ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بۇعان دەيىن «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى» اق-قا قارجىلاندىرۋعا ۇسىنىلعان 5 جوبانىڭ بىردە-بىرەۋى قارجىلاندىرىلعان جوق. ءبىرقاتارى كوميسسيادان وتپەي قالسا, ەندى بىرەۋلەرى كوميسسيادان وتكەننەن كەيىنگى قارجىلاندىرۋ شەشىمى الىنعانعا دەيىنگى مەرزىم ۇزاقتىعىنان زارداپ شەكتى دەۋگە بولادى.
ماڭعىستاۋ وڭىرىندە مال شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزى زور. وسىعان وراي وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى كۇزەمباي ەرعاليەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– كۇزەمبەي ەرعالي ۇلى, ماڭعىستاۋ ايماعىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى دەگەندە اۋىز تولتىرىپ الدىمەن ايتارىمىز – مال شارۋاشىلىعى. ايتسە دە, وسى سالانىڭ ءوزى تولىققاندى تۇلەدى دەپ ايتا المايمىز. نەگە؟
– ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وندىرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمنىڭ 80-55 پايىزىنا دەيىن وسى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسىندە. مال دەگەندە, بابامىزدان كاسىپ بولعان ءداستۇرلى – جىل بويى تابيعي جايىلىمدا باعىپ-كۇتۋگە نەگىزدەلگەن قوي, جىلقى, تۇيە بار. ستاتيستيكا مالىمەتتەرى وبلىستا 450 مىڭعا تارتا قوي-ەشكى, 50 مىڭعا جۋىق تۇيە, 60 مىڭداي جىلقى, 15-16 مىڭ قارالى ءمۇيىزدى ءىرى قارا بار دەگەندى ايتادى. سيىر, شوشقا, قۇس جانە ەگىن شارۋاشىلىعى, ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار مەن مادەني مال ازىعى شارۋاشىلىعى بىزدە تابيعي-كليماتتىق جاعدايىنا بايلانىستى دامىماعان. دامىدى دەگەن مال شارۋاشىلىعىن ودان ءارى تولىققاندى تۇلەتۋ ءۇشىن اياققا تۇساۋ بولىپ تۇرعان بىرنەشە قيىندىقتار بار. مال بولعان سوڭ وعان ءبىرىنشى جايىلىم, ەكىنشى سۋ كەرەك. مال جىل بويى تابيعي جايىلىمدا باعىلاتىندىقتان جايىلىم جەتىسپەيدى. جايىلىم جەتىسپەيدى دەگەندە جالپى جەر جوق ەمەس, بىراق مال شارۋاشىلىعىنا جايىلىمعا پايداعا جارامدى جەر جوق. كەڭشارلار تاراپ, ەل ۇلەستەرىن العان كەزەڭدە «جەر جەتەدى عوي» دەگەن ويمەن جەر الۋ ماسەلەسىنە ءمان بەرگەن جوق. ەندى شارۋاشىلىق اينالاسىنداعى جەرلەردى وزگە سۋبەكتىلەر ساتىپ, نە ۇزاق مەرزىمگە پايدالانۋعا الدى دا, مالدىڭ ءورىسى تارىلدى. مىسال ءۇشىن ءبىر قويعا 4 گەكتار جەر قاجەت بولسا, بىزدە وسىنشا جەردە 15-20 شارتتى قويدان كەلىپ تۇر. سونداي-اق, شارۋاگەرلەر ءاۋ باستا