بالالىق بال داۋرەن – ادام بالاسىنىڭ ساعىنىشى باسىلمايتىن, ىنتىعى ارتىپ تۇراتىن ىستىق سەزىم. ۋاقىتتىڭ كەرۋەنى كەرى بۇرىلسا, كەز كەلگەن پەندەنىڭ پەرىشتە پەيىلدى پاك كەزىنە الىپ ۇشارى انىق. سەبەبى ول ساتتەر – تازالىق پەن شىنايىلىقتىڭ شىرايى بۇزىلماعان, كەلبەتى كىرلەمەگەن, تۇنىعى لايلانباعان شاق.
اسىعا جۇگىرىپ, اسىر ساپ وينايتىن اسا قۇندى كەزدىڭ قادىرىن قالىڭ ادام ۋىسىنان شىققان سوڭ عانا باعالايتىنى وكىنىشتى. ساعىمعا اينالعان ساۋلەلى ساتتەردىڭ سىرعا تولى سۋرەتتەرى كوز الدىڭا كەلگەندە كوكىرەكتەگى جۇمىر ەتتىڭ جۇمسارا كەتەتىنى – بالالىقتىڭ ءبىر قۇدىرەتى ەمەس پە؟!
«بالداۋرەن» بيىل 5 مىڭعا جۋىق بالا قابىلدايدى
بالالاردىڭ بولاشاعىنا باياندى باعىت قالىپتاستىرىپ, ولاردىڭ كەلەشەك ومىرىنە كەرەكتى كەمەل ءبىلىم مەن تاربيەنى بەرۋ ماقساتىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «ارتەك» حالىقارالىق بالالار ورتالىعى ۇلگىسىندە «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى قۇرىلعان بولاتىن. بۇل – وقۋ–پەداگوگيكالىق جانە ساۋىقتىرۋ ىستەرىن ۇيىمداستىرۋمەن اينالىساتىن, سونىمەن قاتار بالالاردىڭ حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق مادەني كوپشىلىك, عىلىمي-پراكتيكالىق ءىس-شارالارىن وتكىزەتىن وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى. مەكەمە ەلىمىزدىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرى – بۋراباي كۋرورتى ايماعىندا, شورتان كولىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان. مۇندا اۋىسىمنىڭ ۇزاقتىعى جاز مەزگىلدەرىندە 15 كۇندى, ال قىس مەزگىلدەرىندە 20 كۇندى قۇرايدى. بالالار ءۇشىن قازىرگى زامان تالابىنا ساي بولمەلەر جانە تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان سىنىپتار بار. گيدروماسساجدىق دۋش كابينالارى, جايلى بولمەلەر دە وسىندا. ساۋىقتىرۋ جانە پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارى – ماسساج, سۋ پروتسەدۋرالارى, ەمدەلۋ ۆاننالارى, ساۋنا, كوكتەيل جانە قاراعايلى تازا اۋا. بالالارعا 5 مەزگىل تاماق بەرىلەدى.
«بالداۋرەن» روسو رمقك باس ديرەكتورى سەرجان تولەمەت ۇلى 19 جىلدىڭ ىشىندە اتالعان ورتالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ورنىن قالىپتاستىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– «بالداۋرەن» – بالالارعا سەنىمدىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ قامقورلىق ارالى. ورتالىقتىڭ قوعامدىق ماڭىزى وتە جوعارى. ءبىز بالالار بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمىن, شىعارماشىلىق قابىلەتىن دامىتىپ, ءار بالاعا ءوزىن قوعامدا جەكە تۇلعا رەتىندە سەزىنۋىنە ىقپال ەتىپ, ومىرلىك ۇستانىمدارىن ايقىنداۋعا كومەكتەسەمىز. مۇندا قىزمەت ەتەتىن ادامدار – كەزدەيسوق كەلۋشى ەمەس, بارلىعى دا بالانى جانە ءوز ءىسىن شەكسىز سۇيەتىن جاندار. «بالداۋرەنگە» – 19 جىل. قانشاما جىل وتسە دە مۇنداعى پاك تۇرعىنداردىڭ جاسى وزگەرمەي, ورتالىق ءىشى قاشاندا سىڭعىرلاعان كۇلكىگە تولى. ءار بالانىڭ ارمانى – ورتالىققا ورالۋ بولسا, بۇل ءبىزدىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ جوعارى باعاسى دەپ بىلەمىز, – دەيدى س.تولەمەت ۇلى.
«بالداۋرەندە» ءار بالا دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, شىعارماشىلىق, سپورتتىق جانە دامىتۋشى شارالاردا ءوزىن كورسەتۋگە, ءتۇرلى ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىسۋعا, ەسكى دوستارىمەن كەزدەسۋگە جانە جاڭا دوس تابۋعا مۇمكىندىك الادى. بالا ءۇشىن اناعۇرلىم قيىن كەزەڭ – ورتالىقتا بولعان العاشقى اپتا. بۇل كەزەڭدە بالا جاڭا دوستارمەن تانىسادى, كليماتقا, جاڭا تارتىپكە بەيىمدەلەدى جانە اتا-انانىڭ كومەگىنسىز جۇرۋگە ۇيرەنەدى. بۇگىندە «بالداۋرەننىڭ» قاپشاعايدا, تۇركىستاندا, بالقاشتا بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەۋدە. ەپيدەميالىق احۋالعا بايلانىستى بيىل ورتالىق جانە بولىمشەلەرى 5 مىڭعا جۋىق بالا قابىلدايدى. ناقتىراق ايتساق, ششۋچينسك قالاسىندا – 1 707, قاپشاعاي قالاسىندا – 1 250, بالقاش قالاسىندا – 750, تۇركىستان وبلىسىندا – 1 500, جالپى 5 207 بالا دەمالادى.
