وسى دۇرىس پا؟
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا ءبىلىم, عىلىم سالاسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەمدىك ءبىلىم, عىلىم جۇيەسىنىڭ جەتىستىكتەرىنە كوز جۇگىرتىپ, وتاندىق, ۇلتتىق, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قايتا قۇرۋ, سانالى ءىلىم, ساپالى وقۋ ستراتەگياسىن بالاباقشادان جوعارى وقۋعا دەيىن جەتىلدىرىپ, ءبىرتۇتاس باعدارلاما جاساۋ ۋاقىت كۇتىرمەيتىن ءىس ەكەنىن العا تارتتى.
وسى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە كوپتەگەن ماقالالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, تالقىلاۋلار ءوتىپ جاتىر. ناقتى ونىڭ ىسكە اسۋى, قورىتىندىسى قالاي بولادى؟ قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر, ورتا, جوعارى وقۋ ورىندارى ءوز جوسپارلارىمەن ءبىلىم بەرۋدە.
ون ەكى جىلدىق وقۋ جونىندەگى اڭگىمە ايتىلعالى دا ءبىراز بولدى. ون جىلدان اسىپ تا كەتتى. كەيبىر مەكتەپتەر بۇل ىسكە ءىشىنارا كوشكەن سياقتى. بىراق نەنى وقىتىپ جاتقانى, وقۋشىلاردىڭ كىم بولىپ شىعاتىنى, ناتيجەسى قانداي بولاتىنى ناقتى كورىنبەي تۇر.
ەلۋ جىل ءبىلىم, عىلىم سالاسىندا ەتكەن ەڭبەك جيعان ءتاجىريبەگە سۇيەنىپ ءححى عاسىردىڭ تابالدىرىعىن يمەنبەي اتتاعان تۇستا ءبىلىمدى, عىلىمدى وسىعان يكەمدەۋ تۋرالى ءوز ۇسىنىسىمدى ايتسام دەپ ەدىم.
بىرىنشىدەن, ءبىلىم, عىلىم سالاسىن جۇيەلى ىسپەن ەلدىك باعىتقا قاراي قايتا قۇرۋ كەرەك.
ەكىنشىدەن, ءبىلىمدى تالاپكەرگە جاڭا مەتوديكامەن وقىتۋ. شەتەل ستاندارتتارىنىڭ ەڭ وزىق دەگەندەرىن عانا الا وتىرىپ, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدە مەنتاليتەتىمىزدى العا شىعارىپ جاڭا جوبا, جاڭا باعدارلاما جاساۋدى كەڭ وتىرىپ, كەڭەسىپ بارىپ قولعا الۋ.
ون ەكى جىلدىق ورتا ءبىلىم الۋ كەزىندە بالا بىلىممەن قاتار ناقتى ماماندىققا يە بولىپ شىعاتىنى بەلگىلى. ەندەشە بارلىق ليتسەي, كوللەدج, تەحنيكۋم, ءارتۇرلى كۋرستاردى ون ەكى جىلدىق وقۋعا باعىتتاپ, بىرىكتىرۋ جاعىن ويلاستىرۋ قاجەت ءتارىزدى. قازىرگى ورتا ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن جانە ورتا كاسىپتىك تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋگە, “جول كارتاسى” سياقتى ارناۋلى مامانداندىرۋعا ءبولىنەتىن قارجى ءبىر ورتالىققا, ياعني ون ەكى جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە شوعىرلاندىرىلعانى ءجون. ون ەكى جىلدىق ءبىلىم سالاسىندا وقىعان ءار ازامات ءوزىنىڭ تاڭداۋىنا سايكەس ءبىر ماماندىقتىڭ يەسى ەكەنىن دالەلدەيتىن قۇجات, ياعني ديپلوم بەرىلۋى كەرەك. ءبىلىمىن ءارى قاراي سول سالامەن دامىتامىن دەسە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جالعاستىرسىن. بولماسا قولىنداعى ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك ەتسىن.
قازىرگى ءبىلىم جۇيەسى – كلاسسيكالىق قالىپتاسقان جۇيە. وعان جاڭا ون ەكى جىلدىق وقۋ قوسىلماقشى. بىراق ءبىرىن ءبىرى دامىتا, تولىقتىرا الماي وتىر. ون ەكى جىل ورتا ءبىلىم + 2 جىل كاسىپتىك تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ, +4 جىل جوعارى ءبىلىم + 2 جىل ماگيستراتۋرا, اسپيرانتۋرا – ورتاشا جيىرما جىل وقىتقانىمىزبەن بۇگىن مامان تاپشىلىعىن ازايتۋدىڭ ورنىنا, كۇننەن كۇنگە ءوسىرىپ الىپ جاتقاندايمىز.
ءبىلىم جۇيەسى قايتا قۇرۋمەن قاتار, ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بالاباقشادان باستاپ, جوعارى ءبىلىم ۇيرەتەتىن مامان دايىنداۋدىڭ ءبىرتۇتاس وتاندىق, ۇلتتىق وقۋ جوسپارىن جاساساق ۇتىلماس ەدىك. تاعى ءبىر ايتا كەتەر ماسەلە, “0” سىنىپ دەپ اشقان بالاباقشالارىمىز مەكتەپكە اينالىپ بارا جاتىر. بۇل بالانىڭ دامۋ پروتسەسىنە, پسيحولوگياسىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءيا 4 جاستا جازۋدى مەڭگەرىپ, 15 جاستا جوعارى مەكتەپكە تۇسەتىن تالانتتار بار. ارينە قازاق حالقى ءتوزىمدى, العىر دەگەنمەن ءار نارسەنى ۇرپاقتىڭ بويىنا, ويىنا شاقتاعانىمىز ءجون.
سول سەكىلدى وتاندىق, ۇلتتىق وقىتۋ جوسپارىندا كورسەتىلگەن بارىنە بىردەي ءپاندەر, قازاقستان تاريحى, قازاق ادەبيەتى, ەكونوميكالىق جاراتىلىستانۋ, ەكولوگيا جانە شەتەل تاريحى, شەتەل ادەبيەتى بارلىق وقۋ جۇيەسىندە, ونىڭ ىشىندە قازاق ەلىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان شەتەلدىك وقۋ وشاقتارىندا مىندەتتى تۇردە وقىتىلۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك تىلدەن باسقا تىلدە وقيتىن وقۋ ورىندارى, جاڭادان اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر وزدەرىنىڭ وقۋ ادىستەمەسىمەن بىرگە, قازاق ەلىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, سالت-ءداستۇرىن, ءدىنىن, ءتىلىن, ءبىلۋى مىندەتتى. وسىعان وراي, ونداي وقۋ ورىندارى ليتسەنزيا الۋمەن قوسا ءوزدەرىنە قاجەت ۇلتتىق باعدارلامانى, ادىستەمەنى, وقۋلىقتاردى ازىرلەۋگە قاراجات ءبولۋ كەرەك. مىسالعا, “بولاشاق” باعدارلاماسىمەن شەتەلدە وقۋعا تىلەك بىلدىرگەن ءبىزدىڭ جاستار سول ەلدىڭ ءتىلىن, ونىڭ ىشىندە اعىلشىن ءتىلىن بىلمەسە, ماڭايىنا جولاتپايدى. چەح مەملەكەتى چەح ءتىلىن بىلمەسە وقۋ ورىندارىنا قابىلدامايدى. سوندىقتان, ءوز انا ءتىلىمىزدى ۇيرەنۋ ءۇيدەن باستالسا, مەكتەپتە ءۇش ءتىلدى مەڭگەرۋ ورنىقسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
زەننات ەرعوجينا, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت.
استانا.