىڭ ءبىرى «ەل-ىرىسى» اۋىلشارۋاشىلىق كوتەرمە-بولشەك ساۋدا بازارى. جاي عانا تۇتىنۋشى كەيپىندە بولا ءجۇرىپ ءوزىمىز بايقاعان كورىنىستەرگە قاراعاندا مۇندا كارتوپتان باسقا ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسى ايتارلىقتاي كوتەرىلمەگەن. كارتوپتىڭ بۇعان دەيىنگى باعاسى 80-90 تەڭگە توڭىرەگىندە بولسا, ونىڭ ءار كەلىسى قازىر 120 تەڭگەگە كوتەرىلگەن. مۇنىڭ سەبەبى نەدە دەگەن ساۋالعا بازار باسشىسى تاراپىنان وتكەن جىلى وڭىردە كارتوپتىڭ ءونىمى جوعارى بولعان جوق, سوندىقتان بۇل داقىل ءتۇرى ايماقتىڭ وزگە وڭىرىنەن تاسىمالدانىپ جەتكىزىلۋدە. وسى كەزدە كوتەرمە باعا وسكەندىكتەن بولشەك ساۋدادا دا ونىڭ ءوسۋ ءۇردىسى بايقالدى دەگەن جاۋاپ الدىق. ءيا, جوعارىدا ايتىلعانداي ورال وڭىرىندە ازىرگە شەكتەن شىققان باعا ءوسىمى بايقالمايدى. ال وسىنداي كورىنىستەر ورىن العان جاعدايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان قاجەتتى ءىس-شارالار كەشەنى بەلگىلەنبەك. تۇرعىندار سودان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەدى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.تامىزعا دەيىن نان باعاسى وزگەرمەيدى
وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن تەڭگە باعامىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى كەڭەس بولىپ ءوتتى. جاعداي بارىسىن باقىلاۋعا وراي وبلىستا قۇرىلعان جۇمىس توپتارىنا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى عاني سادىبەكوۆ, نۇرجان اشىمبەتوۆ, دۇيسەنباي تۇرعانوۆتار باسشىلىق جاساۋدا. توپتار ۇلتتىق بانك فيليالىمەن بىرلەسىپ ۆاليۋتا نارىعىندا الىپساتارلىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ باعاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزەدى. كاسىپورىندارمەن جاسالعان مەموراندۋمداردىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلايدى. سونىمەن قاتار, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىمەن بىرگە, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنا تالداۋ جاسالادى. جانە دە كۇندەلىكتى قاجەتتى تاۋارلار باعاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ترەيدەرلەردەن قولدا بار بەنزين مەن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ كولەمىن انىقتاۋعا جانە بەلگىلەنگەن باعانىڭ وسۋىنە جول بەرىلمەۋى قاداعالانادى. جۇمىس توپتارىن وبلىستىڭ قالالارى مەن اۋداندارىندا تىكەلەي اكىمدەر باسقارادى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى, كاسىپكەرلىك جانە ساۋدا باسقارمالارى قالانىڭ نان پىسىرەتىن كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن 2014 جىلعى 1 تامىزعا دەيىن, ياعني وسى جىلدىڭ استىق ناۋقانىنا دەيىن نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا مەموراندۋمدارعا قول قويدى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى.جاعداي ەرەكشە باقىلاۋدا
تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ كەي بولىگىندە الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن, ۇكىمەت تاراپىنان ناقتىلى قولدانىلعان ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا ەشقانداي دۇرلىگۋ, ابىرجۋشىلىق بايقالا قويعان جوق. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ پرەمەر-مينيستر مەن ۇلتتىق بانك توراعاسىن قابىلداۋ كەزىندە ەل تۇرعىندارىن سابىرعا شاقىرعان سوزدەرىنەن كەيىن كوڭىلدەگى كۇدىكتەر تەز سەيىلىپ, 1 اقش دوللارىنىڭ 185 تەڭگە بولىپ بەلگىلەنۋى تەرەڭ تۇسىنىستىك تاپتى. ايماق باسشىسى سامات ەسكەندىروۆ اۋدان, قالا اكىمدەرىمەن, ءىرى تاۋار وندىرۋشىلەرمەن, ۆاليۋتا ايىرباستاۋ بەكەتتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن وتكىزگەن شۇعىل كەڭەستە باعانى تۇراقتاندىرۋدى ايرىقشا باقىلاۋدا ۇستاۋدى اتاپ كورسەتىپ, اسىرەسە, ازىق-ت ۇلىك باعالارىن, كوممۋنالدىق قىزمەت پەن جانار-جاعارمايدى نەگىزسىز قىمباتتاتپاۋ باعىتىندا بىرقاتار تاپسىرمالار جۇكتەدى. ءتيىستى ۆەدوموستۆو باسشىلارى ءوز ەسەپتەرىندە الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋارلار مەن تاعامداردىڭ 30-دان استام تۇرلەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزىلگەنىن, احۋالدىڭ تۇراقتى ەكەنىن جەتكىزدى. باعانىڭ ىرىقتاندىرىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىمەن ساۋدا ۇيلەرىمەن, بازارلارمەن مەموراندۋم جاسالىپ, ايىرباس قوسىندارىنىڭ جۇمىسى ءجىتى نازارعا الىنعان. سامات ساپاربەك ۇلى كۇندەلىكتى ازىق-ت ۇلىكپەن قوسا جانار-جاعارماي باعاسىن دا باقىلاۋدا ۇستاۋدى, الىپساتارلىقپەن, ءدۇربەلەڭ تۋدىرۋشىلىقپەن اينالىسقانداردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى, باعانى تەجەۋ بويىنشا جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزۋدى, ارىز-شاعىمداردى قابىلدايتىن سەنىم تەلەفوندارىن ورناتۋدى مىندەتتەدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا قاتىستى وزگەرىستەردىڭ جەرگىلىكتى ءونىم ءوندىرەتىن كاسىپكەرلەرگە ەش قاتىستىلىعى جوقتىعىن ەرەكشە ەسكەرتتى. قازىر جەر-جەرلەردە باقىلاۋ شتابتارى قۇرىلىپ, ساۋدا جۇيەلەرىنىڭ قىزمەتى ەرەكشە باقىلاۋدا تۇر. وبلىس اكىمى بىرقاتار ساۋدا ورىندارىن ارالاپ, ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ قالىپتىلىعىنا كوز جەتكىزدى. «باقىت» جانار-جاعارماي ستانساسى كەشەنىندە بولعاندا جاۋاپتى تۇلعالار ا-92 ماركالى بەنزين قورى جەتكىلىكتى ەكەنىن, ءار ءليترى 115 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «سەمەينىي», «سەۆەرنىي», «راحمەت», «تەحنودوم», «نان پليۋس» سەكىلدى ءىرى گيپەرماركەت, سۋپەرماركەتتەردە ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارى باعاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى اڭعارىلدى. پەتروپاۆل نان كومبيناتىنىڭ باسشىلىعى ۇننىڭ قورى 4 ايعا جەتەتىنىن, نان باعاسى بۇرىنعى قالىپتا ساقتالاتىنىنا سەندىردى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.