“يادرولىق سىناقتاردى توقتاتىپ, يادرولىق قارۋلاردان ادا بولۋ قاجەتتىگىن الەمگە جار سالىپ ايتۋشى رولىنە جەر بەتىندە سىزدەن لايىق ادام جوق”.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ بۇل ءسوزى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ارنالدى. ونى ەل گازەتى “ەگەمەن قازاقستان” ارنايى كورسەتىپ, “سەمسەردەن سوقا سوققان ساياساتكەر” دەپ اتالعان ارناۋلى بەتكە ويىپ تۇرىپ بەرىپتى.
قالاي تولقىماسسىڭ! قالاي ماقتانباسسىڭ! ەل ءۇشىن, ەل باستاعان ەر ءۇشىن.
تولقيمىز. ماقتانامىز. ويلانامىز, تولعانامىز. قولعا قالام الامىز.
ون سەگىزىنشى عاسىردا وكپەنى سىققان قوس الىپ يمپەريانىڭ قىسپاعىندا قالعان ابىلاي حان تورداعى ارىستانشا ارپالىسىپ ءوتىپ ەدى. قازاقتىڭ ۇلت رەتىندە جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتپەۋىنىڭ قامىن جەدى. “حالقىمدى ىنتىماققا سۇتتەي ۇيىتىپ, ءبىر اۋىزدى ەل ەتە المادىم, سىرتقى جاۋعا قارسى تۇرار عاسكەر قۇرمادىم, وتىرىقشى قونىسقا ۇيرەتە المادىم, قالا سالمادىم”, دەپ اھ ۇرىپ وتكەن ەدى. ابىلاي حاننىڭ اماناتىن ارقالاعان, سول اماناتتى ىسكە اسىرامىن دەپ تاۋەكەلگە باسىن تىككەن – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بولدى. كەشەگىنىڭ ءبارى تورداعى تاعىنىڭ ارپالىسىنداي جاندالباسا كۇن ەكەن. قازاق ۇلتىن ەشكىم كوزىنە ىلمەپتى, “مىنا جاتقان ۇلى دالانىڭ يەسى عوي” دەمەپتى. جەر-سۋى تاركىلەنىپتى, ءتىلى, ادەت-عۇرپى تابانعا تاپتالىپتى. ءوز ءۇيىنىڭ تورىنە شىعا الماي, ەسىكتە جۇرەتىن بۇراتانا بودان حالىققا اينالىپ, دۇنيەنىڭ قورى كىم دەسە – قازاقتى كورسەتەتىن بولىپتى.
دۇنيە تەڭەسپەي تۇرا المايدى. ءبىر اشتىقتىڭ ءبىر توقتىعى بار, قارلى بوراننان سوڭ كوگى دۇركىرەپ كوكتەم كەلەتىنى سەكىلدى. جاراتقان يە ۇلتىمىزدىڭ كوز جاسىن كوردى. تەلەگەي-تەڭىز تاريح تولقىنىندا ارقاسىن اقباس الاتاۋعا سۇيەگەن شاعىن اۋىلدا ماڭدايى جارقىراعان, كوز جانارى شوقتاي جانعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دۇنيەگە كەلدى. اسىلى, ءبىرتۋار تۇلعانىڭ جاراتىلىسى ەرەكشە ەدى. ءتىل العىش, ەڭبەكقورلىعى ءوز الدىنا, السىزگە بولىسقىش, ادىلەتسىزدىككە كونبەيتىن, ەلپىلدەپ تۇراتىن ەلگەزەك مىنەزى كوپشىلىك ورتاعا تەز تانىتتى. بولات كەزدىك قاپ تۇبىندە جاتپايدى. مەكتەپتەگى العىرلىعى, اۋىلداستارىنىڭ اۋزىنا جىلدام تۇسەتىندىگى وزگەلەردەن يىعىن وزىق ەتىپ, جاراتىلىسىن ەرەكشەلەي ءتۇستى.
اۋەل باستان-اق جۇرت جۇرگەن جولمەن جورتاقتاي بەرەتىن كوپتىڭ ءبىرى ەمەس, ليدەر بولۋعا لايىق ەدى.
ەڭ ءبىر ەرەكشە قاسيەتى – قاي ورتاعا بولسىن سۋداي ءسىڭىپ, تاستاي باتىپ جۇعىسىپ جۇرەتىنى. قۇربىلارىنا ۇقساپ اۋىلدان ۇزاپ شىقپايتىن, تەزىرەك تابىس تاباتىن جەڭىل وقۋعا ءتۇسىپ, جەڭىل كاسىپ ءىزدەمەدى. بۇكىلوداقتىق ەكپىندى قۇرىلىسقا ءوزى سۇراندى, قيانداعى تەمىرتاۋعا جۇرەگى داۋالاپ تارتىپ كەتتى. وزگەلەر ات-تونىن الا قاشاتىن دومناشى ماماندىعىن العاشقى بولىپ يگەردى. قازىر ايتسا ەرتەگىدەي. ماماندىعىن جەتىلدىرە تۇسۋگە دنەپرودزەرجينسكىگە بارعاندا, شويىنى ارىقتاعى قىزىل سۋشا لىقسىعان دومنا پەشىن كورگەن ءبىر جولداسى: “باسىم اينالدى...” دەپ قۇلاپ تۇسەدى. تاعى ءبىر سەرىگى ارادا بىرنەشە كۇن وتە: “ۇيگە قايتامىن, قورىتپاشى بولۋ قۇرىسىن!” دەپ قيعىلىق سالادى. وسىنى كورگەن ۋكراين قورىتپاشىلارى: “بۇلاردى جۇمىسقا قالاي ۇيرەتەرسىڭ؟.. دالادا مال باعۋ ءۇشىن جارالعان جاندار عوي” دەپ, قاراداي تۇڭىلەدى. ء“اي, مىنادان ەشتەمە شىقپاس” دەپ مۇقاتقان كەكەسىن ءسوز شىمبايىنا باتىپ, نامىسى ويانادى. العان بەتتەن قايتپايتىن قايسارلىعى تۇتانادى. جىراقتا ءجۇرىپ-اق ەركىن كۇرەسپەن اينالىسۋى, جەرگىلىكتى ۇلت وكىلىنەن دوس-جاران تابۋى – سول باياعى باتىل, ءارى مايلىق-سۋلىعى بىردەي بەساسپاپ مىنەز قىرىنان ەدى.