قاۋىپسىزدىك شارالارى قاتاڭ قاداعالانادى
قاپشاعاي قالاسىنداعى «بالداۋرەن» روسو فيليالى 2017 جىلدىڭ 20 ساۋىرىندە اشىلدى. ورتالىقتا جىل بويى 8-9-سىنىپ وقۋشىلارى دەمالادى. جاز ايلارىندا بالالار قاپشاعاي سۋ قويماسىندا شومىلىپ, جاعاجاي ويىندارىن وينايدى.
بالقاش قالاسىنداعى «بالداۋرەن» 2019 جىلدىڭ 17 ماۋسىمىنان باستاپ ءوز قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. 2021 جىلدىڭ جازعى ماۋسىمىنا 5 اۋىسىم وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ءار اۋىسىمدا 155 بالا قابىلداماق. بالقاش قالاسىنىڭ ورتالىعى ينكليۋزيۆتى باعىتقا يە, اۋىسىم سايىن 155 ورىننىڭ 30%-ى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا بولىنەدى.
ال تۇركىستان وبلىسىنداعى «بالداۋرەن» 2018 جىلى 15 تامىزدا قۇرىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2021 جىلعى بەكىتكەن كۆوتاسىنا سايكەس ءار اۋىسىمعا 260 بالا قابىلدانادى. ورتالىقتىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – ولكەتانۋ جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ.
– 2020 جىلى ناۋرىزدان, قىركۇيەككە دەيىن «بالداۋرەن» روسو كۇردەلى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى ءوز قىزمەتىن توقتاتتى. قاپشاعاي قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىقتارى مامىردان قىركۇيەككە دەيىن تۇركىستان وبلىسىنىڭ ماقتاارال اۋدانىنان سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن بالالاردى قابىلدادى. «بالداۋرەن» ورتالىقتارى جازعى اۋىسىمدارعا دايىندىق جۇرگىزۋدە. اۋىسىمدار بارلىق سانيتارلىق-گيگيەنالىق جاعدايلارعا سايكەس ساقتىق شارالارىن قولدانىلىپ وتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار ورتالىق بازاسىندا جازعى ءىس-تاجىريبەدەن وتۋگە نۇر-سۇلتان, الماتى, كوكشەتاۋ, سەمەي, پاۆلودار, قوستاناي, پەتروپاۆل, قاراعاندى قالالارى مەن شەتەلدەردەن جوو ستۋدەنتتەرى كەلەدى, – دەدى ورتالىق قىزمەتكەرلەرى.
500 مىڭنان اسا وقۋشى ساۋىقتىرۋ دەمالىسىنا جىبەرىلەدى
الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان 500 مىڭنان اسا وقۋشى 2021 جىلى جازعى كانيكۋل كەزىندە ساۋىقتىرۋ دەمالىسىنا جىبەرىلەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وسى جازدا 13 مىڭ بالالار لاگەرى مەن دەمالىس ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانعانىن حابارلادى. قاراجات جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بيۋدجەتىنەن بولىنەدى. ەگەر ەپيدەميالىق جاعداي ناشارلاماسا, جازعى دەمالىسقا 1 ملن-نان اسا وقۋشى بارا الادى.
جازعى ساۋىقتىرۋ ناۋقانى وقۋ جىلى اياقتالعاننان كەيىن بىردەن باستالادى. بۇل رەتتە بالالار لاگەرلەرىن اشۋ جانە ولاردىڭ تولىمدىلىعى تۋرالى شەشىمدى وڭىرلىك سانيتارلىق دارىگەرلەر قابىلدايدى. مۇنىڭ ءبارى وڭىرلەردەگى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى.
«سانيتارلىق نورمالار قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك. وڭىرلەر ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزدى, ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرى بالالاردى قابىلداۋعا دايىندالىپ جاتىر. وڭىردەگى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جاعداي ەسكەرىلەدى. سانيتارلىق دارىگەرلەرمەن بىرگە بالالاردىڭ قاۋىپسىز دەمالۋى قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى بۇل ماسەلەنى باقىلاۋعا الۋى ءتيىس», دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, جازعى كەزەڭدە وليمپيادالىق رەزەرۆتەگى جازعى مەكتەپتەر, ءتىل مەكتەپتەرى, دەبات كلۋبتارى جانە ءتۇرلى دامىتۋ ۇيىرمەلەرى جۇمىس ىستەيدى. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ءبىلىم باسقارمالارى باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كىردى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە «قاۋىپسىز اتتراكتسيون» رەيدتىك ءىس-شارالارى وتكىزىلەدى. بۇعان قوسا, «بالاعا لايىق» جوباسى باستالدى. ماسەلەن, جازعى ۋاقىتتا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ رەسمي پاراقشالارىندا بالالار مەن ولاردىڭ اتا-انالارى ماقۇلداعان ءدامحانالاردىڭ, ساياباقتاردىڭ, سكۆەرلەردىڭ جانە باسقا دا وبەكتىلەردىڭ فوتوسۋرەتتەرى ورنالاستىرىلادى.
سونداي-اق تجم-مەن بىرلەسىپ, سۋدا جانە ءورت كەزىندە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىرىڭعاي تاسىلدەرى ازىرلەندى. بۇل رەتتە اتا-انالاردىڭ قىراعىلىق تانىتىپ, بالالارىن ۇلكەندەردىڭ قاراۋىنسىز سۋ قويمالارىنا جىبەرمەگەنى ماقۇل.