مالىمەن سۋ كوزدەرىن ساعالاعاندىقتان, قازىر قۇدىق ماڭدارى تۇگەل توزىپ ءبىتتى. وسىمدىك ءوز تۇقىمىنان كوبەيە الماي سيرەدى, توپىراق ەروزياعا ۇشىرادى. مالدىڭ جەگەنى بىلاي تۇرسىن, «تۇياق كەستى» دەگەندەي, ولاردىڭ تۇياعىنىڭ وسىمدىك تامىرىنا تيگىزەتىن اسەرىنىڭ ءوزى وراسان. بۇلاي جالعاسا بەرسە, ەندى 4-5 جىلدان سوڭ ماڭعىستاۋدا مال جەيتىن ءشوپ مولشەرى 40-50 پايىزعا دەيىن تومەندەپ كەتۋى مۇمكىن. ەكىنشى قيىندىق – سۋ كوزدەرىنىڭ جەتىسپەۋى. وڭىردە جەردىڭ بەتىندە پايداعا جارامدى سۋ كوزدەرى جوق. نەگىزگى جول – تۇزدىلىعى تومەن جەراستى سۋلارىن قۇدىق قازۋ ارقىلى پايدالانۋ. كەڭەستىك كەزەڭدە سولاي بولدى دا. قۇدىقتارعا قۇرمەت ەرەكشە بولدى, ولاردى كۇتىپ-ۇستاۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىستار, جاعدايلار جاسالدى. وبلىستا ارنايى ماماندانعان 3 مەكەمە وسى باعىتتا جۇمىس جاساعان بولاتىن. قازىر ولار تارادى, مالدىڭ 99 پايىزى جەكەمەنشىكتە, ال مال ءۇستىرت قىراتىنداعى جازعى-كۇزگى جايلاۋعا شىعۋىن قويدى. ءجۇزدەگەن قۇدىقتار قاراۋسىز قالدى. شوپان-باقتاشىلار كوشىپ-قونبايتىن «وتىرىقشىلىق» كاسىپكە بەيىمدەلدى. بۇلار بىلاي قاراعاندا جەڭىل كورىنگەنمەن, اس-سۋىن جەردەن ايىراتىن مالدى ءوسىرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى جاعداي بولىپ تابىلادى. مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىندا جايىلىمدى سۋلاندىرۋ دەگەن ۇلكەن ماسەلە كوتەرىلگەن. ول ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلەتىن بولسا, ءۇمىتىمىزدى ءبىراز تىرىلتەتىن ءتۇرى بار. ماڭعىستاۋدا مال باسىن, ءونىم ءوندىرۋدى مولايتۋ ءۇشىن جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ, قۇدىق قازۋ ارقىلى تىڭ جايىلىمداردى يگەرۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ءبىز قۇدىق قازۋدىڭ 5 ءتۇرلى نۇسقاسىن دايىنداپ, ۇسىنىپ وتىرمىز. وسى قيىندىقتاردى شەشۋ جولى تابىلىپ جاتسا, ماڭعىستاۋدا مال باسىن 30-35 پايىزعا وسىرۋگە, ءونىم ءوندىرۋدى مولايتۋعا مۇمكىندىك بار. ال, جوعارىدا ايتىلعان سيىر, شوشقا, اسىرەسە, قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ىنتا بىلدىرگەن ينۆەستورلار بولدى, بىراق ولار ەسەپتەي كەلە ءونىمنىڭ بىزدە وندىرىلگەندەگى وزىندىك قۇنىن ءتيىمسىز دەپ باعالاپ, ءىستى قولعا العان جوق. قازىرگى تاڭدا «قازاگرو» ارقىلى قۇس, جىلىجاي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى جوبانى ءسوز ەتۋدەمىز. اقىرىن الداعى ۋاقىت كورسەتەتىن بولادى.