بالا جاستان ۇلكەن وتباسىنىڭ اۋىرتپالىعىن اكە-شەشەسىمەن بىردەي كوتەرىسەدى. مۇندايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جاستىق شاعىنان ەستەلىك كەلتىرۋدىڭ ابەستىگى جوق. “كولحوز ءار وتباسىعا ءبىر گەكتاردان جەر كەسىپ بەرەدى. كوكتەمنەن باستاپ العاشقى قار تۇسكەنگە دەيىن ءبىر تولاستامايتىن ازاپتى ەڭبەك. تۇقىم سەپكەننەن كەيىن مي قايناتقان ىستىق كۇن استىندا بەل جازباي ءجۇرىپ, وسىناۋ گەكتار قىزىلشانى سيرەتىپ قولمەن جۇلۋدى كوزگە ەلەستەتىپ كورىڭىزشى. بەل سىنادى. عۇمىر بويى ەستە قالادى”, دەپ جازادى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جاستايىنان زامان تىنىسىن جۇرەگىمەن سەزە ءجۇرۋى ساياساتكەر ساتىسىنا كوتەردى. كوكىرەك كوزى دۇنيەنى ەرتەرەك بولجادى. “كۇندەردىڭ كۇنىندە ءۇي ماڭىنداعى جارتى گەكتارداي جەردى ازايتا باستادى. اۋەلى ون سوتىقتى, سودان سوڭ تاعى دا بىرتە-بىرتە كەسىپ الا بەردى...”. بۇل – وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدار باسىنداعى حرۋششەۆتىڭ جەكە قوجالىققا شۇيلىككەن سولاقاي ساياساتىنىڭ سالدارى ەدى. “اكەم ات دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. كوپ ۇزاماي ات ۇستاۋعا تىيىم سالىندى”. سونداعى سەبەپ – جەمشوپ جەكەنىڭ ەمەس, تەك قانا ۇجىمنىڭ قاجەتىنە جاراتىلۋى ءتيىس. “ال بىردە ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەدىم: اكەم باقتاعى الما اعاشتارىن بالتالاپ قۇلاتىپ جاتىر”. سويتسە, ءار ءتۇپ اعاش ءۇشىن ءاربىر وتباسى وڭباستاي ەتىپ سالىق تولەيتىن بولىپتى. ء“بىر كۇنى ماڭدايعا بىتكەن جالعىز سيىردى كولحوزعا وتكىزدىك”, دەيدى. سەبەبى, سيىردان كولحوزعا تاپسىرىلۋعا ءتيىستى ماي مولشەرىنىڭ كوپتىگى سونشا, يەسىنە كوك ءسۇتى عانا قالادى ەكەن. تاقىل-تۇقىل, باسىنا تارتسا اياعىنا, اياعىنا تارتسا باسىنا جەتپەيتىن, كەمشىلىك قاجاعان شارۋا قوجالىعى جىڭىشكەرە ءتۇسىپ, اقىرىندا ميلليونداعان شارۋانىڭ ولمەلى تىرشىلىگىنە, نان تاپشىلىعىنا سوقتىرعانى – وسى جۇرگەن كوبىمىزدىڭ ەسىمىزدە. “20 جىلدا امەريكانى قۋىپ جەتەمىز” دەپ ءجۇرىپ ايدالاعا لاقتىق.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: “ادەتتە مەنى مەكتەپكە بارۋعا اتەشتىڭ شاقىرۋىنا قاراي وياتاتىن, ۇيقىلى كوزبەن قالىڭ قاردى ومبىلاپ, التى-جەتى شاقىرىم جول ءجۇرىپ, مەكتەپكە جەتەتىنمىن. جەتكەن كەزدە كەيدە ساعات ءالى 5, نە 6 بولىپ شىعاتىن”, “ۇيگە بەرىلەتىن تاپسىرمانى ورىندايتىن ۋاقىت تەك ءتۇن مەزگىلى عانا. اتقاراتىن شارۋا شاش-ەتەك: مالعا ءشوپ سالۋ, مالدىڭ استىن تازالاۋ, سۋ اكەلۋ, وتىن جارۋ, باقشانى كۇتۋ, سۋ سۋعارۋ... مۇنىڭ ەسەسىنە التىنداي قىمبات ۋاقىتتى باعالاي ءبىلۋدى ۇيرەندىم”, دەپ شىندىعىن جاسىرماي جايىپ سالادى.
جىلما-جىل شىعىپ جۇرگەن پرەزيدەنتتىڭ كۇنتىزبەسىنە, ۋاقىت كەستەسىنە نازار سالىڭىز. بالا جاستان قالىپتاسىپ, سۇيەككە سىڭگەن سول باياعى “اتەشتىڭ شاقىرۋىمەن” ويانۋ سەكىلدى – ەرتە تۇرۋ, كەش جاتۋ, ۋاقىتتى التىن اقشاداي ۇقىپتى پايدالانۋ كوزگە ۇرىپ تۇرادى. كۇيىپ كەتپەي, قالاي بارىنە ۇلگەرگەن دەپ قايران قالاسىز.
