الپامىس مەكتەپكە بارادى...

قۇبىلىس – قارساقباەۆ

ءيا, ابدوللا قارساقباەۆتى بالا پسيحولوگياسىنىڭ بىلگىرى دەيتىن زامانداستارى. ءادىل باعا! ويتكەنى ەڭ تالاپشىل كورەرمەن – بالالار جانە ەڭ شىنشىل اكتەرلەر – تاعى دا بالالار دەسەك, سول تالاپشىل ءھام شىنشىل ورتانىڭ تالعامىن تولىق قاناعاتتاندىرعان سۋرەتكەردىڭ ءار تۋىندىسى – كلاسسيكا. ويناعان اكتەرلەرى الدەقاشان ەسەيىپ كەتسە دە, نەشەمە بۋىن بالدىرعاندى تاربيەلەپ كەلە جاتقان قارساقباەۆ­تىڭ رەجيسسەرلىك قيالىنان تۋعان ول ­فيلمدەر ءالى كۇنگە دەيىن سۇرانىستان شىققان جوق. كەرىسىنشە, جىل سايىن ­1 قىركۇيەك – ءبىلىم كۇنى جاقىنداعاندا وتاندىق تەلەارنالاردىڭ بارلىعى دەرلىك وسى ءبىر سۇيكىمدى فيلمدەردى ۇزدىكسىز كورسەتە باستايدى. ءبىر قىزىعى, سول كينولاردى قانشا قايتالاپ كور­سەڭ دە, ەش جالىقتىرمايدى. ءار تاما­شالاعان سايىن بۇرىن اڭعارماعان ۇتقىر ەپيزودتار, ءساتتى سيۋجەتتەر جاڭا قىرىنان جارقىراپ اشىلا بە­رەدى, اشىلا بەرەدى. ءسويتىپ, فيلم ءوزى­نىڭ تاڭعاجايىپ تۇڭعيىعىنا تارتىپ اكە­تەدى. «الپامىس مەكتەپكە بارادى» تۋىن­دىسى ءدال وسى قاتاردا.

 «الپامىس مەكتەپكە بارادى» ء­فيل­مى تۇسىرىلگەن شاق «مەنىڭ اتىم قوجا», «قيلى كەزەڭ», «بەۋ, با­لا­لار-اي!» كارتينالارى ارقى­لى رە­جيس­سەر ەسىمىنىڭ ەلگە تانىلىپ, اتا­­عى ايداي الەمگە ءماشھۇر بولعان داڭق شى­ڭىنداعى كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەل­گەنىمەن, ايتۋلى ءفيلمنىڭ ءتۇ­سىرى­لىم جۇمىستارىنا كىرىسكەندە قار­ساق­باەۆ­تىڭ جاعدايى, رۋحا­ني كوڭىل كۇيى اسا ءماز ەمەس ەدى. شا­رۋا­سى شاتقاياق­تاپ, اي­نالاسىنىڭ تۇ­سىن­­بەستىگىنە دە دۋشار بولىپ جۇر­گەن كەزى بولاتىن. سودان دا شىعار, با­لالار كينوسىنىڭ كەمەڭگەرى «الپا­­مىسقا» تۇسالعان شابىتىن ۇش­پاق­قا شىعارارداي اسا ءبىر ۇلكەن قۇل­شىنىسپەن كىرىسەدى. ماسكەۋلىك كينودراماتۋرگ روزا حۋسنۋتدينوۆانىڭ ستسەناريىن وقىعاننان-اق ۇناتقان سۋرەتكەر ماڭايىنا كينو الەمىنىڭ كىل مىقتىلارىن جينايدى. رەجيسسەردىڭ اسسيستەنتى سەرىك جارمۇحامەدوۆ, كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ, باس وپەراتور ءابىلتاي قاستەەۆ, اكتەرلەر – ماكىل قۇلانباەۆ (الپامىستىڭ اكەسى), قانابەك بايسەيىتوۆ (مۇنار اتا), داريعا تىلەنديەۆا (قاليحاننىڭ اناسى), جەكسەن قايىرليەۆ (مۇعالىم), ايتجان ايداربەكوۆ (كلۋب باستىعى) باستاعان شەبەرلەر شىن مانىندە كار­تينانىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن كوك­كە ور­لەتتى. فيلم قارساقباەۆتىڭ سول قا­جىر­لى ەڭبەگىن اقتاپ, كەيىنى­رەك ريگادا وتكەن بالالار مەن جاس­وس­پىرىمدەردىڭ بۇكىلوداقتىق ح كينو­فەستيۆالىندە «التى جاسار الپامىس» باس جۇلدە جەڭىپ الدى. ال باستى رولدە كورىنگەن جاسىنداي جارقىراعان جاس اكتەرلەر – الپامىس پەن قاليحاننىڭ اتاعى ەندى ەلدە ەمەس, الەمدىك ارەنادا اسقاقتادى.