– بۇرىن فورت-شەۆچەنكودا تەڭىزدەن بالىق اۋلايتىن كەمەلەرى بار, قۇرال-جابدىقتارى تۇگەل, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان قامتىلۋ دەڭگەيى وتە جوعارى «ماڭعىستاۋرىبحولودفلوت» دەگەن ۇلكەن مەكەمە بولعانى بەلگىلى. بۇگىندە ول جوق. قازىرگى ماڭعىستاۋلىقتار «تەلەگەي-تەڭىز جاعاسىندا وتىرىپ, ەرنىمىزگە بالىق تيمەيدى» دەگەن راۋىشتەگى اڭگىمەنى كوپ ايتادى. بۇل شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدەگى ولقىلىق پا, الدە ورىنسىز ناز با؟
– بالىق اۋلاۋ كاسىپشىلىگىن دامىتۋ – وڭاي ءىس ەمەس, تاجىريبەگە, عىلىمعا نەگىزدەلەتىن شارۋا. ونىڭ بالىقتى اۋلاۋ جانە ءوسىرۋ سىندى ەكى باعىتى بار. دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبە قورى ازايىپ, ەكونوميكالىق ونىمدىلىگى تومەندەيتىن بولعاندىقتان, بالىقتى اۋلاۋدى ەمەس, ءوسىرىپ, حالىققا ۇسىنۋدى قولايلايدى. بىزدە ۇيىمداسقان بالىق كاسىپشىلىگى جوق, ال جاعالىق بالىق اۋلاۋ جەكە كاسىپكەرلەر كۇشىمەن عانا قولعا الىنۋدا. الدىمەن بىلەك سىبانا كىرىسكەندەردىڭ ءوزى ەلەۋلى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جاتىر. بالىق بايلاۋلى تۇرعان قوي ەمەس, ونى قاي جەردەن قالاي اۋلايتىنىن بىلەتىن كاسىبي مامان كەرەك جانە جەتكىلىكتى قاراجات قاجەت. شەتەلدىك تاجىريبەلەردى زەردەلەۋدىڭ دە زيانى جوق. جاسىراتىنى جوق, وبلىستا بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيى تومەن بولعانىمەن وسى ءىستى دامىتسام دەگەن كاسىپكەرلەردىڭ ىنتاسى مەن قىزىعۋشىلىعى بار. اشىق تەڭىزدەن بالىق اۋلاۋدىڭ قيىندىعى ايتپاسا دا بەلگىلى. سوندىقتان ونى جەكە ادامدار كۇشىمەن دامىتۋ مۇمكىندىگىن كورىپ وتىرعانىم جوق. ال تاۋارلىق بالىق ءوسىرۋدى مىندەتتى تۇردە وركەندەتۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا وسى باعىتتاعى العاشقى قادام رەتىندە «وسەترا-ارالدى» دەگەن جوبا 2012 جىلى قولعا الىنعان بولاتىن, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدەگى تاجىريبەنىڭ ازدىعىنا, وزگە دە كەدەرگىلەرگە بايلانىستى ءالى ىسكە قوسىلا قويعان جوق. 2014 جىلى اتالمىش جوبانىڭ كوشى تۇزەلىپ, جولعا ءتۇسىپ كەتسە, بالىق كاسىپشىلىگىمەن اينالىسۋعا ىنتا بىلدىرۋشىلەر سانى ارتاتىنىنا سەنىم مول.
– وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ەتپەن قامتىلۋى قالاي؟ ماڭعىستاۋعا سىرتتان ەت اكەلىنە مە؟
– وڭىردەگى مالدى جان باسىنا شاعاتىن بولساق, ءبىر ادامعا 4-5 قويدان كەلەدى. بۇل از مال ەمەس. ەلىمىزدىڭ تاعام اكادەمياسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جەكە ادام جىلىنا بارلىق ەت تۇرلەرىن قوسا ەسەپتەگەندە 29,5 كگ. شاماسىندا ەت تۇتىنادى. ماڭعىستاۋدا جەرگىلىكتى جەردەگى مالدىڭ وزىمەن حالىقتى كەم دەگەندە 50 پايىز ەتپەن قامتىپ وتىرمىز دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سىرتتان تىرىلەي اكەلىنىپ, وسىندا سويىلعان مالدى قوسا ەسەپتەگەندە, تۇرعىنداردى 70 پايىزعا ەتپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز دەۋگە تولىق نەگىز بار. وڭىرگە شەتتەن ۆاگونداپ ەت اكەلىنبەيدى, كورشى وبلىستاردان اۆتوكولىكپەن اكەلىنگەن مال سانى بىزگە بەلگىلى. تەك قۇس ەتتەرى عانا رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا وبلىستارىنان جانە شەتەلدەردەن تاسىمالدانادى. ماڭعىستاۋدا قاي بازار, قاي دۇكەنگە باس سۇقساڭىز دا ەتسىز تۇرعان سورەنى كورمەيسىز. دەمەك, بۇل ەتتىڭ بارلىعىنىڭ, جەتكىلىكتىلىگىنىڭ دالەلى.