ءومىردىڭ قىزىق دەتالى تومەندەگىشە. دومنادا گورنوۆوي بولىپ جۇرگەندە جاس نۇرسۇلتان حەلسينكيدە وتكەن جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالىنە قاتىسادى. ول زاماندا كاپيتاليستىك جانە سوتسياليستىك تەكەتىرەستىڭ كۇيىپ تۇرعان كەزى. “قاي قوعام قۇندى” دەگەن ماسەلەنى كولدەنەڭ تارتىپ, پىكىرسايىس وتەدى. برۋكلين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كارينا لاگودو ەسىمدى قىزى: “لاۋازىمدى باستىقتىڭ بالاسى بولارسىڭ, سىزدەردە جۇمىسشىنى شەتەلگە جىبەرمەيدى, قارا جۇمىسقا سالىپ قويادى دەپ ەستىگەم”, – دەيدى. نۇرسۇلتان: “جاي جۇمىسشىمىن”, – دەپ جاۋاپ بەرەدى. الگى قىز سەنبەيدى. نازىك ساۋساعىمەن جىگىتتىڭ ەگەۋدەي الاقانىن سيپاپ قانا كوز جەتكىزەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نەگە جەتسە دە – مونشاقتاعان تەرىن سۇق ساۋساعىمەن سىپىرىپ, وت شاشقان دومنا پەشىنىڭ قىزۋىنا قاقتالىپ ءجۇرىپ جەتتى. جوعارىعا, بيلىككە سۇيرەگەن, قولتىعىنان دەمەگەن يا ناعاشىسى, يا جاناشىرى بولمادى. ءوزىنىڭ جۇرەك وتىنا سەندى. قازاق ماڭدايى جارقىراپ, بولايىن دەپ تۇرعان جاستى كورسە, كورگەنى بار دەيدى. بالا جاستان ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ وتپەي, ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن قۇلاعىنا قۇيىپ ءوستى. جاسىنان ۇلكەندىككە ۇمتىلدى, ۇلكەندەرشە ءجۇرىپ, الدىنا ۇلكەن مەجە قويىپ, جاقسىعا سالىسىپ قانا بايتاق ەلدىك ماحابباتقا يە بولدى. كورگەنى بار – كوسەمدىككە جەتكىزدى.
كوپپەن كورگەن ۇلى توي دەپ, جۇرت جۇرگەن سۇرلەۋمەن سالپاقتاپ تارتا بەرمەدى. وزگە قۇربىلارىنا ۇقساپ جەڭىل كاسىپتى اينالدىرىپ ءجۇرىپ اق مايعا گۇرپ ەتە تۇسسەم دەمەدى.
ول زاماندا قازاق جاستارى اتىن ەستىسە دە زاتىن بىلمەيتىن بۇكىلوداقتىق ەكپىندى قۇرىلىسقا جازىلدى, قازاققا تاڭسىق قورىتپاشى بولدى. ءوزىنىڭ كامىل سۇرلەۋىن, داڭعىلىن تاپتى. اباي ايتقانداي, جاقسىعا سالىسىپ, جاقسى بولايىن دەدى, جەر بىلەتۇعىن كىسى بوپ ورتاسىنان وزا شاۋىپ, كوشباسشىلىققا, ليدەر بولۋعا ۇمتىلدى. اۋەل باستان “ورىستىڭ ءتىلىن, وقۋىن, عىلىمىن ۇيرەنىپ” كوكىرەك كوزى ەرتە اشىلدى.
بۇرىن-سوڭدى ءبىرتۇتاس مەملەكەت ورناتۋ تاجىريبەسى بىزدە بولعان ەمەس. ءبىر جەلىنىڭ بويىنا كوگەندەلگەن بۇرىنعى ۇلت پەن ۇلىستار باس ءجىبى وزىنە تيگەن اساۋداي ءارتاراپ تۇسقا باسى اۋىپ كەتتى. “سەن قالايسىڭ؟” دەگەن جاناشىر بولمادى. قينالعان, شارشاعان ساتتەرىنىڭ كۋاسى بولدىق. قىپ-قىزىل ءورتتىڭ ىشىندە جالعىز ءوزى قالدى. جەتپەيدىنىڭ زامانى تۋدى. قاماۋعا تۇسكەن بارىسشا ارپالىستى.
سوڭىمىزعا ءبىر ءپاس بۇرىلىپ قاراساق, بىزدەر بۇرىن-سوڭدى قازاق جەرىندە ءومىر سۇرگەن ۇرپاق باسىنان كەشپەگەن باقىتتى كەشىپ, سولار سەزىپ-بىلمەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى موينىمىزعا الىپپىز. بۇرىن ەشقانداي تاجىريبەسى بولماعان ەلدە, دامۋ جولىنىڭ ونەگەسى بولماعان جەردە تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتىپپىز.
بۇل ادامزات تىرشىلىگىندەگى قيىننىڭ قيىنى, كەزەڭدى قۇبىلىس ەدى. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى قالىڭ ەلدىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ موينىنا العان, ءوز تاعدىرىن ەلىنىڭ تاعدىرىمەن ۇشتاستىرعان, ىلعي ۇزىلە بەرگەن ءۇمىتىن جالعاعان ازاماتىمىز – ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ەدى.
حالقىمىزدى ازاتتىققا جەتكىزەر, رۋحىمىزدى بيىكتەتەر, الاشتىڭ اماناتىن موينىمەن كوتەرەر سىن كەزەڭ تۋدى. سول سىن كەزەڭنەن سۇرىنبەي وتكەن پرەزيدەنتىمىزدىڭ تەڭدەسى جوق ءۇش باستاماعا مۇرىندىق بولعانى بارشاعا ايان.