الپامىس

التى جاسار الپامىستىڭ رولىندە ويناعان ەرمەك تولەپباەۆ شىنىندا دا ول كەزدە التىعا تولايىن دەپ تۇرعان ەدى. ءبىر قىزىعى جاستىعىنا قاراماستان, بۇل فيلم 5 جارىم جاستاعى اكتەردىڭ دەبيۋتى ەمەس. «الپامىسقا» دەيىن تۇراش ىبىراەۆتىڭ «اق اۆتوموبيل» فيلمىنە ءتۇسىپ ۇلگەرگەن سۇيكىمدى بالدىرعاننىڭ وتتى دا تاۋ سۋىنداي تۇپ-تۇنىق جانارى رەجيسسەر نازارىن وزىنە بىردەن اۋدارىپتى. ول ءساتتى رەجيسسەردىڭ اسسيستەنتى سەرىك جارمۇحامەدوۆ بىلايشا ەسكە الادى: ء«ىرى پلانداعى ەرمەكتىڭ بەينەسى ابەكەڭنىڭ ەسىندە قالعان بولۋى كەرەك. ابەكەڭ ەرمەكتىڭ كوزىن قاتتى ۇناتتى. «كوزى تازا ەكەن. تاڭەرتەڭگى شىق ءتارىزدى. ەرمەكتىڭ بويىندا بالالىق نازىكتىك بار, اشىلىپ كەلە جاتقان گۇل سياقتى» دەيتىن. ءسويتىپ, باس كەيىپكەردىڭ رولىنە ەرمەك تولەپباەۆ بەكىتىلدى».

جاسىنداي جارقىراعان دارىن «ال­پامىس مەكتەپكە بارادى» كارتيناسى جارىققا شىعىسىمەن-اق كورەرمەن ەسىندە جاتتالدى. اكتەرلىك داڭقى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن بيىككە كو­تەرىلدى. ءوزىن الپامىس اتاندىرعان ايتۋلى فيلمنەن كەيىن دە ەرمەك تولەپباەۆ 1979 جىلى ۆيكتور پۇسىر­مانوۆتىڭ «الاتاۋدىڭ كۇمىس ءمۇيىزى», 1980 جىلى سەرىك رايباەۆتىڭ ء«انشى ارالدىڭ قۇپياسى», 1983 جىلى سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ «وتەلمەگەن پارىزىندا» وينادى. بىراق نەگە ەكەنى بەلگى­سىز, جاسىنداي جارق ەتىپ كورىنگەن جاس بالانى كورەرمەندەرى كينو الەمى­نەن جوعالتىپ الدى. ون ءۇش جاسىنان كەيىن الپامىس – ەرمەك كينو الاڭىنا مۇلدەم جولاعان جوق. بولاشاعىن ونەر­گە قاتىسى جوق باسقا سالامەن بايلانىستىردى. مەكتەپتى تامامداعان سوڭ, حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن جا­نە قازاق مەملەكەتتىك زاڭ اكادەميا­سىن ءبىتىردى. ءبىرتالاي جىل د.قوناەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە جانە ەكو­نو­ميكا اكادەمياسىندا وقىتۋشى بو­لىپ, كەيىن جەكە كاسىپكەرلىككە اۋىس­تى. ءسويتىپ, ەل ەسىندە الپامىس بولىپ جاتتالعان سۇيكىمدى بالا جاستاي كەلگەن تانىمالدىلىقتان شارشاپ, بالكىم جالىعىپ, كينو الەمىنەن الىس­تاپ كەتتى.