– سالا كاسىپكەرلەرىنىڭ مەملەكەتتىك قولداۋلاردى قاجەتىنە جاراتۋ دەڭگەيى قانداي؟
– ۇكىمەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋلار اياسى كەڭ. بىراق جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا تۇسىنىك, ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ دەڭگەيىمىز تومەن. سۋبسيديا سۇراپ كەلگەن كاسىپكەردى كەرى قايتارىپ جىبەرگەن كەزىمىز بولعان ەمەس, كەرىسىنشە سۇرانىس بەرىپ, كەيىن باس تارتۋ فاكتىلەرى بار. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بۇعان دەيىن «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى» اق-قا قارجىلاندىرۋعا ۇسىنىلعان 5 جوبانىڭ بىردە-بىرەۋى قارجىلاندىرىلعان جوق. ءبىرقاتارى كوميسسيادان وتپەي قالسا, ەندى بىرەۋلەرى كوميسسيادان وتكەننەن كەيىنگى قارجىلاندىرۋ شەشىمى الىنعانعا دەيىنگى مەرزىم ۇزاقتىعىنان زارداپ شەكتى دەۋگە بولادى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدى قارجىلاي قولداۋ ماقساتىندا «قازاگرونىڭ» 4 سالالىق قارجى ينستيتۋتتارى جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن «ماڭعىستاۋاگروسەرۆيس» جشس-ءى قىزمەت ەتەدى. وسى سەرىكتەستىكتىڭ قاراجاتى تۇرعىندار ءۇشىن قولجەتىمدى. سەبەبى, ونىڭ الۋ مۇمكىندىگى جەرگىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايىنا ىڭعايلاستىرىلعان. ال باسقا قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ تالاپ-ەرەجەلەرى اۋىلدىقتاردىڭ احۋالىمەن, جەرگىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىگىمەن سايكەسپەي جاتاتىن تۇستارى از ەمەس. ءبىزدىڭ ايماعىمىزدا, جالپى ەلىمىزدە نەگىزگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر – جەكە ءۇي جانە شارۋا قوجالىقتارى. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن الدىمەن وسى سۋبەكتىلەرگە قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋىمىز, قارجى ينستيتۋتتارى كومەكتەرىنىڭ وسىلارعا قولجەتىمدى بولۋىنا جول اشۋىمىز قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىراق, وكىنىشتىسى سول – بىزدە باعدارلامالاردىڭ تالاپتارى شاعىن, ورتا, ورتانى ءىرى بيزنەسكە اينالدىرۋعا اسىعاتىنداي. ايتسە دە, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپكەرلەرىنە بەرگەن كومەكتەرى جوق دەپ ايتا المايمىز. مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قارجىنى دۇرىس ۇيىمداستىرىپ, شارۋاگەردىڭ قولىنا وڭايلىقپەن تۇسەتىندەي ەتىپ قاراستىرسا, ءىستىڭ كوزىن تاباتىن ىسكەر, ۇسىناقتى ازاماتتار ەل اراسىنان تابىلاتىنى انىق.