ەڭ اۋەلى – جالپاق دۇنيەگە ات ءىزىن سالىپ, بارعان جەرىنەن بوس قايتپاي, ەلىمىزدىڭ تۋىن اسپانداتىپ, ەڭسەسىن اسقاقتاتتى. ءسوزىن وتكىزدى. نەشەمە الپاۋىتتىڭ بۇيرەگىن بۇلك ەتكىزىپ, ەلدەگى تۇرالاپ جاتقان شيكىزات پەن ءوندىرىس كوزىنە ينۆەستيتسيا تارتا ءبىلدى. شەتەل ينۆەستيتسياسى اعىنى قاتتى وزەنگە ۇقساپ ەلگە قاراي بەتبۇرىس جاسادى. سونىڭ ارقاسىندا جەتى قات جەر استىنداعى شيكىزات كوزىنە قول جەتكىزەر تەحنولوگياسى جوق... بەساسپاپ بىلگىر مامانى جوق... قارجى كوزى تاپشى دامۋشى ەلدەن – بۇل كۇندە كومىرسۋتەگى وندىرۋدەن دۇنيەلىك بەسىنشى ورىنعا شىقتىق. بۇل از بولسا, ۋران شيكىزاتىنان ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدىك.
ەكىنشى: بۇل كۇندە دۇنيەنىڭ تەتىگىن زامانعا ساي بىلىمدىلەر ۇستايدى. بۇلاق كوزىن اشۋدان قارجىنى ايامادى. قازىر وزىق تەحنولوگيانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن ويى ورالىمدى, اقىلى زەرەك ءجۇزدەگەن جاستار جەتىلىپ كەلىپ, ەلدىڭ باسقارۋ جۇيەسىندە, عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا, ءوندىرىس وشاقتارىندا بىلەك ءتۇرىپ جۇمىس جاساۋدا. عارىشتىق زەرتتەۋ كوميتەتىندە, “جول كارتاسىندا”, 30 يننوۆاتسيالىق كەشەندى وندىرىستە توپ-مەنەدجەرلىك ءىس بىلەتىن جاستاردىڭ قولىنا كوشتى.
ادام ءومىر بويىنا ۇيرەنەدى, ۇدايى جەتىلەدى. ءاردايىم ءوزىن-ءوزى قامشىلاۋ, بىلىمدىدەن ۇيرەنۋ, بىلگەنىڭدى ۇيرەتۋ, سول ارقىلى قوعامدى العا سۇيرەۋ بەل الدى. قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ستراتەگياسى – ۇلت بولىپ, ەلباسى بولىپ, ءوزىن-ءوزى قامشىلاۋدىڭ ايرىقشا كورىنىسى. بۇل پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءۇشىنشى باستاماسى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن ادام فاكتورى العى مەجەگە شىعادى. ول ادام باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم العانى ءلازىم. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا, ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭدە, 1993 جىلى بيۋدجەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جالاقى تولەۋگە قارجى بولماي جاتقاندا مەملەكەت ءوزىنىڭ ەرتەڭىن ويلادى. حالىقارالىق “بولاشاق” ستيپەندياسىن تاعايىندادى. ءبىلىم بەرۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى جاسالدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءومىر بويى ءبىلىم الۋ, ءومىر بويى ىزدەنۋ; ۇزبەي جەتىلۋ تۇجىرىمداماسى العى مەجەگە شىقتى.
ەلباسى باستاماسىمەن 2003 جىلى قابىلدانعان “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ايرىقشا ماڭىزدى بولدى. بۇل باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ, ەكىنشى كەزەڭى قارقىن الدى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا شاشىلىپ كەتكەن, جوعالعان, قولدى بولعان, ۋاقىت توپىراعىنا كومىلىپ قالعان, شەتەل اسىپ كەتكەن نەبىر عاجايىپ جادىگەرلەر قايتىپ ورالدى.
ۇلى دالا باياعىدان ءارتۇرلى مادەنيەتتەر, تىلدەر, دىندەر, عاسكەرلەر جانە مۇددەلەر توعىسىندا قازانداي قايناپ جاتتى. مىڭداعان جىلدار بويى دالا حالىقتار گەنەراتورى بولدى. ال جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا ەل ەرەكشە ساپاداعى وت بەرۋشى ادام گەنەراتورىنا اينالدى. تابيعاتىمىزعا بىتكەن دالالىق ويلاۋ ماشىعى, ادەت-عۇرىپ, ءداستۇر, نە نارسەگە دە يكەمدىلىك, باۋىرمالدىق, ەڭبەكقورلىق سان عاسىرلىق ەلەۋ-ەكشەۋدەن امان الىپ شىعىپ ەدى. دالالىقتار قوعامدىق ءوزارا قاتىناسقا, تابيعاتتىڭ قۇبىلمالى كەزەڭىنە مەيلىنشە يكەم. يكەمدەلە ءجۇرىپ ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان مىنەزىن جوعالتپادى. جارقىراپ اشىلا ءتۇستى.
مىنەزدىلىك, تاباندىلىق, بەتتەگەن باعىتتان قايتپاۋ, قالىپتاسقان احۋالدى تالداۋعا, سىن كوزىمەن تارازىلاۋعا, جاۋاپكەرشىلىكتى شەشىم قابىلداۋعا, ونەرپازدىق العىرلىقپەن شارۋا تىندىرۋعا كەلگەندە پرەزيدەنتىمىزدەن ارتىق ادام تابۋ قيىن.
پرەزيدەنت – مىنەزدىڭ ادامى.
سول مىنەزدىلىكتىڭ ايرىقشا ءۇش قىرىن تىلگە تيەك ەتەلىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ادەبي شەندەستىرۋمەن ايتساق, ۇلتىن ءبايگەگە قوساتىن كەمەل باپكەر سەكىلدى. تۋعان ۇلتىن ءاردايىم ۇلىلاپ, سىلاپ-سيپاۋمەن, قاماۋ تەرىن الۋمەن كەلەدى. ۇلتىنىڭ باسىنا تۇسكەن قاي اۋىرتپالىققا جون ارقاسىن قوسىلا توسەپ, قازاق تۇلپارىن بايگەدەن ءبىرىنشى كەلتىرۋگە كۇش سالدى. حالقىن سۇتتەي ۇيىتتى.