قاليحان

فيلمدەگى قاليحان رولىندەگى ۇران سارباسوۆتى دا بالا پسيحو­لو­گياسىنىڭ بىلگىرى ابدوللا قارساق­باەۆ ءوزى تاڭداپتى. رەجيسسەر سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ ەستەلىگىنە جۇگىنسەك, وقيعا بىلاي بولعان ەكەن: «بالانى بۇرىن دا ءبىر كورىپ قالعان ەكەن. مەنى «سارى» دەيتىن ەدى. ءبىر كۇنى: ء«اي, سارى, ءجۇر كەتتىك», دەدى. «قايدا؟» ء«جۇر, بارعان سوڭ كورەسىڭ». ەكەۋمىز ستۋديانىڭ ماشيناسىنا ءمىنىپ الىپ, الماتى-2 ۆوكزالىنىڭ باتىس جا­عىن­داعى جەر ۇيلەرگە كەلدىك. بالالار ويناپ ءجۇر. سولاردىڭ ورتاسىنداعى ۇران­دى قىرىق مينۋتتاي باقىلاپ تۇر­دىق. ۇران ەرەگىسە بىلەتىن, ەرەگىستى ونەر دەپ بىلەتىن, وزگەنىڭ ەمەس, ءوزىنىڭ دەگەنىن ىستەيتىن قايسار بالا ەكەن. ءبىر كەزدە ۇران شاماسى 10 جاسار بالامەن ويىنشىق مىلتىققا تالاستى. بەرمەي قويدى. «قاليحانعا وسى مىنەز كەرەك. بايقاپ تۇرسىڭ با؟» دەدى ماعان ابەكەڭ. ىشتەي قاتتى ريزا بولدىم. ەگەر ءبىز ۇراننىڭ قاسىنا بارىپ, «وتىرشى, اڭگىمە ايتشى» دەسەك, بالا ەشتەڭە دە ايتپاس ەدى. ابەكەڭ سىرتتاي باقىلاپ-اق ءوزىنىڭ بولاشاق كەيىپكەرىن ءدال جانە تەز تاڭدادى».

بىراق, وكىنىشكە قاراي, كينودا قاليحان بولىپ تانىلعان سول ۇراننىڭ تاعدىرى تراگەديامەن اياقتالىپتى. رەجيسسەر ايتادى: «ۇراننىڭ ءومىرى كەيىن دۇرىس قالىپتاسقان جوق. 10-سىنىپتى بىتىرگەندە «توپ بولىپ ادام ولتىرۋگە قاتىستى» دەگەن ايىپ تاعىلىپ, سوتتالىپ كەتتى. قاسىن­دا­عىلار بالەنىڭ ءبارىن ۇرانعا جاپقان سياقتى. قولتىراۋىننىڭ اۋزىنا كىر دەسەڭ دە تايسالمايتىن بالا ەدى عوي, ءتىپتى ەرەگىسە كەلىپ, «مەن جاسا­دىم» دەۋى دە مۇمكىن عوي ونىڭ. تۇرمەدەن كەلگەسىن, ۇران اسىلىپ ءولىپتى... مۇم­كىن, ونىڭ مۇنداي ارەكەتكە بارۋىنا ءبىز دە كىنالى شىعارمىز. وبراز ءۇشىن جاساعان ارەكەتىمىز ومىرىنە زيان بولدى ما, كىم ءبىلسىن؟..».

ءتۇيىن

راس, بۇگىنگى مىنا كارانتين تار­تىبىنە باعىنىپ, ۇيدە وتىرىپ, ونلاين وقۋعا ءماجبۇر بولعان, سىنىپ پەن پارتانى ساعىنعان وقۋشىلار ءۇشىن «الپامىس مەكتەپكە بارادى» ءفيلمىنىڭ قۇندىلىعى ءتىپتى ارتا تۇسكەنى انىق. ال سونداي ول­مەيتىن ونەر تۋدىرىپ, قانشا مارتە قايتالاپ كورسەڭ دە جالىق­تىر­ماي­تىن جاۋھارمەن بارلىق كىش­كەن­­تاي كورەرمەندى قارىق قىلعان قار­ساقباەۆ شىن مانىندە كينو كەڭىس­تىگىنىڭ كلاسسيگى. ويتكەنى قوجا مەن الپامىستى بىلمەيتىن قازاق جوق. ولار – ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىزدىڭ قاھارماندارى. سولارعا قاراپ ەلىك­تەدىك, بوي تۇزەدىك. دەمەك, قوجا مەن الپامىس بەينەسىندە ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز, ءتاتتى ەستەلىكتەرىمىز جاتىر. بۇل فيلمدەر بىزگە سونىسىمەن ىستىق, ابدوللا قارساقباەۆ ەسىمى سونىمەن ­اياۋلى, سونىسىمەن قاستەرلى.

«الپامىس مەكتەپكە بارادى»... كارانتين تەزىرەك ءبىتىپ, ءبىزدىڭ دە وقۋ­شىلار تەزىرەك مەكتەپكە بارسا ەكەن...