– ماڭعىستاۋدا اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ ءىسى قالاي جولعا قويىلعان؟ الدىمەن ولاردىڭ «اسىل تۇقىمدى» ەكەنىن انىقتاۋ قاجەت قوي. وعان قالاي قول جەتكىزىپ وتىرسىزدار؟ ياعني, قانداي دا ءبىر عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلە مە؟
– وبلىسىمىزدا اسىل تۇقىمدى 21 سۋبەكتى بار. ونىڭ 13-ءى جىلقى, 4-ءۋى قوي, ونىڭ ىشىندە ەكەۋى ەتتى-مايلى ەدىلباي, قالعان ەكەۋى قاراكول قويىن وسىرۋگە بەيىمدەلگەن. تۇيە ت ۇلىگىن وسىرۋمەن اينالىساتىن 4 شارۋاشىلىقتىڭ ەكەۋى, قازاقشا ايتقاندا, قازاقتىڭ ىڭگەن تۇيەسىن, ەكەۋى ءبىر وركەشتى ارۋانا تۇيە وسىرۋمەن شۇعىلدانادى. ويتكەنى, بۇل قازىرگى اسىل تۇقىمدى مالدى انىقتاۋ باعىتىنداعى ۇلكەن كەمشىلىك دەۋگە بولادى. اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىققا ءوتۋ ءۇشىن عىلىمي قامتىلۋ بۇرىن بولعان, قازىر جوق. عالىمدار 5 جىل بويى جۇمىس جاساپ, مالدىڭ تەگىن, ونىمدىلىگىن, ءونىم ساپاسىن زەرتتەپ, ونىڭ اسىل نە جاي تۇقىم ەكەنىن انىقتايتىن, دالەلدەيتىن دە سوسىن بارىپ ۇسىنىس بەرەتىن. قازىر تەك مەنشىك يەسىنىڭ قۇجاتتار جاساقتاپ, تىركەتۋى جەتىپ جاتىر. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اگروونەركاسىپ سالاسى بويىنشا بىردە-ءبىر عىلىمي قىزمەت كورسەتۋ سۋبەكتىسى جوق. مالدى زەرتتەمەي, تەك اسىل تۇقىم رەتىندە تىركەتۋ – اسىل تۇقىمدى مالدى وسىرمەيدى, قۇنىن كەتىرەدى. جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ بۇل ءادىسى, اسىل مالدى سان جاعىنان كوپ ەتۋى مۇمكىن, بىراق ساپا جاعىنان كۇندەردىڭ كۇنىندە وپىندىراتىنى انىق جانە وسىلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا, بۇل باعىتقا مەملەكەتتەن بولىنگەن قىرۋار قارجى ءتۇپتىڭ تۇبىندە ناتيجە بەرمەي قالۋى دا ابدەن مۇمكىن. وڭىردە اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرعاندا ءوزىنىڭ تابيعاتىنا, ەرەكشەلىگىنە ءمان بەرىپ وتىرمىز. ءبىز اسىل تۇقىمدى مالدى ىرىكتەپ, ءوز الدىنا دامىتۋ ءۇشىن بۇرىنعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن تاجىريبەنى قايتا ەنگىزۋىمىز قاجەت دەپ ويلايمىن.
– مال ونىمدەرى – تەرى مەن ءجۇن ءبىز ءۇشىن قاجەتسىز قوقىسقا اينالدى. ىرىكتەگەنىن تيىن-تەبەنگە الىپ كەتكەن شەتەلدىك پىسىقتاردان باعاسى بىرنەشە ەسە قىمبات تون رەتىندە قايتا ساتىپ الامىز. تەرى-تەرسەك, ءجۇن-جۇرقامىزدى كادەگە جاراتۋ مۇمكىندىگىمىز قانشالىقتى؟