“قازاقستان-2030” اتتى دامۋ ستراتەگياسى – كەلەشەككە قويىلعان باسپالداق ەدى. ەلگە تولقىن-تولقىن بولىپ بيىككە كوتەرەتىن جەتى ءتۇرلى ساتىنى ەلەستەتەمىز. سانايىقشى: ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نىعايتۋ; ەلدىڭ ساياسي قۇرىلىمىن – پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى, قوس پالاتالى پارلامەنت ارحيتەكتۋراسىن قولمەن قۇرۋ; ەلدى اشىق رىنوكقا ىڭعايلاۋ; ءبىلىم بەرۋدى, دەنساۋلىقتى, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتى ساتىلاپ كوتەرۋ ارقىلى ءومىر ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ستاندارتىن نەگىزدەۋ; ەكونوميكاداعى گوللاند اۋرۋىن ەڭسەرە وتىرىپ, كومىرسۋتەگى كوزدەرىن وندىرۋدەن قازاقستاندى مۇنايلى ەلدەردىڭ وندىعىنا جەتكىزۋ; كولىك جانە بايلانىس جۇيەسى جولعا قويىلدى; جوعارىدان تومەنگە تىك تۇسەتىن كاسىبي باسقارۋ جۇيەسى, ەلەكتروندىق ۇكىمەت قالىپتاستى. اتالعان جەتى اسۋدان ات شالدىرماي ءوتىپ كەلەمىز.
ۇزاق مەرزىمدى ۇمتىلىستى الەمدىك تاجىريبەدەن بىلەمىز. سينگاپۋردى وتىز جىلداي باسقارعان لي كۋان يۋ وتكەن-كەتكەنگە قول جايعان قايىرشى ەلدى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى جوعارى, جان باسىنا شاققاندا كىرىسى جيىرما بەس مىڭ دوللاردان اساتىن دامىعان مەملەكەتكە اينالدىردى. ال قىتايلىق رەفورمالاردىڭ اكەسى دەن سياوپين مەرزىم ىشىندە ميللياردتان اساتىن حالىقتىڭ ءوز قولىن وزىنە جەتكىزىپ, ۇلكەن سەكىرىس جاساتتى. مالايزيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ماحاتحير موحامماد الپاۋىت ەلدەردىڭ تابانىندا جانشىلعان مالايلىقتاردى, ەلدى از ۋاقىت ىشىندە تۇتاس تۇعىرداي ءىرى تۇلعاعا اينالدىردى. اقش-تىڭ وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدار باسىنداعى فرانكلين دەلانو رۋزۆەلت قولعا العان ۇلى داعدارىستان شىعۋ جولىن الايىق. قىتايداعى دەن سياوپين ايداھارىنىڭ سەكىرىسى, مالايزيانىڭ “پەرسپەكتيۆا – 2020” جوسپارى الگى ەلدەردى ۇزاق ۋاقىت ىركىلىستەن امان-ەسەن الىپ شىقتى.
دۇنيەنىڭ باس-اياعىن بىلىكتى مامان شەشەدى, حالىققا ۇلتجاندى كادر قاراسادى. قۇدايعا شۇكىر, وزىق تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرگەن, “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلگەن بىلىكتى, زەرەك جاستار جەتەرلىك. اۋىزدىعا ءسوز, اياقتىعا جول بەرمەيتىن نەبىر داڭعىل دارىندار بار. وسى ارادا ەسكەرە جۇرەر ءجايت شىعادى. جاپونيا شەتەلدەن ءبىلىم الىپ كەلگەن مامانداردىڭ ەشقايسىسىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە قويمايدى ەكەن. ولاردى تەك وندىرىسكە, بيزنەسكە جىبەرەدى. “ىستە, كوتەر” دەيدى. ال بىزدەگى لاۋازىمدى كىسىلەر ەلدە جوق كەڭشىلىك جاساپ, جاستارعا كوتەرە المايتىن جۇك ارتتى.
الگى جاس ماماننىڭ ءبىرازى ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى بىلمەيدى. ومىرلىك ءتاجىريبەسى كەمشىن ءتۇسىپ جاتادى. ءوز دەڭگەيى, ءوز وقىعان-توقىعانىمەن ەلدەگى ءومىردى قابىستىرا المايدى. ايدان تۇسكەن ادام سەكىلدى جۇرەدى. وسىدان بارىپ ەكى ارادا, ەل مەن بيلىك اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك, بوس كەڭىستىك تۋىندايدى. ءبىراز جاستىڭ كوپ شارۋانىڭ باسىن قايىرا الماي, قاراقان باسىنان, قالتانىڭ قامىنان اسا الماي, ءسۇرىنىپ-جىعىلىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل ماسەلەنىڭ بەرگى جاعى.
باسشىلىقتا كوپتەن جۇرگەن, ءتاجىريبە جيناقتاعان ورتان قولداي ماماننىڭ ءبىرازى كوپ ماسەلەدە جالتاڭكوز بولىپ, جان باعۋدىڭ جولىنا تۇسكەن. حالىق ءۇشىن جانىن بەرەتىن, شارۋاعا جانى اشيتىن مامان ازايدى. بيلىك باسىنان ايرىلىپ قالماۋدىڭ جولىن ويلاعان جالپاقشەشەي جالباقايلار جەتكىلىكتى. قىزمەت ۇستەلىنەن تىستەي قاتىپ ايرىلماي, ەلدىڭ كوزىنە الپاۋىت بولىپ, باستىقتىڭ كوزىنە قويدان جۋاس قوڭىر قوزى بولىپ جان باعىپ جۇرگەن دىمبىلمەستەر دە جەتكىلىكتى.
مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇلتتىڭ تاريحىن, سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن تەرەڭ بىلەتىن كىسىلەر ەكشەلىپ الىنسا, قانەكەي. مۇنداي ادامدار ەشكىمگە جالپاقتامايدى, ءجون ءسوزىن كەسىپ-ءپىشىپ ايتادى. ۇلتقا جانى اشيدى. ۇلتىنا جانى اشىعان ادام مەملەكەتشىل بولادى. ەلباسىنىڭ توڭىرەگىنە ۋاقىت وتكەن سايىن مەملەكەتشىل, تۋراشىل مامانداردىڭ توپتاسقانىن قالار ەدىك.
