قازاقستان تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قولدايتىن مەملەكەت ەكەنىن تورتكۇل دۇنيەگە ايگىلى ەتىپ, كوپتەگەن داۋ-جانجالدى بەيبىت جولمەن شەشۋ ءتاسىلىن ۇسىنىپ كەلەدى. وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسى – بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارى. ۇلى دالانىڭ ۇلاندارى بۇگىندە بۇۇ-نىڭ بىتىمگەر اسكەرى قۇرامىندا الەمنىڭ بىرقاتار بولىگىندە مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر.
قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەcى بولىپ سايلانعانى بەلگىلى. سول كەزەڭدە ەلىمىز بىتىمگەرلىك باعىتتا كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك سالاداعى بەلسەندى ۇستانىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جانە ونداعى جۇمىس ورگاندارى تاراپىنان جوعارى باعالاندى.
وسى سالاداعى جۇمىستىڭ ماڭىزدى باعىتى – قازاقستاننىڭ بولىمشەسىن بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتۋ. ارنايى ميسسياعا جىبەرۋ بارىسىندا بىتىمگەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, كليمات پەن ەپيدەميالىق جاعداي ماسەلەلەرى ەسەپكە الىندى. بىرقاتار بىتىمگەرلىك وپەراتسياسىنا قازاقستاندىق اسكەري باقىلاۋشىلار مەن شتابتىق وفيتسەرلەردى جىبەرۋ كوزدەلگەن ەدى. وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ساربازدارى ليۆانداعى UNIFIL ميسسياسى اياسىندا بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
ەستەرىڭىزگە سالساق, جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى الاقانداي ليۆان ىشكى-سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن قارۋلى شيەلەنىستەردەن كوز اشپاعان-دى. وسىعان بايلانىستى بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشى 1978 جىلى ناۋرىزدا ليۆان ۇكىمەتىنە ەلدەگى بيلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسۋ جانە وسى ەلدەن يزرايل اسكەرلەرىنىڭ شىعارىلۋى ءۇشىن قۇرىلعان-دى. وسىلايشا UNIFIL ميسسياسى ءوز جۇمىسىن باستادى.
بۇگىنگە دەيىن ليۆاندا بىتىمگەرلىكپەن اينالىسۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەن ءۇش مارتە ساربازدار اتتاندى. العاش رەت 2018 جىلى 120 جاۋىنگەر UNIFIL-ءدىڭ قۇرامىندا ليۆانداعى تىنىشتىقتى ساقتاۋ مىندەتىنە كىرىستى. بىلتىر ءۇشىنشى توپ جولعا شىقتى. جالپى بۇل ميسسيادا 42 ەلدەن كەلگەن 10 مىڭنان استام سارباز بورىشىن وتەيدى.
قورعانىس جانە گەوساياسي ماسەلەلەردى زەرتتەپ جۇرگەن امەريكالىق ساراپشى ۋيلدەر الەحاندرو سانچەستىڭ پىكىرىنشە, UNIFIL اياسىندا ليۆانعا جۇزدەن اسا سارباز جىبەرۋ كەيىنگى جىلدارى بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ بەلسەندى اتقارىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
«بۇۇ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ 128 اسكەري قىزمەتكەرى بىتىمگەرلىك ميسسيالارىمەن اينالىسادى. ياعني وسى سالاعا ۇلەس قوسقان مەملەكەتتەر اراسىندا 66-ورىندا تۇر. بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا ەڭ كوپ ۇلەس قوسۋشى ەل – ەفيوپياعا (6650 سارباز) قاراعاندا الدەقايدا از. ايتسە دە قازاقستان – ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەرگە قاراعاندا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا كوپ قىزمەتكەرى بار مەملەكەت. ماسەلەن, قىرعىزستان نەبارى 12 ادام عانا جىبەرگەن. سوعان قاراماستان قازاق ساربازدارى UNIFIL اياسىنداعى ميسسياسىن ءساتتى ورىندادى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەيدى ۆاشينگتوندىق ساراپشى Egemen Qazaqstan گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
ۋ.سانچەستىڭ پايىمداۋىنشا, بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا اتسالىسۋ جاھاندىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, بەيبىتشىلىك ورناتۋعا جانە ونى ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
«بۇل كەلىسسوزدەر ارقىلى عانا ەمەس, بىتىمگەرلىك ارقىلى دا بەيبىتشىلىك ورناتاتىن مەملەكەت رەتىندە حالىقارالىق ارەناداعى قازاقستاننىڭ ءيميدجىن كوتەرەدى. بۇعان قوسا, قازاق ساربازدارى قاۋىپتى ايماقتا تاجىريبەسىن شىڭدايدى. مۇنداي شىنايى جاتتىعۋعا دايىندىق ارقىلى قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس» دەيدى ۋ.سانچەس.
قازىر ليۆانداعى جاعداي تۇراقتى. قالىپتاسقان احۋال جەرگىلىكتى بيلىك پەن ليۆانداعى بۇۇ ۋاقىتشا كۇشتەرى قولباسشىلىعىنىڭ باقىلاۋىندا. قازاقستاندىق 3-ءشى بىتىمگەرلىك روتاسىنىڭ كومانديرى, مايور جانىبەك نۇرلانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىتىمگەرلىك بازاسىنداعى جاعداي تۇراقتى. كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى بازادا كارانتين ەنگىزىلگەن.
كومانديردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ءبىزدىڭ بىتىمگەرلەردىڭ مورالدىق-پسيحولوگيالىق جاعدايى جوعارى دەڭگەيدە. ولار بارلىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ۇستانا وتىرا, «كوگىلدىر سىزىق» بويىندا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋلىك بويى جەدەل قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ سىندى ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋدى جالعاستىرا بەرمەك.
بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنىڭ كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن. اۋەلى روتا كومانديرى باقىلاۋ بارىسىندا قاي جولمەن ءجۇرۋ قاجەتىن, قانداي نىساندارعا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىرەدى. سودان كەيىن ءار ءبولىم وزىنە تيەسىلى نۇسقاۋلىققا ساي ارەكەت ەتەدى. ادەتتە ءار ءبولىمنىڭ جارتىسى قازاقستاندىق, قالعانى ۇندىستاندىق ساربازداردان قۇرالادى.
وزگە ەلدىڭ تابيعاتىنا بەيىمدەلۋ, جازىلعان ءھام جازىلماعان زاڭدارىنان حاباردار بولۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بىتىمگەر روتاسىنىڭ قۇرامىندا بورىشىن وتەپ جۇرگەن ەلدار قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, باستاپقىدا ليۆانعا ۇيرەنۋ وڭايعا سوقپاعان.
«قازاقستاننىڭ كوپ بولىگى تەگىس, جازىق جەر. ال ليۆان نەگىزىنەن تاۋلى ايماق سانالادى. مۇنداعى جولدار بىردە ورگە كوتەرىلسە, بىردە تومەن تۇسەدى. ويلى-قىرلى. كەي جەرلەردە جول وتە تار. الايدا ءبىزدىڭ جۇرگىزۋشىلەرىمىز بۇعان ۇيرەنىپ كەتتى», دەيدى ە.قۇدايبەرگەنوۆ.
قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنتى مودۋلدىك ۇلگىدەگى ەكى بىتىمگەرلىك بازادا ورنالاسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. كۇندەلىكتى جايلى جاعدايى قالىپتاسقان. بۇۇ تاراپىنان قامتاماسىز ەتىلەتىن ءۇش مەزگىلدىك تاماقتانۋ ۇيىمداستىرىلعان. دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋ ءۇشىن جابدىقتالعان سپورت زالى بار. مىندەتتەردى ورىنداۋدان بوس ۋاقىت كەزىندە بىتىمگەرلەر فۋتبول, ۆولەيبول, شاحمات جانە بيليارد وينايدى. اركىم ءوز وتباسىمەن بەينەبايلانىس ارقىلى حابارلاسا الادى.
بىتىمگەرلىك كۇشتەر تۋرالى ماسەلەدە مىنانى ەسكەرگەن ءجون. ەلىمىزدىڭ ساربازدارى قاقتىعىس ءورتى كۇيىپ تۇرعان ايماقتارعا بارمايدى. ونداي وڭىرلەرگە بۇۇ-نىڭ «بىتىمگەرلىك الەۋەتىنىڭ دايىندىق جۇيەسىندە» ابدەن ىسىلعان اسكەر جىبەرىلەدى.
سونىمەن قاتار قازاقستاندىق ساربازداردى قاقتىعىسقا تولى ايماقتارعا جىبەرۋ جوسپاردا جوق. كەرىسىنشە, بىتىمگەرلىك روتاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن, الايدا داۋ-جانجالى از وڭىرگە جىبەرۋ كوزدەلگەن. سەبەبى بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسىنىڭ قاۋىپتى تۇسى دا بار. ەڭ الدىمەن, مۇنداي ميسسيالاردىڭ قۇنى ادام ومىرىنە تەڭ كەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, 1995 جىلى تاجىكستاندا بىتىمگەرلىك توپتا بورىشىن وتەۋگە بارعان 17 قازاق ساربازى قازا تاپقان-دى. سونداي-اق 2003 جىلى يراكتا دا ءبىر جاۋىنگەرىمىز وپات بولدى.
«بىتىمگەرلىك ميسسياسى ادەتتە قايتا قاقتىعىس تۋىنداۋى مۇمكىن وڭىرلەرگە اتتانادى. كەز كەلگەن ساتتە احۋال شيەلەنىسە ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. بۇۇ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بيىلدىڭ وزىندە ۇيىمنىڭ 22 بىتىمگەر قىزمەتكەرى قازا تاپقان. بىلتىر بۇۇ ميسسياسى 102 ادامنان ايرىلعان ەدى. سوندىقتان بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا جۇرگەن ساربازداردىڭ ومىرىنە ءار ساتتە قاۋىپ ءتونىپ تۇرادى», دەيدى ۋ.سانچەس.
جالپى, قازاقستان اسكەرى بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا بۇرىننان قاتىسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2014 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ 11 وفيتسەرى 12 اي بويى باتىس ساحارادا جانە كوت-د’يۆۋار رەسپۋبليكاسىندا بۇۇ ميسسيالارىنا اتسالىسقانى بەلگىلى. تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتكەن قازاقستاندىق ساربازداردىڭ ەسىمدەرى ەل جادىنان شىقپايدى. وسىلاردى سارالاي كەلە, قازاقستان اسكەرىن بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىندا تاجىريبەلى جاساق بولدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.