– بۇل دا اۋىر ماسەلە. بۇل باعىتتا دا ءبىراز جۇمىستانىپ كوردىك, بىراق ناتيجە شىعارا الماي وتىرمىز. يران, تۇركيا ەلدەرىندە تەرى مەن ءجۇندى وڭدەپ, ودان ءونىم شىعارۋ ءىسى دامىعان. وسى ەلدەگى كاسىپكەرلەرمەن بايلانىس جاساپ بايقاعانىمىزدا, ءبىزدىڭ ايماقتان الىنعان تەرىمەن ولاردىڭ فابريكاسى تەك 1-2 اي عانا جۇمىس جاساپ, قالعان ۋاقىتتا جۇمىسسىز تۇرۋى كەرەك ەكەن. بۇل ولار ءۇشىن ارينە, ءتيىمسىز. سونداي-اق, تەرى ءونىم رەتىندە قۇندى بولماعاندىقتان بولار, بىزدە تەرىلەردىڭ ساپاسى وتە ناشار – جىرتىلعان, ج ۇلىنعان بولىپ كەلەدى. يراندىقتار ءبىز ۇسىنعان تەرىنىڭ 70 پايىزىن جارامسىز دەپ تاپتى. قويدىڭ قىلشىق جۇنىنەن جاسالاتىن ءونىم ءتۇرى ساناۋلى بولعاندىقتان, وعان سۇرانىس جوق. ءوزىمىزدىڭ نەگىزگى قىلشىق ءجۇندى قوي مەن تۇيە وسىرەتىن كورشىلەس اتىراۋ, ورال, اقتوبە, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ مالىمەتىن جيناقتاپ قاراساق, جىلىنا 4,6 مىڭ توننا قويدىڭ قىلشىق ءجۇنىن, 550 تونناداي تۇيە ءجۇنىن وندىرەدى ەكەنبىز. قىتايعا تاسىمالدايتىن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسى اسا اۋقىمدى ەمەس. بۇل ايماقتاعى, ءتىپتى, ەلىمىزدەگى ءجۇن مەن تەرى ماسەلەسىن شەشپەيدى. سوندىقتان, اقتوبەدەگى ءجۇندى العاشقى وڭدەۋ فابريكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت.
– ماڭعىستاۋدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– قولدا بار مۇمكىندىك شەگىندەگى دامۋ دەڭگەيى مەنى قاناعاتتاندىرادى. ال ءبىزدىڭ ىشكى مۇمكىندىگىمىزدى سارالاپ قارايتىن بولساق, تومەندە جاتىرمىز. جاسالاتىن جۇمىس كوپ, حالىقتىڭ ۇمتىلىسى بار, جايىلىم مەن جەردىڭ استىندا سۋ بار, مەملەكەت قولداۋى بار – وسىنىڭ ءبارىن قوسىپ قاراساق, ءبىز تومەندەمىز. مول مۇمكىندىكتى پايدالانىپ وتىرعانىمىز جوق. سوڭعى 3-4 جىلدا مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا ءبىراز شارۋالاردى قولعا الدى, بىراق ونىڭ حالىققا قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسى كۇردەلى بولىپ تۇر. قارجى جۇرگەن جەردە ۇرەي جۇرەدى, قازىر كەز كەلگەن ءتيىستى ورىندار وسى قارجىنى حالىققا قالاي جەتكىزەمىن دەپ ەمەس, وسىدان امان-ساۋ قالاي قۇتىلامىن دەپ ويلايتىن ءتارىزدى. مۇمكىن بولسا, ءبىر-بىرىنە ىسىرىپ تاستاۋعا, سول ارقىلى جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ شىعۋعا قۇشتار. مۇنىڭ سالدارى مەملەكەتتەن بولىنگەن قارجىعا شارۋاگەردىڭ قول جەتكىزۋىن قيىنداتىپ جىبەرىپ وتىر. شەتى جوق قاعاز, قۇجات جيناۋ, كەزەك كۇتۋ, انىقتامالار تاپسىرۋعا كاسىپكەردىڭ, شارۋاگەردىڭ ۋاقىتى دا, قۇلقى دا بولا بەرمەيدى. مەملەكەتتەن بەرىلگەن قولداۋ حالىققا كىدىرىسسىز جەتىپ, ءىس راسىندا سول دەڭگەيدە جۇرەتىن بولسا, ءبىز كوپ ناتيجەگە قول جەتكىزگەن بولار ما ەدىك؟ وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءبىز قولدا بار مۇمكىندىكتەن قالىس قالىپ كەلەمىز. دامۋ دەڭگەيىمىزدى دە وسى باعاممەن ەسەپتەۋگە بولادى. حالىقتىڭ تاماعى, كيىمى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ موينىندا. سوندىقتان, سالانىڭ دامۋىن اقساتۋعا قۇقىمىز جوق. قاشاندا جۇمىسىمىزدىڭ ارقاۋى, وزەگى وسى وي بولىپ كەلەدى.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.