ادام ۇلكەندىككە جەتۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى ۇلكەن ىستەر تىندىرادى.
ءبىر ءپاس ادەبي اللەگوريا, شەندەستىرۋ تاسىلىنە جۇگىنىپ كورەلىك. عايىپتىڭ كۇشىمەن قازىرگى كەزەڭنەن اۋىسىپ, ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا توپ ەتىپ تۇسەلىك دەيىك. سول ءححى عاسىر بيىگىنە ءبىر كوتەرىلىپ, سوڭىمىزعا قاراپ كورەلىك. الدى-ارتىمىزعا كوز سالا ۇڭىلەيىك. كەشەگى كۇڭگىرت زامان بەلەسىنەن قاراعان اباي: “كوك تۇمان – الدىڭداعى كەلەر زامان, ءۇمىتتى ساۋلە ەتىپ كوز كوپ قادالعان; كوپ جىلدار كوپ كۇندى ايداپ كەلە جاتىر; سيپات جوق, سۋرەت تە جوق, كوزىم تالعان”, دەپ مۇڭايعان ەدى. ال ەندى ءححى عاسىر بيىگىندەگى ءبىزدىڭ كوزىمىزگە نە شالىنار ەكەن؟ باستى-باستى بەلەستەردىڭ ءوزى كوزدى تۇساپ, كوڭىلدى قىران قاناتىنشا شالقىتادى. ايتسا – ادام سەنگىسىز.
تاۋەلسىزدىك الىپ, ءوز قولى وزىنە جەتىپ, ەگەمەندى ەل بولعان قازاقستان... سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى... اتا زاڭ – كونستيتۋتسيامىزدىڭ قابىلدانۋى... مىڭداعان جىلدار ءارى تارت, بەرى تارت بولىپ جانجالمەن وتكەن جەر داۋى ءبىرجولاتا شەشىلىپ, شىعىستاعى قىتاي مەن باتىستاعى رەسەي يمپەرياسىمەن شەكتەسەتىن شەكاراعا سىزىق سىزىلىپ, قارالا قادا قادالىپ, كاداسترلىك كارتانىڭ بۇۇ ارحيۆىنە ماڭگىلىككە تاپسىرىلۋى... ەل ورداسىنىڭ الماتىدان سارىارقا كىندىگىنە كوشۋى... استانا قالاسىنىڭ سالىنۋى... الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ دۇركىرەپ وتكەن ءۇش سەزى... قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى... تاعى باسقا جوتالى ىستەر ءبىر كىسىنىڭ ءومىر جاسىنا جەتىپ ارتىلادى. ءبىر كىسىنىڭ ەسىمىنە بايلانىستى اتالاتىن تاريحي وقيعالاردىڭ تولىق ەمەس تىزبەگى وسى!
بۇل تىزبەكتى وسىدان ەلۋ, الپىس جىل وتكەن سوڭ دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ جازادى. تاريحقا اينالعان الگىندەي جوتالى بەلەستەردى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن بولماس!
ءبىر باسىنىڭ باقىتىن ەلىنىڭ باقىتىمەن بايلانىستىرعان دەۋىمىزدىڭ ءمانىسى وسى.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى كۇنى بۇگىنگىدەي جادىمىزدا: “دانا بابالار داستۇرىمەن وسى سالتاناتتى ساتتەگى ءسوزىمدى الدىمەن اتا جۇرتىما, قاسيەتتى حالقىما ارنايمىن! بۇگىنگى كۇن – قازاق ەلىنىڭ شەجىرەسىنە ماڭگى ەنەتىن كۇن. تاريحتىڭ تالاي بۇرالاڭ بەلەسىنەن ءوتىپ, بۇل كۇنگە دە جەتىپ وتىرمىز. ءبارىن دە كورگەن حالىقپىز, بارىنە كونگەن حالىقپىز. شۇكىر, كەشتەۋ دە بولسا ەس جيىپ, ەڭسە كوتەرىپ, ەگەمەندى ەلدىڭ تۋىن تىگە باستادىق. ...ەلىم ءۇشىن, حالقىم ءۇشىن, قازاقستانىم ءۇشىن تاريحتىڭ قاي سىناعىنا دا تاۋەكەل دەپ باس تىگۋگە دايىنمىن. بۇل جولدا ەڭ الدىمەن دانا حالقىما, دارقان ەلىمە, اتا-بابانىڭ ارۋاعىنا سۇيەنەمىن. قازاقستاننىڭ كوپ ۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق, باۋىرلارىم!” – دەگەن ءسوزى كوكەيىمىزدە.
ەلباسىنىڭ ءار كۇنى, ءار ساعاتى قاۋىمىنىڭ, قوعامىنىڭ, ەلىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسپەن ءوتىپ كەلەدى. تاۋەكەلگە بارىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردى. حالقىن سان عاسىرلار ارمانداعان مۇراتىنا جەتكىزدى. قازاقستاندى عانا ەمەس, الەمدى دوپتاي دوڭگەلەتىپ, تۇركى الەمىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ساباسىنان اسپاس سابىرلى مىنەزبەن, تىزگىندى تەڭ ۇستاي وتىرىپ, سىرت كوزگە ەركىن اڭگىمەدەي كورىنسە دە, تۇڭعيىق تولقىنى ەكشەپ شىعارعانداي جارقىن ويدان تۋىنداپ, شاشاۋسىز دالەلگە جۇگىنگەن جاندى ءسوزدەرى, ىرگەلى ءبىلىمى تاۋى شاعىلماس تابيعي اقىلدىڭ ورەسىن تانىتادى. تاريحىمىزدىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تالداپ تاراتا وتىرىپ, كەي تۇستا ماقال-ماتەلمەن ماتاپ, باتىرلار جىرىن, ايتۋلى اقىنداردى جاتقا ايتىپ جىبەرگەندە, ءوز ولقىلىعىڭدى ىشتەي سەزىپ قالاسىڭ. نۇراعانىڭ اۋەلەتىپ ءان سالۋ ونەرى ءوز الدىنا. مۇنىڭ سىرى نە دەگەندە, حات تاني باستاعاننان ول اۋىل قاريالارىنىڭ كوزى مەن قۇلاعى بولىپتى. قاريالار الدىندا قيسسالاردى ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وقيدى ەكەن. “وزگە حالىقتىڭ ادەبيەتىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ ءۇشىن دە, باعالاۋ ءۇشىن دە الدىمەن ءوزىڭدى ءبىل. ونەر مەن تاريح اقيقاتى دا سالىستىرۋدان تۋادى. ول وزگەنىڭ وزىڭدە جوق قاسيەتى بويىڭا جۇعىمدى بولۋ ءۇشىن قاجەت. ەل باسقارۋ اۋىر سىن. كەيدە سوناۋ ىستىعى ەكى مىڭ گرادۋستىق دومنا پەشىندە قۇرىشتى قايماقتاي قايناتىپ جۇرگەن كەزدەرىمدى اڭسايمىن. وندا اۋىسىم بىتكەن سوڭ نە وقيمىن دەسەڭ دە ەركىڭ وزىڭدە ەدى. قازىر, مىنە, حالىق سەنىمىن ارقالاپ, قايتكەندە قيىن كەزەڭنەن وتكىزەم دەگەندى ويلاعاندا – ەڭسەڭ ەزىلىپ ءتۇن ۇيقىڭ ءتورت بولىنەدى. شۇكىر, مۇندايدا ءبىر-اق سەنىم بار. ول – تالاي اۋىرتپالىقتى باستان كەشكەن حالقىمىزدىڭ سابىر-ءتوزىمى”, دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
استانانى قۇرۋ كەزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايگىلى ساۋلەتشىلەردىڭ الدىنا ءۇش بىردەي تالاپ قويدى. ءبىرىنشى: وتكەن تاريحىمىزدى باسقىش ەتىپ, كەلەشەك زاماننىڭ تاڭعاجايىپ قۇبىلىسىنىڭ پەردەسىن اشار جاڭاشىلدىق ەگىز ورىلۋگە ءتيىس. ەكىنشى: ۇلى دالانىڭ ەرەكشەلىگى ارمان كوكجيەگىنە ۇلاسارداي ۇرىمتال تۇستاردان كورىنىس تاپسا دەدى. ءۇشىنشى: ءاربىر كەشەندى عيمارات دۇنيەنىڭ كەلبەتىن اشاتىن پالساپالىق كوزقاراسپەن سالىنۋعا ءتيىس. كۇن ساناپ ىسكە اسا باستاعان ايشىقتى مەجە وسى ەدى!
“جامان كىتاپتى وقىماي قويۋعا بولادى, ناشار مۋزىكانى تىڭداماي شىعىپ كەتەسىڭ, حالتۋرا سۋرەت قويمادا ولەدى. ءاتۇستى سىزىلعان ساۋلەت كوزگە كۇيىك بولىپ عاسىرلار بويى قالقيىپ تۇرادى. ساۋلەت ونەرى دۇنيەنى وزگەرتە باستادى, پلانەتانى بايىتتى, وركەنيەت ساتىسىنا اينالدى” – مارتەبەلى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءسوزى وسى!
اۋەل باستا سامۇرىق قۇستىڭ ۇياسىنا ۇقساتىپ, جەر شارىن ءزاۋ بيىككە كوتەرگەن بايتەرەكتى, پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىن, اقبۇلاق جاعاسىنداعى قولىنا سۋسىن تولى شارا ۇستاپ, كۇنباتىسقا كوز تىككەن ەل انا مونۋمەنتىنىڭ نوباي-نۇسقاسىن قارىنداشىن قاتتى ۇستاپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى سىزعان ەدى. ساۋلەتشىگە, مۇسىنشىگە “بىلاي جاسا” دەپ تاپسىرما بەردى. سىزبالاردىڭ پرەزيدەنت سىزعان العاشقى نۇسقاسى بۇگىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيىندە ساقتاۋلى. نەبىر عاجاپ عيماراتتىڭ باستاپقى نوباي-نۇسقاسىن اق قاعازعا تۇسىرگەن قاي ەلدىڭ پرەزيدەنتىن كورگەنىڭىز بار ەدى!
وسىندايدا دۇنيەلىك وركەنيەتتىڭ بەلگىسىنە اينالا باستاعان ەرەكشە ءداستۇر ەسكە تۇسەدى. كەمەلدەنگەن ەل بۇگىنگى تاڭدا – ارعى-بەرگى تاريحىنا, داستۇرىنە, سالتىنا ارناپ عاجايىپ مۋزەيلەر مەن ورتالىقتار قۇرۋدى قولعا الدى. بۇل ىسكە اتىشۋلى ساۋلەتشىلەر شاقىرىلىپ, ات شاپتىرىپ دەگەندەي, بايگە بەلگىلەنەدى. ۇزدىك شىققان نوباي-نۇسقاعا ەل قارجىسىن, كۇش-جىگەرىن اياماي جۇمسايدى – وعان پرەزيدەنتتەرى اياعىنان توزىپ, باس-كوز بولادى. دارىندى كوركەمدەۋشى-ديزاينەر, سۋرەتشى, ءمۇسىنشى اۋلەتى الگى شارۋاعا ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي كىرىسىپ كەتەدى. بىزدە دە وسى ءداستۇر جاندانا باستادى. پرەزيدەنتىمىز استانانىڭ باس ارحيتەكتورى مارتەبەسىندە ءوزى دە بيىكتەدى, وزگەنى دە بيىكتەتتى.
ۇلان-عايىر دالانى مەكەندەگەن ۇلت پەن ۇلىستى سۇتتەي ۇيىتىپ, كەسىر اتاۋلىدان بەزىنىپ, كەمەلدەنۋگە جەتەلەپ, كەشەگى ارماندا كەتكەندەردىڭ ناقاق قانى مەن الدا وزا شاۋىپ جۇرگەندەردىڭ ءمولدىر ءۇمىتىن تارازىعا سالۋدان جالىقپاي كەلە جاتقان ءبىر كىسى بولسا, ول – پرەزيدەنتىمىز.
جاھاندانۋ كوشىنە ۇلتىمىز ءوزىنىڭ عاسىرلار سىنىنان وتكەن رۋحاني قۇندىلىعىمەن قوسىلماقشى.
مىنا ءبىر تەڭەۋگە نازار سالىڭىز. مەكسيكا بۇعازىنان سەرپىن الىپ, اتلانت مۇحيتىن قىلداي قاق جارىپ ءوتىپ, قيىرداعى سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتىنا جەتىپ جىعىلاتىن جىلى اعىس – گولفستريم بار. وسى جىلى اعىس بولماسا ەۋروپانىڭ اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ, سۋىتىپ كەتەدى ەكەن. ماي توڭعىسىز لەبىمەن كونە كونتينەنتتىڭ بويىنا قان جۇگىرتىپ, جىل ون ەكى اي كوگالعا بولەپ تۇرعان جىلى اعىستىڭ قاسيەتى. ءدال سول سەكىلدى – ەۋرازيا كىندىگىن مەكەندەگەن قىرىق رۋ حالىقتىڭ اۋىز بىرلىگىن, تىنىش ءومىرىن ساقتاپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ باۋىرمال, كەڭ قولتىق, كەشىرىمشىل مىنەزى دەر ەدىك. بۇل جەردە قازاق ۇلتى جىلى اعىستى ەسكە تۇسىرەدى. ءدىنى, ءداستۇرى بولەك قانشاما حالىقتى سۇتتەي ۇيىتىپ وتىرعان اۋىز بىرلىكتى ارۋاعىنان اينالساق نەتەدى.
وسى رەتتە ەۋرازيا جۇرەگىندە كۇن سايىن كەلىسىم مەن جاراسىم كۇن شىراعىن جاعىپ وتىرعان پرەزيدەنتىمىزدى بەيبىتشىلىككە ۇلەس قوسقانى ءۇشىن مىنا دۇنيە ديدارىنداعى قانداي بيىك سىيلىققا دا لايىق دەپ بىلەمىز. باتىس پەن شىعىس ءبىر-بىرىمەن الاكوزدەنە باستاعان قازىرگى تاڭدا ونداي مارتەبەگە ناعىز لايىق ادام – قازاقستان پرەزيدەنتى نازارباەۆ. وسى ويدى ءار قازاق بويىنا سانالىلىقپەن ءسىڭىرىپ, اقىلعا سالىپ, بايسالدىلىقپەن قولداعانىنا نە جەتسىن. ءوزىمىزدى ءوزىمىز كوتەرمەسەك, ءبىزدى كىم الاقانىنا سالار دەيسىڭ!
بۇل اتاق ءتۇپتىڭ تۇبىندە, كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ بىرلىگىنە, ابىرويىنا قىزمەت ەتەدى. وركەنيەت باسقىشىنا اياق سالعان وزگە ەلدەردىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, يىعى بيىكتەيدى. قازىرگى زامان تاريحىنىڭ اسا كۇردەلى كەزەڭىندە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى ەل رەتىندە قازاقستاننىڭ مارتەبەسى بۇرىنعىدان بەتەر جارقىراپ كورىنەر كۇن جاقىن. قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ جاڭا ەلدەردىڭ قولىنا تيە باستاعانى, لاڭكەستىك, ەكولوگيالىق اپات, ەنەرگەتيكا كوزدەرىنىڭ ازايۋى جانە ۇلتارالىق, دىنارالىق قاقتىعىستار كۇرەسىندە ءبىزدىڭ ليدەرىمىزگە كۇش-جىگەرىن ەسەلەي تۇسۋگە جول اشادى. وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باسقاشا كوزقاراس قالىپتاسار ەدى. ەڭبەگىنە قاراي – مارتەبەسى دەپ حالىق بوپ قولدار ەدى!
باتىس پەن شىعىسقا بىردەي كوز جىبەرىپ, جاقسىلىعىن جارقىراتىپ, كەمشىلىگىن كۇيىنە سىناپ ۇيرەنگەن ساڭلاق ساياساتكەرلەر قاپەرگە السا, قانەكەي. ۇيرەنشىكتى ماراپات, كەزەكتى ءراسىم بولمايدى بۇل. حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن جۇرەك لۇپىلىندەي سەزىلەر. “بۇل كۇندى ءومىر بويى كۇتىپ كەلدىم”, دەپ لەنيندىك سىيلىق العاندا اۋەزوۆتىڭ ايتقانى بار. “ادرەسىن ءدوپ تاپقان شەشىم” دەپ ەل قۋانار. دۇنيەلىك داعدارىس ۋاعىندا اتىشۋلى سىيلىقتى قازاقستان كەمەسىن سۋ استىنداعى قاقپا تاس, جارتاسقا ۇرماي, الىس جاعالاۋعا بۇرىپ جىبەرگەن بىربەتكەي باسشىنىڭ بىربەتكەي تاۋەكەلىنە بەرىلگەن سىي دەپ تۇسىنەر ەدىك.
ەندەشە – كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر قاۋىمنىڭ اتىنان – ەلباسىمىزعا قاراتىپ: كەمەلدەنە بەر!.. كەمەلدەنۋ كوكجيەگىڭ تۇگەسىلمەسىن, ەلجاندى كەمەڭگەرىم, دەپ تىلەيىك!